Evirerek Çevirmek Nedir? İkinci Derece Çeviri — Işık Barış Fidaner

Çeviri kaynak metni okuyup hedef metni yazmaktır. Kaynağı hedefe taşımanın en doğru yolu budur. Ama bazen kaynak metnin dilini bilmezsiniz, mesela siz İngilizce biliyorsunuzdur ama kaynak metin İngilizce değildir. O zaman kaynak metnin İngilizce bir çevirisi olup olmadığına bakarsınız.

O da yoksa yapabileceğiniz tek şey makine çıktılarını evirerek güvenilmez bir hedef metin oluşturmaktır. Dedalus Kitap’ın savunduğu bu kusurlu işleme çeviri değil eviri denebilir ancak [1].

Eğer İngilizce bir çeviri hazırda varsa en azından onu yapan çevirmenin anlayışına güvenerek ikinci derece bir çeviri yapmanız mümkün olabilir. Birden fazla İngilizce çeviri bulabilirseniz hepsini gözden geçirmenizde yarar vardır. Evirerek çevirmek işte budur: Elinizdeki birinci derece çevirileri evirerek ikinci derece bir çeviri yapmaktır.

İşte o zaman, yalnızca o zaman, yani elinizde bir ya da daha fazla birinci derece çeviri varsa, evirme işini makine çıktılarıyla destekleyebilirsiniz.

Örneğin ben Fransızca bilmiyorum ama elimde bir Lacan metninin hem Bruce Fink çevirisi hem de Cormac Gallagher çevirisi varsa, bu iki İngilizce metni evirerek çevirirken yanında bir de makine çıktılarına bakabilirim, tabi Fransızca metinle yanyana koyup kelime kelime gözden geçirmek ve her adımda sözlük karıştırmak kaydıyla (Wiktionary).

Dikkat ederseniz uyguladığım bu yöntem Osman Akınhay’ın Milan Kundera kitabında uyguladığı yöntemden de farklıdır, çünkü onun elinde hazır bir İngilizce çeviri yoktu. Elde birinci derece çeviri yoksa ikinci derece çeviri de yapılamaz, Osman Akınhay da aynı Dedalus Kitap gibi makine çıktılarını evirerek hedef metni oluşturdu.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Özellikle “makine çevirisi” tabirinden kaçınıyorum. Bkz “Çeviri Okunmak İçindir, Eviri Dekorlaşmak İçindir”