Cringe Nedir? Tarih Treninde Yaşanan Sembolizasyon Arızasıdır — Işık Barış Fidaner

Slavoj Žižek bir yazısında mealen şöyle dedi [1]:

Eğer sahiden uzaylılar varsa bile biz insanların ne kadar cringe olduğunu görünce arkalarına bakmadan Dünya’yı terk etmiş olmalılar.

Tabi Žižek “eski toprak” olduğundan cringe kavramına başvurmadı, ben onun sözlerini güncel dile tercüme ettim. Peki cringe nedir?

Bulutları seyrederek yürüyen birinin yolu üzerinde bir kuyu varsa ona seslenirsiniz: “Hop! Birader! Düşeceksin!” O da inşallah sizi duyar ve yolunu değiştirir.

Peki ikazı duyamayacak kadar dalmış ve kendinden geçmişse ne olur? O zaman ya seslendiğiniz halde sizi duymaz ya da duymayacağı besbelli olduğu için seslenmekten vazgeçersiniz. Kuyuya düşeceğini anlarsınız ve sahiden de kuyuya düşer.

Her halükarda olaya tesadüf etmeniz hasebiyle bir mesuliyet hissi doğar ve onun “engellenemez düşüşüne” tanık olmamak için yüzünüzü örtersiniz. “Düşüşü görmemek için gözünüzü kapatırsınız” demedim, dikkat! Olayın bir tanığı olarak görülmek istemediğiniz için yüzünüzü örtersiniz dedim. Siz öyle yapmasanız bile böyle durumlar için karikatürleşen jest bu şekildedir: 🤦 🤦‍♂️.

İşte cringe budur. Düşeceği kuyuya adım adım yaklaşan kişi “sinyalizasyon arızası yapmış bir tren” gibidir. Siz de bu arızayı algıladığınız halde bir şey yapamıyorsunuzdur. Ya eyleminiz etkisizdir ya da eylemden vazgeçmişsinizdir; “zahmet etmiyor” da olabilirsiniz çünkü geçerli ihtimallerin dış müdahaleye değip değmeyeceği kesin olarak tespit edilemez. Cringe birinci durumda (etkisiz kalan eylem) bir çaresizlik hissiyatı olsa da ikinci durumda (vazgeçmişlik hali) çevredekileri eylemsizliğe çağıran bir gösteriye dönüşebilir.

Cringe Tarih Treninde yaşanan bir sembolizasyon arızasıdır, böyle diyelim. Uzaylılar gözünde bütün insanlığın cringe olması dijital bulutları seyre dalan insanlığın adım attığı kuyu olarak iklim çöküşüdür.

Tabi “bu ahval ve şerait içinde dahi” kendinize vazifeler uydurabilirsiniz, Tarih Trenini yürütebilecek sağlam bir sembolizasyonu kurgulamak gibi…

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Slavoj Žižek: What Lies Ahead?”

ikaz gelecek yerden kulak esirgenmez