Mehrwert Ohne Der Mann: Değer Fazlası Adam Madam Tanımaz! — Işık Barış Fidaner

(öncesi: Mehrwert Ohne Der Mann: Üstben İçselleştirme Muradından Ön-Derman Çıkmaz)

Bugün pazarda bir giyecek fiyatı sorarsanız şöyle bir yanıt alırsınız:

… sana X lira olur!

Yani (1) baştaki eksiltiyle evrensel fiyat bilgisi askıda bırakılır ve (2) bildirilen fiyat ‘size’ bağlanır, ama gerçekten şahsınıza değil tipinize ve halinize bağlanır, yani tekilliğinize değil tikelliğinize bağlanır.

Pazarcı sizi ‘tanıdığında’ dahi gerçek tekil kimliğiniz değil pazarcının gözündeki tikel imajınız alacağınız teklifleri şekillendirecektir. Eğer bu gerçeğe inanmıyorsanız sizden beklenenlere aykırı davranarak hemen sınayabilirsiniz.

Dolayısıyla Türkiye’de Paranoid Ethos kitabında particularism‘i tikelcilik yerine tekilcilik diye çeviren Murat Önderman böylesi bir senaryoda pazarcının sözüne fazla güvenmiş olacaktır: kendi şahsını gerçek bir fiyat endeksi sanmış, sunulan teklifin ‘kürküne yedirildiğini’ fark etmemiş ve ‘yapılan indirimi’ (çekilen ayarı) adeta bir iltifat gibi kendi üzerine alınmış olacaktır.

Şimdi gelin Murat Önderman‘ın bu kör noktasına Mehrwert Ohne Der Mann diyelim yani: Değer fazlası adam madam tanımaz!

İşte okur nazarında da perdelenen bu kör nokta yüzünden kitapta esas alınan ‘ahlaki emsallik’ müessesesinin karşılıklı Ego aynalamasından ibaret olduğunu algılamak zorlaşır, zira öyle olmasaydı ahlaksızlık emsalleri de aynı müessesede kendilerine yer bulabilirdi… Zaten ‘psi sektörüne’ saydırılan ikinci bölümde Ego merkezli naif bir ‘savunmacı’ yaklaşım çabucak göze çarpmaktadır. 

Sonuçta böylesi bir ‘Ego-sosyolojisi’nin herkese ‘Üstben içselleştirme’yi tavsiye ederken –yani ‘Eğitim şart!’ telkinini (rol çaldığı) ‘psi’ jargonuna tercüme ederken– bu üstbenleme işleminin yan etkilerini giderebilecek bütün mesleklerle –‘psi sektörü’ toptancılığı altında– ‘anomik’ ölçülerde cepheleşmesi de pek şaşırtıcı olamıyor ne yazık (ve neyse) ki.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner