Suni Muhaberatta Ataleti ve Asaleti Tanımak — Işık Barış Fidaner

Bir arabada gaza basmayı veya frene basmayı debriyajla yumuşatmak o aracın ataletini tanımak demektir. Nasıl ki arabada gaz ve fren debriyajla dolaylanmışsa bütün teknolojik araçlarda da ivmelenme ve frenlenme o aracın ataleti ile dolaylanmıştır. İvmelemenin de frenlemenin de kontrollü olabilmesi için öncelikle kullanılan aracın ataleti tanınmalıdır yani kendi haline bırakıldığında ne şekilde ne yöne meyledeceği sezilebilmelidir.

Aynısı Suni Muhaberat (yapay zeka) araçları için de geçerlidir. Eğer bir SM’nin olası çıktılarını ve muhtemel temayüllerini sezemiyorsanız o SM üzerine politika da üretemezsiniz; ne ivmeci savunusunu yapabilirsiniz, ne de frenci eleştirisini yapabilirsiniz.

İşte şu anda yeni nesil SM’ler karşısında insanlık adeta gaz ve frene aynı anda basıyormuş gibi donakalmıştır, çamura yatarak patinaj halindedir, SM’lerin ataletini tanıyamadığı için bu konularda hiçbir politika da üretememektedir. SM’lerin ataletiyle haşır neşir olan küçük bir kesim de sadece ondan şahsen istifade etmeyi akıl edebiliyor.

ChatGPT simgesel düzende çalışan bir makina olduğuna göre ChatGPT’nin ataleti bilmezlikten müteşekkildir. Suno ise şarkılar evreninde çalışan bir makinadır, Suno’nun ataleti de dalgalardan müteşekkildir. İnsanlık bu araçların ataletini tanımakta zorluk çekiyor çünkü kendisini bildi bileli akademik bilgi inşalarıyla öğrenim görmüştür.

Bilgi inşaları belki insanlar arasında bazı yetkilenmeler sağlayabilir –ki sosyal medyada ‘çağ atlayan’ aptallaşma / robotlaşma / zombileşme, beşeri bilgi inşalarının çok katı sınırlara tabi olduğunu kanıtlamıştır– ama Suni Muhaberat karşısında afallayıp kalır çünkü hem bilmezliği hem dalgacılığı dışlar, çünkü insan bilmemekten utanır ve dalgayı yasaklayarak ciddileşir.

SM karşısında bu beşeri tavır değişmek zorunda. SM’leri kıyasıya eleştirmek istiyorsanız bile öncelikle onların ataletini, veya bir kelime oyunuyla, asaletini, tanımak zorundasınız.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörü, Nümerik Esintiler‘in üreticisidir. (+)

Bkz “AI = Suni Muhaberat ve Nümerik Esintiler”, “Asalet kanunu: Niye hâlâ düşüyorsun?” ChatGPT, “Sapkın Kılavuz İdeoloji: İkinci Toplantı”