Sinematik Bozunum: Medeniyetin Namusunu Temizleyen Boomer’ın Direksiyonda Öpülmek Ölümcül Zarureti: Perfect Days ve I’m Thinking of Ending Things — Işık Barış Fidaner

🧸🧴🔎 Non-Ofens Gestalt 🧸🧴🔎

Atatürk’ün “Türk şöförü en asil duygunun insanıdır” sözünün günümüz vatandaşına absürt gelmesinin sebebi o zamanlar muasır medeniyetin yepyeni ulaşım teknolojisi olan otomobillerin sonradan yoğunlaşan trafikle birlikte hem enflasyona uğrayan alelade bir ego aygıtına hem de iklim bozucu bir psikoteknik kıyamet faktörüne dönüşmesidir [*] [*] (bu sıradanlaşmayı artık inkar etmemek için “şoför” yerine “şöför” yazdım). Lacan bunu şöyle anlatır [*]:

Hem iyileştirmeye çalıştığımız hastalıklar, hem de terapistler olarak toplumda giderek daha çok üstlenmeye çağrıldığımız işlevler, bizce yeni bir insan tipinin ortaya çıktığının ifadeleridir: Homo psychologicus, endüstriyel çağımızın ürünü. Bu Homo psychologicus ile kullandığı makineler arasındaki ilişkiler çok çarpıcıdır, ve özellikle de otomobil için bu böyledir.

Edindiğimiz izlenime göre onun bu makineyle ilişkisi öylesine içtendir ki neredeyse ikisi bitiştirilmiştir – otomobilin mekanik kusur ve çöküşleri sıklıkla onun nevrotik semptomları ile koşuttur. Onun için taşıdığı bu duygusal belirginlik, hem Ben’inin koruyucu kabuğunu hem de iktidarındaki başarısızlığı haricileştirmesinden ileri gelir.

İnsan ve makine arasındaki bu ilişki hem psikolojik hem psikoteknik araçlarla düzenlenir olacaktır; toplumun örgütlülüğü içinde bunun gerekliliği giderek daha da acilleşecektir.

İkinci Dünya Savaşı skandalı bir neticeye bağlanırken adamakıllı tamirattan geçirilen “patlangaçlı” (termodinamik) medeniyet motorunun şöför egosunu üstlenmek (bebek “patlamasından” adını alan) “Baby Boomer” kuşağına düştü. Bu özdeşleşme iki Boomer filminde okunabilir: Medeniyet motorunda enerjinin gayretkeş korunumunu anlatan Perfect Days (PD, 2023) ve entropinin önlenemez yükselişini anlatan I’m Thinking of Ending Things (ITED, 2020). Bu filmleri birbirine nispetle şöyle adlandırmak da mümkündür: I’m Thinking of Continuing Things ve Imperfect Days.

Her iki film de arabasının direksiyonunda güzel kızlarca öpülmek arzusuyla yanıp tutuşan birer temizlik görevlisi Boomer’ın zaruri şöför egosu etrafında örgütlenmiştir (bkz Şekil 1).

PD’de temizlik görevlisi Boomer kamyonetinde garip genç kıza nostaljik bir kaset dinletince kız onu öper, böylece gayretkeş enerji korunmuş olur ama absürtleştirilen genç kuşağa entropinin ötelenmesi pahasına: Ödipal senaryo tersine dönmüş, “herşeye puan veren” (yeni moda psikotekniklere gömülü) laubali genç “atlatılan baba” rolüne, garip kız arkadaşı ise “kavuşulan anne” rolüne sokulmuştur.

Önce “tuvalet temizliyor” diye adama acımaklı gözlerle bakan yeğen ve kızkardeş, sonra kanserli “fahri enişte”nin paylaşılan gölgesi laubali gençlerin dünyaya getirdiği entropik bozunumu evcilleştirir ve finalde direksiyonda ağlamak bu entropiyle meşru mücadeleyi kahramanlaştırır.

PD’de şöför egosu müzik (kaset) dinlemek egosuyla özdeş tutulmuştur ama lokantada şarkıyı Japonca söyleyen kadının sevgisi ona yeterli gelemez, Boomer enerjisini koruyabilmek için “direksiyonda öpülmek” farzdır, şöför egosunun “filmini çekmek” zaruridir, ses objesini evcilleştirecek bir bakış objesi olmazsa olmaz.

Her iki filmde de “temizlik görevi” zamanın getirdiği entropiyi süpürme “emektarlığını” simgeler, PD’de XOX oynamakla iç içe geçirilerek yatıştırılır, ITED’de ise “kalemsiz sınav kabusu” tarzında bir “okula dönme rüyası”na entegre edilmiştir. Aslında temizlemek, leke silmek, dümdüz obsesyondur, “medeniyet”in motor gücü olmak, “medeniyetin namusunu temizlemektir” (fantazide de olsa, Žižek’in Norman Bates bahsi gibi [*]).

PD’deki “direksiyonda öpülme” sahnesinin karamsar eşleniği olarak ITED’de temizlik görevlisi Boomer kamyonetinde hayalindeki genç kızla nostaljik bir reklamın etkisiyle kış gününde dondurma yiyemedikten –üstelik şöyle doğru düzgün ağız tadıyla öpülemedikten!– sonra kendisi bizzat donarak can verir, yani içine düştüğü iklimi seyirci egosuyla hazmedemeyince bizzat o iklime kurban gider.

Donarken araba camının ekrana dönüşmesiyle şöför egosunun seyirci egosuyla özdeşliği sergilenmiştir; PD’de hem müzik dinlemek egosuyla hem de kaset, fotoğraf makinesi gibi eski moda psikoteknikle perdelenen Sinematik Bozunum ITED’de su yüzüne çıkmıştır, Žižek’in dediği gibi “sinema arzuları öğreten sapkın sanattır.” [*]

Adam arabasıyla önce kız arkadaşını kendi Ödipal “bodrumuna” (Žižek’in Norman Bates bahsi gibi [*]) ulaştırmayı dener, bu girişim “anne cesedi” (!) ve gizem dolu sis perdesine dönüşünce nostaljik dondurma reklamıyla onları çevreleyen kar fırtınasını sindirmeye yeltenirler, ama bu girişim de “damgalanan satıcı kızın psikosomatik reaksiyonu” imgesiyle lekelenir, sonuçta PD’de laubali gençlere ötelenen entropi ITED’de adamın kendi kuşağı dahilinde kalınca, adam kızı kendine ulaştırabilmek için liseli ergenlik evresine regresyon yaşamak zorunda kalır ve –unutmayın ki medeniyetin namusu adına– kendi ergen cinsiyetlenme lekesini silmeye çalışan bir temizlik görevlisine dönüşür.

ITED’de PD’deki gibi enerji korunamaz çünkü bu kez ses objesinin yanına eklenen bakış objesi –donuk gelecekten gelip– “direksiyonda öpülmek” vazifesini aksatan bir dikizci bakıştır. Ölüm pahasına can havliyle sarıldığı şöför egosu güzel kızlarca direksiyonda öpülemeyince bozulan temizlik görevlisi Boomer “medeniyetin namusunu kurtaramamış olur” (!) ve ölüme yatmayı yeğ tutar (bu ilintinin delili de şu ki aynı intihar sahnesi yolcu koltuğunda çekilemezdi, saçma geliyor biliyorum ama iyi düşünün, çekilemezdi).

İklimi bozan temel faktör fosil yakıtlar olduğuna göre “kurtçuklarla içten kemirilen domuz” da Boomer mutabakatının şöför egolarından “aslahan ve kat’iyyen kopabilemeyen” (Verneinung) doyumsuz “muasır” medeniyetiMİZİ simgeler [*] [*].

(sonrası: Bilgisayarda Yarışan Atlar: Dolap Beygirliğinden Girdap Beygirliğine)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörü, Nümerik Esintiler‘in üreticisidir. (+)

atasız kul olmaz

"Şoförün altında beylik otobüs,
yanında bir okur yazar güzel kız."

en asil duygunun insanı hahaha!
direksiyonda öpülmek ölümcül zarureti ==> https://t.co/ijJz2CrFC4

— Işık Barış Fidaner 🌍 (@fidaner) September 20, 2024