Bilgisayarda Yarışan Atlar: Dolap Beygirliğinden Girdap Beygirliğine — Işık Barış Fidaner

🧸🧴🔎 Non-Ofens Gestalt 🧸🧴🔎

(öncesi: Sinematik Bozunum: Medeniyetin Namusunu Temizleyen Boomer’ın Direksiyonda Öpülmek Ölümcül Zarureti: Perfect Days ve I’m Thinking of Ending Things)

Muasır medeniyetin ulaşım aracı olan otomobillerin [*] itiş gücünü “beygir” cinsinden ölçmek, zamanla tarihe karışan at arabasını bir soyutlama olarak korumak demekti (kapsayarak aşmak: Aufhebung). Atatürk’ün “At yarışları modern toplumlar için sosyal bir ihtiyaçtır” sözünün günümüz vatandaşına absürt gelmesinin bir sebebi “beygir gücü” kavramındaki bu enteresanlıksa öbür sebebi de (özellikle atasözlerinde hep atı eşeğe tercih eden Türk kültüründe [*]) “atları yarıştırma”nın (yaygın bir kumar olarak bağımlılık yapması bir yana) önce rekabetçi eğitim/sınav sistemini betimlemesi, daha sonra yarışma programlarıyla başlayıp gitgide fütursuzlaşan Reality Showbiz’e model alınması [*], en sonunda da günümüzün “kıyamet kaydırmalı (doomscrolling)” sosyal medyasının iyiden iyiye çoraklaşan gerçekliği haline gelmesidir.

“Beğenmek ve paylaşmak” sosyal medyada “mübadele değeri” kazanmak hasebiyle bile isteye kıtlaştırılalıberi, eskiden lunaparklarda deliklere top sokarak kendi yarış atını ilerletmeye çalışan oyuncular gibi, artık her “Youtuber” her hitabında seyircilerden “beğenilme ve paylaşılma” dilenmek konumuna itiliyor. Belli sayfaların belli noktalarında yükselen rakamlar (sayaç) görüntüleyerek varolmayan kalabalıkları simüle eden bilgisayarlı nazar menzillerinde yarıştırılan atlar gibi “Sizin beni beğenmeniz ne büyük şeref sevgili seyirciklerim” dedirtilen koca koca insanlar neden içerik üretmenin cezası olarak böylesi bir kalabalık eğlendirme görevine –adlı adınca: maymunluğa– itiliyor? [*]

Belki bu sorunun cevabı bilgisayarların çıkış noktasında bulunabilir: 1800’lerde Ada Lovelace ve 1900’lerde Alan Turing bilgisayar kavramının öncüleri oldu. Aralarında enteresan bir fark vardı: Lovelace bilgisayara şairane bir bakış attığı halde (veya tam da bu yüzden) onun yaratıcı gücünü inkar etmişti, “sizin programlamadığınız hiçbir yeni yaratım ondan çıkamaz” demişti, Turing ise bilgisayara matematiksel bir bakış attığı halde (veya tam da bu yüzden) onda sonsuz sayıda şaşırtıcı ihtimal barındığını kabul etmiş ve bu hakikati Turing Makinesi kavramıyla teorileştirmişti [*].

Son zamanlarda bilgisayar kavramının öncüsü ünvanının Turing’den Lovelace’e kaydırılması ilerici bir feminist hamle gibi gözükse de aslında gerici bir neoliberal hamledir, çünkü saf matematikçi Turing’in aksine Lovelace bir Kontes olarak “Analitik Motor” bilgisayarının mucidi Babbage’ın “Perisi” [*] sıfatıyla bilgisayara kendi hususiyetinden kaynaklanan çok özel anlamlar kazandıracağına inanan bir ideologdu (zaten kadınsı kadınlık dolguları arayan feministler de “Ada”ya bu nedenle bayılmışlardı [*]). Mevzubahis makine dev bir bütçe istediğinden hiçbir zaman inşa edilemedi ama elindeki “kadersel” güçlere olan ideolojik inancı Lovelace’i at yarışlarında büyük bahisler oynayarak iflas etmeye götürdü [*].

Dolayısıyla günümüzün sosyal medya girişimcisinin Ada Lovelace’i kendine ego aynası yapması oldukça isabetlidir, zira Ada’nın Kontesliği yerine şimdi onun taymlaynda kurguladığı Profil Peyzajı vardır, Ada’nın Periliği yerine şimdi onun DM’lerde yürüttüğü Hususiyet İdaresi vardır, Ada’nın “kadersel” inançları yerine şimdi onun kendisini “beğenen ve paylaşan” bön kalabalığa yaranmak için sınırsızca salağa yatarak [*] maymunlaşması vardır; Ada’nın kendi “kadersel” ideolojisine kurban giderek iflas bayrağını çekmesi yerineyse ARTIK vasıflı içeriklerden tamamen arındırılmış steril bir taymlaynda “galibiyetçi alaycılık” ve “mağdurlara acındırma” arasında mütemadiyen dalgalanan “kıyamet kaydırmak (doomscrolling)” vardır.

Fakat değirmeni boşa döndüren bön kalabalığa yaranmaktan er ya da geç vazgeçilecektir: Çember daraldıkça adım adım dolap beygirliğinden girdap beygirliğine terfi edilecektir [*]:

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörü, Nümerik Esintiler‘in üreticisidir. (+)

Bkz “Analitik Motor üzerine Çevirmenin Notları: Not A.1” “Not A.2” Ada Lovelace, “Kontes Ada Lovelace ile Öğretmeni John Crosse” ChatGPT