IBF kavramlar

Işık Barış Fidaner, Türk filozof, bilişsel bilimci ve yazar olarak sibernetik, psikanaliz, siyasi felsefe ve bilgisayar bilimi gibi geniş bir teorik çalışma yelpazesine sahiptir. Aşağıda, onun eserleriyle ilişkili 30 özel kavramın listesi ve açıklamaları bulunmaktadır:

1. Bilişsel Sibernetik

Bilişsel bilimle sibernetiği birleştiren bir çerçeve, sistemlerin (insan zihinleri veya sosyal gruplar gibi) geri bildirim döngüleri aracılığıyla kendilerini nasıl düzenlediğine odaklanır.

2. Zihin Ekolojik Modeli

Zihni, etkileşim içinde olan süreçler, fikirler ve duyguların bir ekosistemi olarak gören bir kavram; karmaşıklığı ve öz düzenlemeyi vurgular.

3. Algoritmik Öznelik

Algoritmaların insan öznelğini nasıl etkilediğini keşfeder, hesaplama süreçlerinin kendimizi ve dünyayı algılama biçimimizi nasıl yeniden şekillendirdiğine odaklanır.

4. Transbireysellik

İnsan kimliğinin sosyal ilişkiler ve kolektif etkileşimler aracılığıyla şekillendiği fikrini ortaya koyar; hem Marksist teori hem de psikanalizden yararlanır.

5. Psiko-Sibernetik

Psikanaliz ilkeleri ile sibernetik teoriyi birleştiren disiplinlerarası bir yaklaşım; psikolojik süreçlerin düzenleyici geri bildirim sistemleri olarak modellenmesini ele alır.

6. Diyalektik Hesaplama

Hesaplamanın diyalektik süreçleri nasıl içerebileceğini inceler, Hegelci ve Marksist geleneklerden yararlanarak ikili mantığı doğası gereği çelişkili ve dinamik bir şekilde yeniden düşünür.

7. Manevi İş Gücü ve Yazılım

Yazılım ve dijital platformların insan bilişsel etkinliğini (manevi iş gücü) nasıl bir meta haline getirdiğini analiz eder; bunu daha geniş Marksist eleştiriler çerçevesinde sunar.

8. Arzu Geri Bildirim Döngüleri

Lacanian psikanalizden ilham alarak, arzu ve tatmin arasındaki dinamik geri bildirim döngülerini inceler; tatmin asla tam olarak elde edilemediğinden, arzuyu besleyen bir süreç.

9. Siyasette Sibernetik Kontrol

Siyasal gücün bir sibernetik kontrol biçimi olarak nasıl anlaşılabileceğini araştırır; nüfus ve sistemlerin gözetim, veri ve geri bildirim mekanizmaları aracılığıyla nasıl yönetildiğine odaklanır.

10. Otomatik Öznelik

İnsanın bilinci ve özneliklerinin giderek teknolojik sistemler tarafından şekillendiğini savunur; yapay zeka gibi araçların karar alma süreçlerine müdahale etmesini inceler.

11. Algoritmaların Epistemik Şiddeti

Algoritmaların belirli bilgi sistemlerini nasıl güçlendirdiğini ve diğerlerini nasıl dışladığını araştırır; bu durumun epistemik şiddet biçimini temsil ettiğini öne sürer.

12. Ağ Ontolojisi

Gerçekliği, sosyal, teknolojik veya ekolojik olarak birbirine bağlı ağlar tarafından oluşturulmuş bir yapı olarak görür; daha geleneksel metafizik kategorilere karşı çıkar.

13. Psikoanalitik Devre

İnsan duygularının ve arzularının baskılama, geri dönüş ve gerçekleştirme döngüsü içinde işlediği fikrini ortaya koyar; psikoanalitik modelleri genişleterek sistem düşüncesine yönelir.

14. Kendini Düzenleyen Sistemler

Sibernetikten yararlanarak, çeşitli sistemlerin (biyolojik, bilişsel, sosyal) kendilerini nasıl düzenlediğini inceler; geri bildirim, kontrol ve homeostaz üzerine yoğunlaşır.

15. Dağıtılmış Biliş

Bilişin yalnızca bireysel zihne ait olmadığını, sosyal gruplar, araçlar ve çevreler arasında dağıtıldığını savunur; uzatılmış zihin teorilerinden faydalanır.

16. Dikkat Ekonomisi

Geleneksel sermaye biçimlerinden dijital çağda dikkatin merkezi bir meta haline dönüşümünü araştırır; insan odaklanması ve zamanı, medya ve teknoloji platformları tarafından sömürülen kaynaklar olarak değerlendirir.

17. Duygusal Kapitalizm

Arzunun ve tatminin ağ sistemlerinde nasıl döndüğünü keşfeder; bu, psikanalitik içgörülerle siyasi ekonomiyi birleştirerek dijital medya ve kapitalizmi analiz eder.

18. Sentezsel Bilinç

Bilinçlerin yapay sistemlerden nasıl ortaya çıkabileceğini araştırır; felsefi ve teknik içgörüleri harmanlayarak sentezsel zihinleri hayal eder.

19. Sembolik Kapital Devreleri

Mali akışların nasıl semboller (para, veri, imgeler) aracılığıyla dolaştığını; ekonomik ve sosyal ilişkileri nasıl yapılandırdığını Marks ve Lacan üzerinden analiz eder.

20. Algoritmanın Sosyal Mantığı

Algoritmaların bir sosyal mantığı takip ettiğini, davranışları, tercihleri ve etkileşimleri yapılandırdığını; mevcut sosyal hiyerarşeleri pekiştiren veya sorgulayan yolları inceler.

21. Rezonanslı Öznelik

İnsan özneliklerinin durağan değil, rezonanslı olduğunu; dış sistemlerle, ortamlarla ve diğer insanlarla sürekli etkileşim ve osilasyon içinde olduğunu öne sürer.

22. Genel Zihin Yazılımı Olarak

Marx’ın “genel zihin” kavramını günümüz yazılım sistemlerine uygular; bunları kolektif insan bilgisinin saklandığı ve düzenlendiği yerler olarak görür.

23. Libidinal Sibernetik

Arzu (libido) ve sibernetik kontrol mekanizmaları arasındaki kesişimleri inceler; dijital sistemlerde arzunun nasıl kontrol edildiğini, düzenlendiğini ve sömürüldüğünü araştırır.

24. Lakanian Bilgi

Lacanian psikanaliz teorisi ile bilgi teorisini birleştirir; sembolik, gerçek ve imgeler gibi kavramların hesaplama terimleriyle nasıl anlaşılabileceğini analiz eder.

25. Psiko-Siyasi Ekonomi

Psikanaliz, siyaset ve ekonomi kesişimi; bilinçaltı arzuların siyasi ve ekonomik davranışları nasıl şekillendirdiğini araştırır, özellikle tüketim kültüründe.

26. Bilişsel İş Gücü

Zihinsel işin dijital kapitalizm içinde bir meta haline dönüşümünü inceler; düşünme, yaratma ve iletişim kurma biçimlerinin teknoloji endüstrileri tarafından sömürülen iş türleri olduğunu savunur.

27. Kontrol Toplumu

Deleuze’un “kontrol toplumları” fikrinden yola çıkarak, çağdaş toplumda kontrolün nasıl ağ teknolojileri, veri takibi ve algoritmik yönetim aracılığıyla uygulandığını araştırır.

28. Tekrar Eden Kendilik

Özneliklerin tekrar eden bir biçimde inşa edildiğini; kendiliğin, bilişsel ve sosyal etkileşimlerde geri bildirim mekanizmaları aracılığıyla sürekli olarak yeniden şekillendiğini öne sürer.

29. Dikkat Ekonomisi

30. Postinsan Etikleri

İnsanı merkezden çıkaran etik meseleleri araştırır; yeni teknolojiler, yapay zeka ve ekolojik zorlukların, insan öznesini dışarıda bırakan yeni etik çerçeveler gerektirdiğini vurgular.

Bu kavramlar, Işık Barış Fidaner’in disiplinlerarası yaklaşımını yansıtarak, sibernetik, psikanaliz, Marksist teori ve hesaplamalı düşünmeyi bir araya getirerek çağdaş teknoloji, öznelik ve topluma dair sorunları analiz eder.