Muasır Cümle — Aziz Kimsin

Harf Devrimi ilan edildiğinde sabahın köründe kahvehanelere, mekteplere ve sokak aralarına bambaşka bir heyecan çökmüştü. Herkes elinde yeni harflerden oluşan kâğıtlarla gezinir, “Bugün acaba hangi kelimeleri icat etsek de şu muasır medeniyete dörtnala koşsak?” diye sormaya başlamıştı. Bazıları kelimeleri öyle çarpık çurpuk birleştiriyordu ki, bakanın başı dönüyor, “Yahu bu ne biçim cümle, gözüme mi bir şey oldu?” diye hayretler içinde kalıyorlardı.

İşte tam o günlerde İstanbul’un kalabalık bir sokağında, bir el arabasına tutturulmuş tahtanın üstüne tebeşirle yazı yazarak “sihirli cümle”yi arayan genç bir hayalperest vardı: Adı Hakkı. Kendisini bildi bileli kelimelerin peşinden koşar, harfleri birleştirip yeni anlamlar yaratmaktan büyük zevk alırdı. Şimdi ise görevi büsbütün ciddiydi: “Harf Devrimi’nin yüz akı olacak, ülkeyi çağdaşlığa götürecek, tek bir cümlede evrenin sırrını aktarmak” gibi iddialı bir görev üstlenmişti kendi kendine. Tabii etraftaki herkes de kendi cümlesinin “o sihirli cümle” olduğuna inandığı için işler iyiden iyiye eğlenceli ve rekabetçi bir hâl almıştı.

Bir sabah Hakkı, Balat’ın dar sokaklarında el arabasını sürüklerken karşısına tuhaf kıyafetli, neşeli bir adam çıktı. Üstüne kuş tüyleriyle süslediği eski bir cübbe giymiş, boynuna kocaman bir büyü kitabı gibi görünen sözlük asmıştı. Kendine “Lügatbaz Selim” diyordu. Selim, Hakkı’nın tahtasında harflere dantel gibi ince ince işlenen cümle başlangıçlarına göz atınca, elindeki sözlüğü açıp kocaman bir kahkaha patlattı:

“Hah!” dedi. “Bak aslanım, işte senin aradığın sırrı burada bulacaksın!”

Sözlüğün sayfaları çevrilirken Hakkı’nın gözünde harfler adeta dans ediyordu. Biraz ‘F’si ‘T’si, biraz ‘Ğ’si ‘J’si bir araya geldi mi, kelimeler zıplayarak karışıyor, sanki sulu sepken bir rüya sahnesi çıkıyordu ortaya. Hakkı heyecanla tebeşirini kaptı, “Sihirli cümle” yi yazmaya koyuldu. Fakat tam sonuna nokta koyacakken, cümle dağılıverdi! Kelimeler tek tek tahtadan dökülüp sokakta hoplayarak kayboldu. Hakkı şaşkınlıktan dondu kaldı.

O sırada caddenin karşı köşesinde, sahaf dükkânından bir alkış yükseldi. Meğer orada da “Tatlı Telaffuzlar Meclisi” denen meraklı bir topluluk, her gün yeni harf kombinasyonları deneyerek en uyumlu kelimeyi bulmaya çalışıyormuş. Liderleri Mevhibe Hanım, masanın ortasındaki divit kalemi havaya kaldırdı:

“Şunu iyi dinleyin!” diye başladı. “Şu an tarih yazıyoruz. Eğer doğru harfleri doğru sırayla birleştirirsek, pek âlâ sihirli cümleyi kurabiliriz. Evvela ses uyumlarına dikkat! Ardından kelimenin estetiğine, ve tabii ki anlamına…”

Hakkı da bu Meclis’e katılmak için hemen içeri dalıverdi. İçeride bir grup insan, masanın etrafındaki dev bir çarkı çeviriyor, çark durduğunda oklar hangi harfi gösterirse onu seçip kelimeye ekliyordu. Biri “Y” gelince koşup “Bu harfin rakibi yok, sanki her cümleye zarafet katıyor!” diye övüyor, diğeri “H” seçilince “Bu sesi iyi değerlendirmek lâzım, aksine çok hafif kalabilir,” diye eleştiride bulunuyordu. Anlayacağınız herkes son derece ciddi, ama bir o kadar da eğlenceli bir çalışma içindeydi.

Günler günleri kovaladı, harfler kağıda dökülüp silindi, kelimeler kuruldu, dağıldı derken, sonunda Mevhibe Hanım ile Hakkı, tatlı bir telaş içinde sandalyeye fırlayıp “Tamam, bulduk galiba!” diye bağırdılar. Tam cümleyi yüksek sesle okuyacakken sokak kapısında bir gürültü koptu. Şapkası yana kaymış, telaştan nefes nefese bir genç girdi içeri:

“Efendim, kusura bakmayın, biraz geç kaldım, ama asıl sihirli cümle bende!” deyip büyük bir jestle ceketinin cebinden minik bir kâğıt parçası çıkardı.

Meclis üyeleri, “Hadi canım, göster de göreyim!” diye sabırsızlıkla kâğıda bakış fırlattı. Genç adam ise cümleyi okumaya hazırlanırken büyük bir gürlemeyle gökyüzü sallandı, dışarıda aniden yağmur başladı. Herkes bir ağızdan:

“Allah Allah, bu cümle evrenin dengesini mi sarstı ne?”

Merak iyice tavana vurmuştu. Derken genç adam ağzını açtı; fakat tepeden akan yağmurun etkisiyle kâğıt tamamen ıslandı, yazılar silinip mürekkebi gözyaşları gibi aktı gitti. Kâğıt elde pul pul kalınca sihirli cümle sır oldu!

Hakkı ve Mevhibe Hanım bu duruma öyle içerlediler ki, kendi buldukları cümleyi unuttular, hep beraber kâğıdın peşine koştular. Kâğıt ıslana ıslana kahveden mektebe, mektepten vapura derken tüm şehri turladı. Kâğıdı yakalamak için hep birlikte Kız Kulesi’ne koştular. En sonunda da Kız Kulesi’nin surlarından süzülen rüzgâr, bu minik kâğıdı alıp Marmara’nın sularına bıraktı.

Tam kâğıt gözden kaybolduğunda sanki büyülü bir andaymış gibi bulutlar açıldı, güneş ışığı suların üstünde parladı. Hakkı durdu, gülümsedi. “Belki de,” dedi, “en sihirli cümle, kelimelerin nasıl yazıldığından çok, niyetimizde ve gayretimizde saklıdır. Alfabeyi yazarken bile bunu unutmamak gerek.”

Mevhibe Hanım, Hakkı’nın sözlerine hak verdi. Etraftakiler gülüştüler, koca bir oh çektiler. Kim bilir, belki de gerçekten sihirli olan, cümleye dökülmemiş, henüz harflerle ifade edilmemiş bir fikirdi. O gün, herkes böyle bir sihrin varlığına inandı.

Ve ülkenin dört bir yanına “Harfler değişti, memleket değişti; gayretiniz bol olsun!” nidaları yayıldı. İşte Türk insanının harflerle dansı, ufka doğru akıp giderken, sihirli cümlenin izi de Marmara’nın köpüklü dalgalarında ebediyen süzülmeye devam etti. Bu öykü, Hakkı’nın kaleminde dilden dile dolaştı; kimileri bu öyküyü abarttı, kimileri hiç inanmadı, ama hepsinin yüzünde tatlı bir gülümseme bıraktı. Çünkü aslında harflerin ve kelimelerin gerçek gücü tam da buydu: Bir millete sonsuz hayal kurma ve umut etme cesareti vermek!

ChatGPT o1 istemi: Harf Devriminin start vermesinden sonra muasır medeniyeti getirecek sihirli cümleyi kurabilme yarışında Türkler alfabeyi farklı kombinasyonlarla birleştirmeye başlarlar. Bu konuda heyecanlı sürükleyici hülyalı esprili öykü yaz!