Hâlâ yıldızlara ulaşmaya çalışıyor

Daha fazla uzay misyonu planlanıyor, Ay’a insanlı bir seyahat ve Mars’tan numune getirecek bir görev dahil

Öğrenciler, 24 Nisan 2024 tarihinde Hebei eyaletinin Handan kentindeki bir bilim ve teknoloji müzesinde Tianwen 1 Mars iniş kapsülünün bir modelini inceliyor. HAO QUNYING/CHINA DAILY İÇİN

Editörün Notu: Çin, her zaman dış uzayı barışçıl amaçlarla keşfetme ve kullanma ilkesine bağlı kalmıştır. Son birkaç on yılda, Çin’in uzay çalışmaları “hızlı şerit”e girmiş ve uzay keşfi açısından dikkate değer başarılara imza atmıştır. Perşembe günü Çin’in 10. Uzay Günü’nü kutluyoruz. China Daily, bu alandaki ulusal başarılarla ilgili özel bir rapor sunuyor.

Çin’in ilk asteroit numune-getirme görevi olan Tianwen 2’nin, önümüzdeki haftalarda Sichuan eyaletindeki Xichang Uydu Fırlatma Merkezi’nden fırlatılması planlanıyor.

Çin Ulusal Uzay İdaresi’ne göre, robotik keşif aracı, Şubat ayı sonlarında varışının ardından dağlık uzay limanında fırlatma öncesi işlevsel kontrollerden geçiriliyor.

Görev planlayıcıları, ülkenin ikinci gezegenlerarası seferi olan Tianwen 2’nin, Dünya’ya en yakın ve en küçük yarı-uydu olan 2016 HO3’ü hedef alacağını belirtti.

Temel plan, büyük bir taşıyıcı roket kullanarak bir yörünge aracı ve bir yeniden giriş modülünden oluşan bir keşif aracını asteroide doğru göndermek.

2016 HO3’e yaklaştıktan sonra, insansız uzay aracı aylar boyunca asteroidin yörüngesinde dolaşacak ve ardından yüzeyinden toz toplamak için mekanik bir kol kullanarak çok yakınına uçacak.

Sonrasında Tianwen 2, Dünya yörüngesine geri uçacak ve yeniden giriş modülünü serbest bırakacak; bu modül, numunelerle birlikte yere dönecek. Yörünge aracı ise daha sonra bilimsel keşif görevlerini sürdürmek üzere 311P adlı ana kuşak kuyruklu yıldızına doğru yeni bir yolculuğa başlayacak.

2016 HO3, diğer adıyla 469219 Kamo’oalewa/Kamualev, ilk olarak Nisan 2016’da Hawaii’deki Haleakala Yüksek İrtifa Gözlemevi’nde bir asteroit tarama teleskobu tarafından keşfedildi.

Bu gök cismi Güneş’in etrafında dönüyor, bu yüzden Dünya’nın sürekli bir yoldaşı olarak kalıyor. Dünya’nın gerçek bir uydusu olarak kabul edilemeyecek kadar uzak, ancak bugüne kadar bulunan Dünya’ya en yakın ve en istikrarlı yoldaş, yani yarı-uydu örneğidir. Bilim insanları, onun Güneş Sistemi’nin erken tarihine, özgün bileşimine ve oluşum ve evrim sürecine dair ipuçları taşıdığına inanıyor.

Şu ana kadar bilim insanları Güneş Sistemi’nde yaklaşık 1 milyon asteroit tanımladı ve bunlardan 20.000’den fazlası Dünya’ya yakın bir şekilde seyrediyor.

Bu arada 311P, Mars ve Jüpiter arasındaki ana asteroit kuşağının bir parçasıdır. Astrofizikçilere göre fiziksel bileşimi kuyruklu yıldızlar gibidir, ancak yörünge özellikleri asteroitlere benzemektedir.

Kuyruklu yıldızın incelenmesi, araştırmacıların küçük gök cisimlerinin bileşimi, yapısı ve evrimi hakkında daha fazla bilgi edinmesine yardımcı olacak, böylece Güneş Sistemi’ndeki bu tür nesneler hakkında daha fazla bilgi sahibi olunacaktır, Çin Ulusal Uzay İdaresi yetkilileri açıklama yaptı.

Görev planlayıcılarına göre Tianwen 2, karmaşıklığı, zorlukları ve uzun süresiyle öne çıkacak. Çin’in bir asteroitten numune getirmeye çalışacağı ilk görev olacak bu seferin birkaç yıl sürmesi bekleniyor.

Tianwen görevleri, antik bir Çin şiirinden adını almış olup Çin’in gezegenler arası keşif girişimlerini kapsamaktadır.

Tianwen 1, Temmuz 2020’de fırlatıldı ve Mayıs 2021’de Mars’a başarıyla indi. Keşif aracı, Kızıl Gezegen’i keşfetmek üzere Zhurong adlı bir gezgin araç yerleştirdi. Zhurong, ABD tarafından konuşlandırılan beş araçtan sonra Mars’taki altıncı gezgin araç oldu.

Pekin Uzay Kontrol Merkezi’ndeki çalışanlar, 22 Haziran 2024’te Pekin’de büyük bir ekrandan Chang’e 6 iniş aracı ve kalkış aracının durumunu izliyor. JIN LIWANG/XINHUA

Mars macerası

Tianwen 2 görevinden sonra, Çin, Tianwen 3 robotik aracını 2028 civarında fırlatmayı planlıyor. Bu görevin, 2031 civarında Mars toprağını Dünya’ya getirmesi bekleniyor.

Çinli araştırmacılar, Çin Ulusal Uzay İdaresi’ne göre, Mars yüzeyinde kullanılacak örnek toplama ve kalkış cihazları gibi temel teknolojiler üzerinde çalışıyor.

Tianwen 3 keşif aracı, bir iniş aracı, bir kalkış aracı, bir yörünge aracı ve bir yeniden giriş modülü olmak üzere dört bileşenden oluşacak ve Hainan eyaletindeki Wenchang Uzay Fırlatma Merkezi’nden iki Long March 5 ağır taşıyıcı roketiyle fırlatılacak.

İniş aracı ve kalkış aracı, Dünya-Mars transfer rotasını takip edecek ve Mars yörüngesine girmeden önce yörünge düzeltme manevraları gerçekleştirecek, ardından motor destekli yumuşak iniş yapmaya çalışacaklar.

Bu sırada, yörüngedeki istif — yörünge aracı ve yeniden giriş modülü — aynı rotayı izleyerek Mars yörüngesine ulaşacak, ardından Mars çevresinde dolaşarak sinyalleri iletecek ve numuneleri bekleyecek.

Numuneler toplandıktan ve vakumlanmış metal bir kaba yerleştirildikten sonra, kalkış aracının motorları onu yörüngeye yükseltecek, yeniden giriş modülüyle buluşacak ve kenetlenecek, numuneleri transfer edecek ve ayrılacak.

Yörüngedeki istif daha sonra Mars yörüngesinden ayrılacak ve Dünya’nın yörüngesine geri dönecek, burada ikili ayrılacak ve yeniden giriş modülü, önceden belirlenmiş bir iniş alanına dönmek için bir dizi karmaşık manevra gerçekleştirecek.

Anhui eyaletinin Hefei kentinde yer alan Derin Uzay Keşif Laboratuvarı’ndaki bilim insanları — Çin’in gezegenler arası araştırma topluluğundaki büyük bir araştırma ve mühendislik kurumu — Kızıl Gezegen’de, esas olarak antik Chryse Planitia ve Utopia Planitia bölgelerinde yoğunlaşmış, antik kıyı şeritleri, deltalar, eski göller ve kanyon sistemleri gibi çeşitli jeolojik ortamları kapsayan, potansiyel antik yaşamın kökeni ve korunumu için elverişli koşullar sunan 86 potansiyel iniş alanı önerdiler; bu bilgi, akademik dergi National Science Review’ün Kasım sayısında yayımlanan bir makalede yer aldı.

Uluslararası Astronotik Federasyonu’nun Uzay Taşımacılığı Komitesi başkanı ve kıdemli uzay sanayisi gözlemcisi Yang Yuguang, Mars’tan numune getirmek isteyen herhangi bir ülkenin aşılması son derece zor olan pek çok sorunla karşılaşması gerektiğini açıkladı.

Örneğin, mühendislerin Mars yüzeyinden kalkış yaparak numuneleri Mars yörüngesine gönderebilecek devasa bir uzay aracı inşa etmeleri ve fırlatmaları gerekeceğini söyledi.

Bu arada, böylesine büyük bir aracı Mars yüzeyine güvenli bir şekilde indirmek olağanüstü derecede zor olacaktır, zira Mars’a iniş yapmak, çorak gezegeni çevreleyen karmaşık atmosfer nedeniyle Ay’a iniş yapmaktan çok daha zordur, dedi Yang.

Hatta bir kalkış aracı Mars’a iniş yapabilse ve daha sonra kalkış gerçekleştirebilse bile, yeni bir zorluk daha olacaktır — onu, numuneleri bekleyen ve gezegenin çevresinde dolaşan yörünge aracıyla doğru bir şekilde buluşup kenetlenmesi için nasıl yönlendireceğimiz, dedi.

Uzmanlara göre, tasarımcıların, Dünya tabanlı telemetri desteği olmadan numune taşıyan kalkış aracını bulup yörünge aracına bağlanmasını sağlayacak bir çözüm geliştirmeleri gerekecek.

Her şey plana uygun giderse, bu numuneler Mars’tan Dünya’ya getirilen ilk numuneler olabilir. Bu numuneler, bilim insanlarının Kızıl Gezegen’de yaşam izlerini tanımlamalarına, gezegenin jeolojisi ve iç yapıları hakkında daha fazla bilgi edinmelerine ve atmosferik döngülerini anlamalarına yardımcı olacak.

Uzay yetkilileri, Çin’in Tianwen 3 projesinde çalışan yabancı bilim insanlarla işbirliğine açık olduğunu, yük tasarımı ile numune ve veri analizine katılımlarını teşvik ettiklerini belirtti.

Çin Ulusal Uzay İdaresi tarafından 1 Ocak 2022’de yayımlanan bir fotoğrafta, Tianwen 1 robotik keşif aracının yörünge aracının Mars çevresinde uçtuğu görülüyor. Resim, keşif aracı tarafından Dünya’ya iletilmiştir. XINHUA

Chang’e görevleri

Ay keşfi açısından, Çin, Chang’e 7 ve 8 olmak üzere iki iddialı görevle, Çinli astronotları gümüş küreye indirmeden önce robotik keşifler alanındaki liderliğini sürdürmeyi planlıyor.

2026 civarında fırlatılması planlanan Chang’e 7, Ay’ın güney kutbunda çevre ve kaynakları, özellikle su izlerini araştırmakla görevlendirildi.

Chang’e 7 keşif aracı, bir yörünge aracı, bir iniş aracı, bir gezgin araç ve Ay yüzeyindeki çukurlara uçmak üzere tasarlanmış küçük bir uçan keşif aracından oluşacak.

Çin Mühendislik Akademisi akademisyeni ve ülkenin Ay programlarının baş planlayıcısı Wu Weiren şöyle dedi: “Ay’ın güney kutbunda, suyun bulunabileceğine inandığımız bazı derin mağaralar var. Ancak bu alanlar kalıcı olarak güneş ışığından gölgede kalıyor — eğer güneş ışığına maruz kalsalardı, su buharlaşırdı. Kalıcı gölgede, suyun buz formunda bulunması muhtemel. Chang’e 7’nin, inişten sonra bu mağaralardan birine ya da ikisine uçabilecek bir uçan aracı olmasını ve yerinde keşif yaparak su bulunup bulunamayacağını araştırmasını istiyoruz.”

Bilim insanları, suyun buz formunda bulunmasının, Dünya’dan Ay’a su taşımanın maliyetlerini ve gereken zamanı önemli ölçüde azaltabileceğini, böylece Ay’da insan varlığının ve uzun vadeli faaliyetlerin kurulmasını kolaylaştırabileceğini açıkladı.

Öte yandan, eğer Ay’da su bulunursa, Ay’da ve diğer gezegenlerde yaşam olup olmadığını belirlemeye yönelik önemli ipuçları sağlayacaktır.

Chang’e 7 görevindeki fırsatları en iyi şekilde değerlendirmek ve uluslararası ortaklarla Ay’ı keşfetmek konusunda daha iyi işbirliği yapmak amacıyla, uzay idaresi Kasım 2022’de Chang’e 7 keşif aracında uluslararası yükler için davette bulunacağını duyurdu ve teklif toplamaya başladı.

Ocak 2023’te teklif toplama sürecinin sona ermesiyle, 11 ülke ve uluslararası kuruluştan 18 teklif alınmıştı.

Tekliflerin bilimsel hedefleri ve mühendislik uygulanabilirliği temel alınarak, Mısır, Bahreyn, İtalya, Rusya, İsviçre ve Tayland’dan altı ülke ile Uluslararası Ay Gözlemevi Birliği tarafından sunulan altı yük, Çin keşif aracında taşınmak üzere seçildi.

Chang’e 7 görevinden sonra, Çin, Chang’e 8’i 2028 civarında fırlatmayı hedefliyor. Chang’e 8 de Ay’ın güney kutbuna iniş yapacak ve Ay kaynaklarının yerinde kullanımı için deneyler gerçekleştirecek.

İki Chang’e görevinin bileşenleri, Çin tarafından başlatılan Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu adlı iddialı çok uluslu projenin temeli olacak.

Venezuela, Güney Afrika ve Pakistan gibi birçok ülke ile Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü ve Arap Astronomi ve Uzay Bilimleri Birliği gibi uluslararası kuruluşlar, projeye katılmak üzere anlaşma imzaladı.

Şu ana kadar Çin, Ay’ı keşfetmek için altı robotik görev gerçekleştirdi.

Ülke, Chang’e 3 ve 4 görevleri sırasında Ay yüzeyine iki gezgin araç konuşlandırdı. Ayrıca, Chang’e 5 ve 6 görevleri aracılığıyla Ay’ın hem yakın hem de uzak yüzeylerinden örnekler topladı ve böylece bu tarihi başarıyı gerçekleştiren ilk ve tek ülke oldu.

İnsanlı Ay yolculuğu

Robotik görevler sayesinde zengin deneyim kazanan Çin, Çin İnsanlı Uzay Ajansı’na göre, 2030 civarında astronotlarını Ay’a göndermeyi hedefleyen çalışmalarını planlandığı şekilde ilerleterek bu hedefe doğru adım adım ilerliyor.

Ajans, Long March 10 ağır kaldırma kapasiteli taşıyıcı roket, Mengzhou insanlı uzay aracı, Lanyue Ay iniş aracı, Wangyu Ay kıyafeti ve Tansuo mürettebatlı gezgin aracı gibi iddialı projenin kilit bileşenlerinin şu anda ön prototip geliştirme aşamasında olduğunu ve tasarım çalışmalarının planlandığı şekilde ilerlediğini belirtti.

Bu arada, Hainan eyaletindeki Wenchang Uzay Fırlatma Merkezi’nde yeni test ve fırlatma tesislerinin inşası devam ediyor. Takip, telemetri ve komut sistemleri ile iniş alanı altyapısının genel tasarım planları tamamlandı ve inşaat çalışmalarının yakında başlayacağı ajans tarafından bildirildi.

Görev başarıyla tamamlandığında, Çin Ay’a astronot indiren ikinci ülke olacak ve küresel uzay konumunu önemli ölçüde güçlendirecek.

ABD, 1960’lar ve 1970’lerde altı Apollo insanlı görevi başarıyla gerçekleştirerek 12 Amerikalıyı gümüş gök cismine getirmişti.

Ülkenin ilk insanlı Ay keşif yol haritası, Wenchang uzay limanından iki Long March 10 fırlatması yaparak bir Lanyue Ay iniş aracı ve bir Mengzhou insanlı uzay aracını Ay yörüngesine taşımayı içeriyor.

Belirlenen yörünge konumlarına ulaştıktan sonra, Lanyue iniş aracı ile Mengzhou aracı buluşacak ve kenetlenecek. İki mürettebat üyesi iniş aracına geçecek, ardından araç kenetlenmeden ayrılacak ve motor destekli yumuşak iniş için Ay yüzeyine inişe geçecek.

Ay’da, astronotlar Tansuo gezgin aracını kullanarak bilimsel görevler gerçekleştirecek ve numuneler toplayacak. Görevlerini tamamladıktan sonra, Ay yörüngesinde bekleyen uzay aracına dönmek üzere Lanyue modülüne geri dönecekler.

Son aşamada, astronotlar numuneleri Mengzhou uzay aracına taşıyacak, ardından araç kenetlenmeden ayrılacak ve mürettebatı Dünya’ya geri getirecek.

Bu sofistike maceraya hazırlanmak için, Çin dördüncü grup astronotlarını seçti ve şu anda Ay’a iniş ve yüzey operasyonları için eğitim veriliyor.

Yeni nesil Beidou

Proje yöneticilerine göre, Çin, 2035 yılına kadar yeni nesil uzay tabanlı bir navigasyon ve konumlandırma sistemi kurmayı planlıyor.

Beidou programının baş planlayıcısı Yang Changfeng, Beidou sisteminin yeni sürümünün “her yerde mevcut, daha akıllı ve daha entegre” olacağını ve 2035 yılında tamamlandığında Beidou hizmetinin yalnızca karada ve denizde değil, aynı zamanda gökyüzünde, uzayda ve okyanusların derinliklerinde de sunulacağını söyledi.

Beidou, Çin’in en büyük sivil uydu sistemi olup ABD’nin GPS’i, Rusya’nın GLONASS’ı ve Avrupa Birliği’nin Galileo’su ile birlikte dört küresel navigasyon ağından biridir.

2000 yılından bu yana, ilk dört deneysel uydu dahil olmak üzere toplam 64 Beidou uydusu, Xichang’dan 47 Long March 3 serisi roketle fırlatıldı.

Temmuz 2020’de sistemin tamamlandığı ilan edildi ve tam kapsamlı küresel hizmetler sunmaya başladı. Şu anda 50’den fazla Beidou uydusu aktif hizmet vermekte olup çeşitli türde yörüngelerde çalışmaktadır.

Çin Küresel Navigasyon Uydu Sistemi ve Konum Tabanlı Hizmetler Birliği tarafından yayımlanan en son istatistiklere göre, ülkenin uydu navigasyon ve konumlandırma hizmetleri endüstrisinin toplam çıktı değeri 2023 yılında 536,2 milyar yuan (73,8 milyar dolar) seviyesine ulaştı ve yıllık bazda yüzde 7,09 arttı.

Birliğe göre, 2023 yılı sonu itibarıyla Çin’de yaklaşık 14.000 yerel enstitü ve şirkette Beidou ve diğer uydu navigasyon ve konumlandırma hizmetleriyle ilgili işlerde çalışan 500.000’den fazla kişi bulunuyordu.

zhaolei@chinadaily.com.cn