Ölümle Aşık Atmak: TİP ve Devrimci Angajmanın Diyalektiği

⚖️🤹‍♂️🕊️ İtidal Telkini ⚖️🤹‍♂️🕊️

(öncesi: Övgüyle Kuşatılmış Mücadele: Safiyet mi, Paradigma mı?)

Sırrı Süreyya Önder’in ardından yazılan yazılar, özellikle Mustafa Yalçıner’in metni ve sonrasında geliştirilen eleştirel yorumlar, Türkiye sol hareketinin kalbinde duran bir sorunsalı yeniden görünür kıldı: sembolik angajman mı, reel angajman mı? Ve bu ikilikte mücadele edenin hakikati nerede başlar, nerede yitirilir?

Bu tartışmanın tarihsel prototipi, 1965-72 arasında Türkiye İşçi Partisi (TİP) ile devrimci gençlik hareketi arasında örülen çatallaşmadır. İlk bakışta TİP, sembolizmin; gençlik ise reel mücadelenin alanında gibi görünür. Oysa bu karşıtlık, diyalektik bir çelişki olarak kendi içinde dönüşür: TİP’in sembolik görünen legalizmi içinde reel etkiler, gençliğin reel gibi duran isyanı içinde ise simgesel yapılar barınır.

TİP: Yasallığın İçinde Direnmenin Pratiği

TİP, parlamentoda konuşarak “devrim” yapılabileceğine inandı. Ancak bu tercihi bir teslimiyet değil, bilinçli bir mücadele yoluydu. Tarık Ziya Ekinci’nin TBMM’de Kürt köylüsünün maruz kaldığı zulmü anlatması, salt bir konuşma değil, sistemin diline içkin bir müdahaleydi. Legal çerçevede kalmak, TİP için pasiflik değil, mücadele koşullarını halkın lehine dönüştürmenin aracıdır.

Ancak burada çelişki belirir: Yasallık içinde kalmak, radikal dönüşümü geciktirir mi? Parlamento içinde verilen mücadele, halk nezdinde görünür olur ama aynı zamanda sistemin iç mantığına eklemlenme riski taşır. Bu, TİP’in taşıdığı simgesel yükü artırırken, eylemin somut karşılığını belirsizleştirir. Sembolik angajman burada bir güç olduğu kadar bir sınırdır da.

Devrimci Gençlik: Reel Cesaretin Simgesel Yankısı

Öte yandan 68 kuşağının devrimci gençliği, bu sınırları doğrudan aşmayı seçti. Deniz Gezmiş ve arkadaşları, yasal alanı reddedip doğrudan eylemle hakikati kurmaya çalıştılar. Onlar için devrim, sadece bir hedef değil, bizzat yaşanacak bir andı. Bu yüzden banka soygunları, emperyalizme karşı eylemler, halkla doğrudan temas, onların reel angajmanının pratikleri oldu.

Ancak bu reel duruş da kendi içinde bir simgesel dokuya büründü. Deniz’in idama giderken haykırdığı sözler, tarihsel olarak bir politik bildirinin ötesinde, geleceğe yazılmış bir metafordur: “Yaşasın Türk ve Kürt halklarının kardeşliği, yaşasın Marksizm-Leninizm!” Bu söz, politikadan çok trajedinin estetik formudur artık. Reel eylem, ölümle son bulduğunda bir simgeye dönüşür.

Denizler’in mücadelesi, kahramanlıkla sistem dışılığı, adanmışlıkla yalnızlığı aynı anda taşır. Onlar, hakikatin çıplak yüzünü ararken, sistemin en acımasız yanına çarptılar. Ve bu çarpışma, kendi varoluşlarını simgesel bir düzleme sabitledi.

Diyalektik Çözümleme: Kim Daha Gerçekti?

TİP ve Denizler’in mücadelesi, bir çelişkinin iki yüzü gibi okunabilir: Biri sistemin içinde, diğeri onun dışında anlam aradı. Ama bu ikilik salt karşıtlık değil, bir dönüşüm hattıdır. TİP’in legal mücadelesi olmasaydı, Denizler’in kopuşu bu denli çarpıcı olmazdı. Ve Denizler’in bedeli olmasaydı, TİP’in sınırları bu kadar belirginleşmezdi.

Bu anlamda her iki hattın angajmanı, kendi bağlamında hem reel hem de sembolik bir yük taşır. Sınıf mücadelesi, sadece yasalarda değil, idam sehpalarında da görünürlük kazanır. Ve bu çelişki, her devrimcinin vicdanında yankılanmaya devam eder: Ölümle aşık atmak mı, yoksa yaşamla inatlaşmak mı devrimci olandır?

Bugüne Yansıyan Çatlak

Sırrı Süreyya Önder’in ardından yapılan tartışmalar, bu tarihsel çelişkinin hâlâ canlı olduğunu gösteriyor. Sistem içi mücadele ile kökten kopuş arasındaki gerilim, sadece geçmişin değil bugünün de sorusudur. Tıpkı TİP ve Denizler’in yolları gibi, bugün de siyasal angajmanın biçimi kadar bedeli, etkisi ve anlamı üzerine düşünmek gerekiyor.

Çünkü bazı mücadeleler barikatta başlar, bazıları kürsüde; ama hakikati yaratan, bu iki uç arasında kurulan gerilim hattıdır.

(sonrası: Beyin-ül Milel: Sırrı Süreyya Önder’in Politik Sineması)

(sonrası: Sembolün Etine Dokunmak: “68’den 6 Mayıs’a” Belgeseli Üzerinden Yeni Kuşaklara Bir Bakış)

İstem: Aşağıdaki yazıları ve ekteki raporu oku ve ikinci yazının çizgisinde yeni bir makale yaz, çarpıcı ve sürükleyici bir anlatımla … (Bu dünyadan bir Sırrı geçti… Mustafa Yalçıner, Övgüyle Kuşatılmış Mücadele: Safiyet mi, Paradigma mı?, Mecliste Reform, Dağda Devrim: 1965-1972 Arasında TİP ve Dev-Genç’in Fikir Ayrılıkları)