Vasıfların Otomasyonunun Ayak Sesleri

⚠️⏳🚪 Geçiş Krizi ⚠️⏳🚪

The Collapse of Boğaziçi University after 2021: A Case of “Symbolization Failure”

Giriş: Krizin Eşiğinde Türkiye – Kırılan Simgeler, Kapanan Kapılar

2025’in Türkiye’sinde bir “geçiş krizi” yaşanıyor. Sadece ekonomik göstergelerde değil, toplumsal aidiyet, meslekler, kurumlar ve meşruiyet kaynakları alanında büyük bir kırılmanın içindeyiz. Üst üste yaşanan sembolik olaylar, sanki görünmez bir zincirin halkaları gibi birbirini tamamlıyor: Ekrem İmamoğlu’nun diplomasının iptaliyle tetiklenen “hakikat rejimi” tartışmaları; Saraçhane’de toplanan on binlerin “diplomamla varım” feryadı; İzmir belediye grevinde mavi ve beyaz yakalıların aynı krizin iki farklı yüzüyle karşı karşıya gelmesi; ve bütün bunların arka planında Boğaziçi Üniversitesi’nin çok-katmanlı çöküşü. Her olay, tek başına bir başlık değil, vasıflı emeğin, diplomanın, kurumsal kimliğin ve iş güvencesinin topluca erozyonuna işaret ediyor.

1. Simgesel Meşruiyetin Sonu: Diploma ve Kurumsal Kimlik Krizleri

Bir dönem toplumsal meşruiyetin, statünün, “hayatta bir yer edinmenin” en sağlam teminatı olan diploma artık tartışmalı. Ekrem İmamoğlu’nun 31 yıl önce aldığı üniversite diplomasının bir anda “geçersiz” ilan edilmesi, hukukçulara göre sadece bir teknik müdahale değil; milyonlarca eğitimli yurttaş için varoluşsal bir tehdit anlamı taşıyor. Saraçhane protestolarında yükselen “Diplomama dokunma!” sloganı, teknik bir sorunun ötesinde, toplumun bir hakikat krizine tepki vermesiydi: Herkesin bir gün diplomasının, kimliğinin, kazanımının bir “belgeyle” buharlaşabileceği korkusu.

Bu noktada, Boğaziçi Üniversitesi’nin yaşadığı çöküş, sadece akademik özerkliğin kaybı değil, aynı zamanda Türkiye’de “vasıf” ve “kurum” üzerinden inşa edilen kimliğin anlam kaybı olarak okunmalı. Kayyım atamalarıyla başlayan süreç, araştırma merkezlerinin kapatılması, kütüphanenin içinin boşaltılması, öğrenci ve akademisyenlerin ihraç edilmesiyle devam etti. Türkiye’nin “en vasıflı” akademik simgelerinden biri, kendi içinde çürütülerek bir tür “otomatikleştirilmiş” üniversiteye dönüştü. Yönetimde liyakat yerini itaat ve formal prosedürlere bırakınca, “kurumsal aidiyet”in yerini artık boş bir tabela aldı.

İmamoğlu krizi ve Boğaziçi’nin çöküşü, birlikte şunu gösteriyor: Kurumun ve diplomanın sembolik gücü eridiğinde, toplumsal meşruiyetin zemini de sarsılıyor. Bugün binlerce gencin ve uzmanın hissettiği şey, tam da bu “yersizleşme.”

2. Sınıf Gerilimi, Emek Krizi ve Vasıflı Otomasyon

Diplomanın ve kurumun değerini kaybetmesi, sadece soyut bir kriz değil; doğrudan gelir, statü ve toplumsal hiyerarşi anlamına geliyor. İzmir belediyesindeki büyük grev, “eşit işe eşit ücret” sloganıyla görünürde bir ücret pazarlığıydı ama aslında çok daha derin bir çatışmanın yüzeye vurmasıydı. Grevdeki temizlik işçileri ve diğer mavi yakalılar, “hak ettikleri” maaşı almak için sokaklara çıktıklarında, sosyal medyada yükselen karşı argümanlar dikkat çekiciydi: “Ben mühendis olarak 25 bin TL alıyorum, onlar 60-70 bin TL mi alacak?”

Bu tür cümleler, sadece ekonomik bir karşılaştırma değil, toplumsal emeğin hiyerarşisinin yeniden tanımlandığının işareti. Yüksek lisans mezunu, işsiz veya düşük ücretli gençler; doçentler, mühendisler, öğretmenler – hepsi bir tür “vasıflı işsizler” topluluğuna dönüşürken, sendikalı mavi yaka, birden toplumsal statüde onları geride bırakıyor. Öfke ve huzursuzluk, işçiye değil, sistemi dizayn eden düzene; ama pratikte en görünür olan “ötekine” yöneliyor.

İzmir greviyle Boğaziçi çöküşü arasında aslında ortak bir “değer kırılması” yaşanıyor: Bir yanda vasıflıların emeği karşılıksız kalıyor, öte yanda sistemin dayattığı güvencesizlik yeni bir statü çatışması doğuruyor. Statü, emek ve ücret, hızla yer değiştiriyor.

3. Yapay Zeka ve Vasıflı Otomasyonun Toplumsal Yansımaları

Bütün bu krizlerin zemininde ise, her gün daha fazla iş koluna yayılan yapay zeka ve otomasyon var. 2024’ten itibaren, üretken yapay zeka uygulamaları Türkiye’de de beyaz yaka istihdamını sessizce ve kökten dönüştürüyor. Önce müşteri hizmetleri, bankacılık, editörlük, insan kaynakları gibi alanlarda; şimdi mühendislik, tıbbi analiz, veri bilimi ve daha yüksek vasıf gerektiren işlerde.

Otomasyonun bu dalgası, özellikle üniversite mezunu gençleri vuruyor: Dört-beş yıl eğitim alıp mezun olan birinin vasfı, çoğu pozisyonda algoritmaya teslim ediliyor. İşverenler, “verimlilik” bahanesiyle insan emeğini “otomatik” sistemlerle değiştiriyor. Bir zamanlar toplumsal yükselmenin garantisi olan diploma, hızla değersizleşiyor. Sadece Türkiye’de değil, küresel çapta, Oxford ve MIT raporlarına göre; vasıflı işlerin otomasyonla tehdit altında olduğu bir döneme girdik.

Boğaziçi örneği burada da çarpıcı: Üniversitenin yönetiminde, akademik işleyişinde “otomasyon mantığı” belirleyici olmaya başladı. Akademik komisyonlar, araştırma merkezi kararları, liyakatli uzmanlık yerini, merkezi ve otomatik onay mekanizmalarına bırakıyor. “Boğaziçi çöküşü”, vasıflı emeğin ve kurumların sadece simgesel değil, işlevsel olarak da otomasyona yenik düştüğü bir çağın işareti.

4. Simgesel İç Çatışmalar ve Kimlik Krizi

Bütün bu altüst oluşlar, toplumsal psikolojide bir kimlik krizine de neden oluyor. Saraçhane’de bir araya gelen “diploma dayanışması” kısa süre sonra, İzmir greviyle sosyal medyada yerini “iç savaş”a bırakıyor. Slavoj Žižek’in, Polonya’daki Nazi işgali sırasında futbol taraftarlarının kendi aralarındaki ölümcül kavgasına dair verdiği örnekte olduğu gibi; esas tehdidin büyüklüğü karşısında insanlar, kendi aralarındaki küçük savaşlara, sembolik çatışmalara sarılıyor. “Diplomalı”lar, “hakikati” için meydan okurken; başka bir meydanda, kendi aralarında “statü savaşı” başlatıyor.

Boğaziçi’nde, bir zamanlar ülkenin en prestijli mezunlarını, akademik cemaatin iç huzurunu simgeleyen üniversite, hızla kimlik bunalımına sürüklendi. Mezun derneklerinin, akademisyenlerin, öğrencilerin kendi aralarındaki çatışması, bir anlamda bu içsel “dağılma”nın dışa yansıması oldu. Muhalefet içindeki bu simgesel çatışmalar, toplumsal canlılığın ve direncin göstergesi olarak da okunabilir. Herkesin sessizce aynı slogana sarıldığı yerde değil, kavganın, tartışmanın sürdüğü yerde yeni kimlik formları doğabilir.

Bir başka deyişle, meşruiyet, kimlik ve aidiyetin eski dayanakları çöküyor; yerine ne konulacağı, ancak bu iç çatışmaların, arayışların, bazen de simgesel savaşların içinde belirlenecek.

5. Geleceğin Emeği: Diploma mı, Emek mi, Algoritma mı?

Bu noktada hem İzmir grevinin hem Boğaziçi krizinin ortaya çıkardığı esas soru, sadece “kimin ne kadar maaş aldığı” değil; gelecekte toplumsal değer, statü ve tanınmanın neye dayanacağıdır. Diploma artık güvence değil; vasıflı emek statü getirmiyor; algoritmalar ise hem insan emeğini hem toplumsal kimliği yutacak gibi.

Türkiye’de, vasıflı otomasyon çağında yeni bir toplumsal adalet ve dayanışma arayışı doğuyor mu? Emeğin, toplumsal tanınmanın ve statünün yeniden kurulabilmesi için neye ihtiyaç var? Sınıf sınırları silikleşiyor, çatışmalar ve dayanışma biçimleri değişiyor. “İnsan emeğinin onuru”nu, algoritmaya karşı nasıl savunacağız? Bunu hem yerel sendikal mücadelelerin, hem de akademik kurumların yeniden yapılanmasında görebileceğiz.

Boğaziçi’nde yaşananlar, Türkiye’de emek siyaseti ve değer rejiminin ne kadar hızla dönüştüğünü gösteriyor: Artık ne diploma tek başına bir anlam taşıyor, ne kurumsal kimlikler otomatik olarak güvence sunuyor, ne de geleneksel dayanışma biçimleri kolayca tekrar kurulabiliyor. Otomasyon çağında, yeni bir “hakikat rejimi” kurmak, kolektif kimliği, emeği ve onuru tekrar tarif etmek gerekecek.

Sonuç: Krizden Yeni Siyasete – Direnişin ve Dönüşümün Eşiğinde

Sonuçta, 2025 Türkiye’sinde vasıflı emeğin, kurumsal kimliğin ve toplumsal aidiyetin hızla değer kaybettiği; otomasyonun toplumsal yapıları ve kimlikleri parçaladığı bir dönemin eşiğindeyiz. İmamoğlu’nun diploması, Boğaziçi’nin çöküşü, İzmir grevi, beyaz yaka-mavi yaka çatışması ve yapay zekanın sinsi yükselişi, aslında aynı büyük soruya işaret ediyor: Bugünün Türkiye’sinde “değerli” olan ne?

Bu çatışmalar, krizler ve arayışlar, yeni bir değer rejiminin ve emek siyasetinin temellerini atabilir mi? Belki de eski simgelerin kırıldığı yerde, yeni dayanışma biçimleri, yeni kolektif kimlikler ve emek onuruna dayalı yeni siyasetler doğacak. Yapay zekâ ve otomasyon çağında insan kalmak, onurlu kalmak, kolektif kalmak… En yakıcı, en güncel mesele burada gizli.

Bu yüzden, şimdi, “vasıfların otomasyonunun ayak sesleri” değil, belki de insan onurunun, emeğin ve toplumsal dayanışmanın yeni bir direniş ezgisine dönüşmesi gerekiyor. Türkiye için, ama bütün bir dünya için de.

(sonrası: Vasıfların Otomasyonu: Yeni Bir Kriz, Yeni Bir Sıçrama Eşiği)

İstem: [4.1] Ekteki yazıları derinlemesine çalış! Bu konuda yeni bir makale için bol bol güncel materyal topla şimdi! (İmamoğlu Krizinden İzmir Grevine Türkiye’de Emek ve Değer Çatışması, Yapay Zeka Beyaz Yakayı Yerken: İzmir Grevi ve Emeğin Yeni Krizi, Ekremcilerin Tatlı Münakaşası) / güncel malzeme topla bol bol / şimdi yeni makale için malzeme toplamaya devam et “Vasıflı Otomasyonun Ayak Sesleri” / şimdi yeni makale için malzeme toplamaya devam et “Vasıflı Otomasyonun Ayak Sesleri” Boğaziçi’nin çöküşünü dahil et konuya / şimdi yeni makaleyi planla “Vasıfların Otomasyonunun Ayak Sesleri” yukarıdaki bütün güncel olayları konuları tek bir hatta birbirine bağlayacak / uzun makaleyi uzun uzun yazmaya başla