10 Yıl Sonra Suruç: Umuttan Korkuya Türkiye’nin Kırılma Noktası

⏳⛰️🛡️ Süreç Heval ⏳⛰️🛡️

Suruç Katliamı’nın üzerinden on yıl geçti. 20 Temmuz 2015’te, Şanlıurfa’nın Suruç ilçesinde IŞİD üyesi bir militanın düzenlediği intihar saldırısı sonucu, çoğu Sosyalist Gençlik Dernekleri Federasyonu (SGDF) üyesi 33 genç hayatını kaybetti, 100’den fazla kişi yaralandı. Bu saldırı, Türkiye’de yalnızca bir günü değil, toplumsal ve siyasal atmosferi de derinden etkileyen bir dönüm noktası oldu.

I. Umut İklimi: Barışa Bir Nefes

2013: Çözüm Süreci ve Demokrasi Arayışı

2013’te, Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) hükümeti ile PKK lideri Abdullah Öcalan arasında başlatılan “çözüm süreci”, silahlı çatışmaların sona erdirilmesini hedefledi. Nevruz’da Diyarbakır’da okunan Öcalan’ın mektubu, örgütün silahlı güçlerinin sınır dışına çekilmesini öngörüyordu. Sürecin şeffaf yürütülmesi, toplumun geniş kesimlerinde barış ve çatışmasızlık beklentisini artırdı.

Aynı yıl Mayıs-Haziran aylarında Gezi Parkı Direnişi yaşandı. İstanbul’daki parkın korunması amacıyla başlayan protestolar, polisin orantısız müdahalesiyle ülke geneline yayıldı. En az 8 kişi hayatını kaybetti, binlerce kişi yaralandı. Bu süreç, hükümetin demokratik taleplere yaklaşımı ve toplumdaki kutuplaşmayı gözler önüne serdi.

Haziran’da Diyarbakır Lice’de bir karakol protestosunda, 18 yaşındaki Medeni Yıldırım güvenlik güçlerinin açtığı ateş sonucu yaşamını yitirdi. Olay, çözüm sürecinin kırılganlığını ortaya koydu.

Yıl sonunda patlak veren 17-25 Aralık Yolsuzluk Soruşturmaları ile hükümete yakın isimler ve bakan çocukları hakkında rüşvet ve yolsuzluk iddialarıyla operasyonlar başlatıldı. AK Parti hükümeti, bu sürecin arkasında “paralel devlet yapılanması” olarak nitelendirdiği Fetullahçı yapının olduğunu savundu.

2014: Seçimler, Soma Faciası ve Kobani Olayları

2014’te yapılan 30 Mart yerel seçimlerinde AK Parti birinciliğini korudu. Seçimler, usulsüzlük iddiaları ve gerilimli atmosferle geçti. 13 Mayıs’ta Manisa’nın Soma ilçesinde, özel sektör tarafından işletilen bir madende çıkan yangında 301 işçi hayatını kaybetti. Facia, iş güvenliği ve denetim eksiklikleri nedeniyle yaşandı; yetkililer olayda sorumluluğu üstlenmekte gecikti.

Ağustos’ta Türkiye’de ilk kez cumhurbaşkanlığı seçimi halk oylamasıyla yapıldı; Recep Tayyip Erdoğan %51,8’lik oy oranıyla seçildi.

Ekim ayında IŞİD’in Suriye’nin Kobani kentine saldırısı ve Türkiye hükümetinin sınır politikasına yönelik eleştiriler, ülke genelinde 6-8 Ekim Kobani protestolarına neden oldu. Çıkan olaylarda 50’den fazla kişi yaşamını yitirdi. Bu gelişmeler, PKK ve devlet arasındaki güveni derinden sarstı.

2015: Seçim, Terör ve Barışın Sonu

28 Şubat’ta Dolmabahçe’de hükümet ve HDP heyeti, çözüm süreciyle ilgili on maddelik mutabakat metni açıkladı. Ancak, 5 Haziran’da Diyarbakır’daki HDP mitinginde IŞİD tarafından gerçekleştirilen bombalı saldırıda 5 kişi öldü, yüzlerce kişi yaralandı.

7 Haziran Genel Seçimleri’nde HDP %13 oyla barajı geçerek Meclis’e girdi; AK Parti tek başına iktidarını kaybetti. Siyasi kriz ve hükümetin kurulamaması nedeniyle 1 Kasım’da tekrar seçim yapıldı.

20 Temmuz 2015’te, Suruç’ta IŞİD üyesi Şeyh Abdurrahman Alagöz tarafından düzenlenen intihar saldırısında 33 genç öldü. İki gün sonra 22 Temmuz’da, PKK’lılar tarafından Şanlıurfa Ceylanpınar’da iki polis öldürüldü; PKK bu eylemin sorumluluğunu üstlendi. Bu gelişmelerin ardından hükümet, PKK hedeflerine hava operasyonları başlattı ve kentlerde askeri operasyonlara girişti.

2015’in ikinci yarısında PKK, hendek-barikat stratejisiyle Sur, Cizre, Silopi gibi kentlerde silahlı direniş başlattı. Güvenlik güçlerinin yoğun müdahalesiyle binlerce insan evlerini terk etmek zorunda kaldı, yüzlerce kişi yaşamını yitirdi.

10 Ekim’de Ankara Garı’nda barış mitingine katılanlara yönelik IŞİD’in iki militanı tarafından yapılan intihar saldırısında 103 kişi öldü, yüzlercesi yaralandı. Devletin güvenlik zafiyeti ciddi şekilde eleştirildi.

1 Kasım seçimlerinde AK Parti yeniden tek başına iktidar oldu. Aynı yıl Koza-İpek Grubu’na kayyum atandı; basın özgürlüğü üzerinde baskılar arttı, çok sayıda gazeteci tutuklandı.

II. Dönüm Noktası: Suruç ve Sonrası

Suruç saldırısının sorumlusu IŞİD’dir. 2015 sonrası dönemde, IŞİD’in intihar saldırıları ve PKK/TAK’ın kentlerdeki bombalı eylemleri eşzamanlı olarak arttı. Ceylanpınar cinayetinden sonra, çözüm süreci tamamen sona erdi. PKK kentlerde silahlı kalkışmaya yönelirken, Türk Silahlı Kuvvetleri şehir merkezlerinde geniş çaplı askeri operasyonlar yürüttü.

III. Korku İklimi: Terör, Darbe, OHAL

2016’da “Barış için Akademisyenler” bildirisine imza atanlara soruşturmalar açıldı; yüzlerce akademisyen görevden alındı.
Aynı yıl Mart, Nisan, Haziran, Kasım ve Aralık aylarında TAK (Kürdistan Özgürlük Şahinleri) tarafından Ankara, Bursa, İstanbul ve Diyarbakır’da bomba yüklü araçlarla intihar saldırıları düzenlendi. TAK ve PKK’nın üstlendiği bu saldırılarda yüzlerce kişi hayatını kaybetti.

15 Temmuz 2016’da Fetullahçı Terör Örgütü’ne (FETÖ) bağlı bir grup askerin giriştiği başarısız darbe teşebbüsünde 251 kişi öldü, 2 binden fazla kişi yaralandı. Sorumlu subaylar ve sivil kişiler yargılandı.

Darbe girişiminin ardından ilan edilen Olağanüstü Hal (OHAL) kapsamında, Cumhurbaşkanlığı ve Bakanlar Kurulu’na geniş yetkiler tanındı. KHK’larla yaklaşık 150 bin kamu çalışanı ihraç edildi; yüzlerce dernek, vakıf ve medya kuruluşu kapatıldı. HDP’li belediyelere kayyum atandı, Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ dahil çok sayıda siyasetçi tutuklandı.

2017: Anayasa Referandumu ve Siyasi Dönüşüm

16 Nisan 2017’deki anayasa referandumunda, yürütme yetkilerinin Cumhurbaşkanı’na devredilmesini öngören değişiklik %51,4 “Evet” oyuyla kabul edildi. Yüksek Seçim Kurulu’nun mühürsüz oy pusulalarını geçerli sayması, seçimlerin meşruiyeti konusunda muhalefet ve uluslararası gözlemciler tarafından eleştirildi. Referandumun ardından başkanlık sistemi yürürlüğe girdi.

OHAL ve KHK uygulamaları devam etti. Basın, muhalefet ve sivil toplum üzerindeki kısıtlamalar arttı. HDP Eş Genel Başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ’ın tutukluluğu sürdü.

IV. Sonuç

2013-2017 arası, Türkiye’nin barış ve demokratikleşme umutlarından, silahlı çatışma, terör, darbe girişimi ve otoriterleşmeye yöneldiği bir dönem oldu. IŞİD ve PKK/TAK’ın bombalı saldırıları ve FETÖ’nün darbe teşebbüsü binlerce insanın ölümüne yol açtı. Terörle mücadele gerekçesiyle uygulanan OHAL ve KHK’lar, toplumsal ve siyasal hak kayıplarına neden oldu; medya ve muhalefet üzerindeki baskılar yoğunlaştı.
Suruç Katliamı, bu sürecin en kritik kırılma noktalarından biri olarak tarihe geçti.