Yarı Açık Kapı: Žižek, Verneinung ve Based Erkeğin Fino İdeolojisi

🫣🙃😏 Hypocritique 🫣🙃😏

Žižek’in Keyfiyetin Metastazları’nda Slavoj Dayı’nın Fino İdeolojisi / Hakikat Nah Orada—Ve Hiçbir Yere Gitmiyor: Žižek, Artık-Bilgi ve Oyun Döngüsü / Tedarik Tarikatı (cargo cult)

Sandy: Onun dairesine geri dönmüyorsun, değil mi?
Jeffrey: Dönüyorum.
Sandy: Jeffrey, neden?
Jeffrey: Hep gizli kalmış bir şeyi görüyorum. Bir gizemin içindeyim. Bir gizemin—tam ortasındayım. Ve her şey gizli.
Sandy: Gizemleri bu kadar mı seviyorsun?
Jeffrey: Evet. Sen bir gizemsin. Senden—çok hoşlanıyorum.
Sandy: Öyle mi?
[Jeffrey Sandy’yi öper]
Sandy: Jeffrey, yapma. Lütfen. [*]

Žižek’in Lynch’te sevdiği sahne basittir: gizlinin cazibesi bilgi vaat ederken, önündeki öpücük senden hakiki bir mevcudiyet ister. Cazibe kazanır. Yarı açık bir kapı, tamamen hazır bulunan bir kişiden daha güçlüdür. YouTube’daki men get based with Žižek akımının tüm senaryosu budur. Küçük resimler ‘gizli’ yazılı bir kapı satar: Kadın denilen kışkırtıcı bulmacayı nasıl çözeceğin, nasıl stoik ve based kalacağın, dinamiği tersine çevirecek o tek cümleyi nasıl söyleyeceğin, parmağını bile oynatmadan saplantıyı nasıl tetikleyeceğin. Videolar yapay zekâ seslendirmeli, yüzsüz ve birbirinin yerine geçebilir. Filozof isimlerini rozet gibi taşırlar, B-roll görüntüleri metin bindirmeleriyle keserler ve ‘kadın psikolojisi’ kurallarını sabit bir damla damla akışla boşaltırlar: asla kovalama, frame’i koru, sus, testlerini ustala, kadınların sakladığı on zayıflığı anla, yasak iltifatları öğren, kayıtsızlığı silaha dönüştür. Žižek başlıkta baharat gibi belirir—bu bir tavlama değil, teori—diye keskin bir vaat. Teslimat her seferinde aynıdır: sonunda erkeklere Kadın denen bir figürün etrafında eskisinden daha itaatkâr biçimde dolanmayı öğreten bir kontrol liturjisi.

Yüzeyde hava çelik gibidir. Sunum şöyle der: stoik ol, nadir ol, aldırmaz ol; arzunun önünde diz çökme. Bu kahramanlık görünümü, Freud’un eski Verneinung’unun modern kıyafetidir. Verneinung, yani yadsıma, geçip gittiğimi ilan ederken o şeyin hâlâ beni yapılandırdığını açığa vuran hamledir. ‘O yazarsa umurumda değil’ demek, merkezimin onun mesajı olduğu anlamına gelir. ‘Oyunun üzerindeyim’ demek, konumumun oyun tarafından tanımlandığı demektir. Akımın bütünü—suskunluk, kıtlık, geri çekilme—bağı koparmayan; tam tersine onu sıkılaştıran bir yadsıma koreografisidir. Bu bağın Žižek’in oynamayı sevdiği düş mantığında bir adı vardır: artık-bilginin kaynağı hâlâ annedir. Düşlerde, senden daha çok biliyormuş gibi duran o tekinsiz fazlalık ayrıntı çoğu zaman eski anaç sesi taşır—teselli eden, açıklayan, besleyen. Bu kanallar o işlevi kopyalar. Bitimsiz bir ‘daha’ arzı kurarlar: bir kural daha, bir gizli işaret daha, gizemde bir kaldıraç daha. Ton, yatma vaktinde ‘ihlâl’ masalı okuyan bir dayı gibi güven vericidir: yetişkin sırlarını öğreniyorsun, nadirleşiyorsun, dikkatle dinle, yedi tane var. Sonuç, efendilik gibi hissettirilen bağımlılıktır. Besleyiciye geri dönersin, yalnız bu kez çerçeveden konuşur.

Bu yüzden akım bir isyan değil, bir fino ideolojisidir. Baba’nın kesisini—sonsuz arz tedariki fantazisinden ayrılmayı—çocuk odasının damla sistemiyle değiştirir, sadece yetişkinlik etiketi yapıştırır. Taşıdığı ‘Žižek’, aşkın riskini vurgulayan yazar değildir; paradoksu emziğe çeviren bir başucu personasıdır. Üslup şunu duyurur: cinsel ilişki yoktur, Büyük Öteki yoktur, kadınlar seni test eder, arzu eksikliktir; işlev şunu söyler: yarın ikinci bölüme gel. Dil bir neşter gibi seslenir; kullanım bir çıngıraktır. Erkeklere kımıldamamak söylenir, ama tüm düzenek sözde istisnai bir Kadın’ın tahayyül edilen arzusuna göre akortlanmıştır. O, hizmet edilmesi gereken bir bulmaca muamelesi görür: testlerini öngör, dikkatini yönet, ona sükûnet gösterisinin tedariğini yap. Kayıtsızlık söylemi bir hizmet rolünü örter. Sözde ‘based’ duruş, kadim itaatin kaba köylü kurnazlığı tadındaki versiyonudur: stoizmiyle caka satarken hanımefendinin yüzünü yoklayan çiftlik işçisi.

Bu ekonomiyi demirleyen Kadın, herhangi bir Lacancı hakikat değildir. Baştan sona estetisist-normidir: platformun en okunur çekicilik imgesi. Influencer modasından öğrenilmiş açılar, wellness reel’lerinden öğrenilmiş konuşma, fotoğrafta iyi çıkan nötr bir gardırop, akışın ortasına kalibre edilmiş bir hâl. Videolar kavranamaz bir Öteki’ni çözmeyi iddia eder, fakat aslında taptıkları, anaakım zevkin bir bileşiğidir—sınıf ve platform metriklerini yüze doğru yumuşatma. ‘İstisnai’, ‘normatif’in üzerine takılmış bir hâledir. Tedarik Tarikati (cargo-cult) de beklenir biçimde izler. Žižek, Marcus Aurelius, Nietzsche ve Lacan’ın kırpıntıları bir açıklığa pist ışıkları gibi serpiştirilir: taklit teknik görünür, uçaklar hiç inmez. Ritüel, aynı estetik nesne için aynı hizmet emeğini icra ederken doğru isimleri tekrar etmektir; tekrarın bizzat kendisinin farkı çağıracağı umuduyla.

Soyut görünür, tâ ki bu öğütlerin bir günde nasıl çalıştığını adlandırana dek. Bir erkeğe, onun pişmanlığını tetiklemek için no-contact yapması söylenir. O kopmaz; suskunluğunu onun varsayılan takvimine göre zamanlar. Görüntülenmelere bakar, çevrimiçi varlık yoklar, yokluklarını kapı önüne bırakılan hediyeler gibi düzenler. Kovalamayı bıraktığını iddia eder ve sonra her sohbeti kovalamadığını teşhir etmenin vesilesine çevirir. Kadınların test ettiğini açıklar; öyleyse testi nasıl geçeceğini prova eder; yani, hürmet etmediğini iddia ettiği sınav görevlisi tarafından nasıl sınanacağını. Bunların hiçbiri nötr değildir. Bir tek şeye uyanık bir benlik inşa eder: platform estetiğiyle tanımlanmış bir kadının tahayyül edilen arzusuna. Bu, hizmettir; stoizm kılığına girmiş.

Žižek’in, başucu dayısı rolünü oynamadığı zamanlarda aşka dair tekrarladığı cümle tam zıddı yönde keser: mükemmel olana değil, küçük bir kusurla haritanı yeniden kablolayan kişiye düşersin. Aşk, arzunun programını kıran bir olaydır. men get based türü bu kırılmaya izin veremez; çünkü içerik modelini çökertecektir. Olay kural kitabını çöpe atar; kanal daha çok kural satar. Kanalın, öpücüğün başarısız olmasına ve kapının yarı açık kalmasına ihtiyacı vardır. Öpücük videoyu on saniyede bitirirdi. Yarı açık kapı elli yüklemeye monetizasyon sağlar.

Bu kliplere serpilen teori kelimeleri—drive, lack, kadınsal jouissance, Kadın yoktur—o kırılmadan kaçınmak için muskaya dönüştürülür. Öyle söylenirler ki hiçbir şeyin değişmesi gerekmesin. Mantık keskin ve daireseldir. Kadın yoksa karşımda duran mutlaka başka bir şeyin işareti olmalı; onu özne olarak görmezden gelip bir sistem olarak çözümleyeyim. Arzu eksiklikse, benim eksikliğim soyludur; onu reddedişler düzenleyerek çalışır tutayım. Drive döngüyü seviyorsa, döngüyü daha iyi bir söz dağarcığıyla seveyim. Klip biter, döngü yeniden başlar, erkek besleyiciye geri döner; şimdi daha taze referanslarla. ‘Žižek’ arması derinlik sinyali verir, öğüt yüzeyi yeniden üretir, yüzey bir estetik normdur ve hizmet edilen şey o normdur.

Mekanizmayı bir kez gördüğünde, budalalık gizli değildir ve adını koymak zalimlik olmaz. Budalalık usûlseldir: sözde kayıtsızlık yaparken kendini tahayyül edilen kadın bakışına kalibre etmek; bağımlılığa ‘çerçeve’ demek; tekerrüre ‘ustalık’ demek; bir tüketim nesnesine ‘istisnai’ demek; karşılaşmadan kaçınmaya ‘based’ demek; damla damla taktiğe ‘bilgelik’ demek; açlığa ‘stoizm’ demek. Bu, çekici olmayı istemenin ya da nasıl davranılacağını öğrenmenin mahkûm edilmesi değildir. Yetişkin isimleriyle oynandığı için kendini üstün hissetmeyi öğreten bir çocuk oyunu içinde arzuyu kıstıran bir aygıtın tarifidir. Oyuncular kötü değildir; meşguldür. Gizemi düzenlemekle meşgul, öpücüğü ertelemekle meşgul.

Videoların çevresindeki kültür ekonomisi bu pozu ödüllendirir. Algoritmalar çözülüm yerine ardışık gerilimi tercih eder. Sırlar ölçeklenir, mevcudiyet ölçeklenmez. Tertemiz bir evet ya da hayır bir oturumun sonudur; itinayla mühendis edilmiş bir belki on tane daha eder. Düşte beliren ‘artık-bilgi’—sana sorduğundan fazlasını söyleyen o tekinsiz fazlalıklar—bir içerik akışına endüstrileştirilir. Ve bu kalıntı hâlâ psişede anaç hissettirdiği için, tüm deneyim bilinçdışı olarak yumuşak, bitmeyen bir besleme etrafında örgütlenir. Teskin edici ses sentetiktir; icra ettiği işlev kadimdir. Sana, usulca, bilmediğini bilmediğin bir şeyi dinlemeye devam etmen söylenir.

Lynch sahnesine dön. Jeffrey, sırrı seçtiği için kendini cesur sanır. Žižek sahneyi arzunun yapısını açığa çıkardığı için sever: bilinmeyen, bilinenden daha güçlü çeker. YouTube türü daha ucuz bir ders öğrenmiştir. Bu çekimi bir mağaza vitrini hâline getirmiştir. Gizem, hiçbir zaman gerçek bir kişiyle karşılaşmaya çökmeye bırakılmaz; çünkü karşılaşma, formatın sağlayamayacağı tek şeyi ister: bir son. Bu yüzden stoik kahramanlık pozunu satar—ona diz çökerek ‘üstündeyim’ diyen Verneinung—ve erkekleri, kimliği pratikte popüler estetiklerin ortalaması olan ‘istisnai’ bir Kadın fantazisinin memurları olacak şekilde eğitir. Tüm yapı, estetisist-normiyi taklit etmeye ve ona hizmet etmeye adanmış, hiçbir şeye ve hiç kimseye hizmet etmediğine yemin eden sözde entelektüel bir tedarik tarikatidir.

Sözü ısıtmadan daha berrak bir yoldan ifade edilebilir. Bir söylem seni Öteki’nin arzusundan özgürleştirdiğini iddia edip başarıyı Öteki’nin nasıl tepki verdiğine göre ölçüyorsa, bu özgürleşme değildir. Bu, görgüdür. Bir söylem Kadın’ı çözdüğünü iddia edip platformun varsayılan kadınlık imgesini yeniden üretiyorsa, bu çözümleme değildir. Bu, reklamcılıktır. Bir söylem Žižek’i aziz ilan edip onun aşka atfettiği olumsallığa tahammül edemiyorsa, bu yüksek teori değildir. Bu, boğazlı kazaklı çocuk odasıdır. Bu videolardaki erkekler canavar değildir; müşteridir. Ürün, ürünün ötesinde olma duygusudur.

Çare yeni bir taktik değildir. Bu, hitap adresini değiştirmektir. Gizemle konuşmayı bırak ve kişiyle konuş. Öteki için sahnelenmiş kayıtsızlığı bırak ve evet ya da hayır olabilecek bir cevabı riske et. Teori terimlerini takı gibi taşımayı bırak ve en az birinin kod gibi çalışmasına izin ver—öyle ki alışıldık bir hamle artık yerine oturmasın ve yeni bir hamle gerekli olsun. Bunu yaptığında dramatik bir şey olmaz. Oda, çıngırağın ne olduğunu duyabileceğin kadar sadece sessizleşir. Ve onu bir kez böyle duyduğunda, fino duruşu cazibesini yitirir. Tasma hâlâ oradadır, ama görünürdür. Kapı hâlâ yarı açıktır, ama sadece bir kapıdır. Öpücük hâlâ risklidir ve nihayet mesele budur.