İnsan elcağızıyla yazıldı.
🏛️🧠💫 Geistesfront 🏛️🧠💫
Lacan, psikanaliz suistimal edilirse
21’inci yüzyılda psikoteknik araçlarla
‘Homo Psychologicus’ hümanoidler
imal edileceğini kehanet etmişti (🔗) (🔗).
Bugünkü dünyada bu kehanetin harfiyen gerçekleştiği görülür.
‘Homo Psychologicus’ fabrikası olan ‘sosyal medya’da
Freud’un tanımladığı üç psikotik yapının oturmasıyla
Hiperrealite’nin temelleri atıldı ve inşası yükseldi.
Freud Schreber makalesini bağlarken bu tanımları yaptı (🔗) (🔗) (🔗):
Psikoz sevgi bağını çarpıtarak gerçeklik sınamasını çökertir.
Mark Zuckerberg’i hikayeleştiren ‘Social Network’ filminde
‘Facebook’ potansiyelinin kafaya dank edişi şöyle aktarılır:
‘Onun sevgilisi olup olmadığını ekranda görmek istiyorum!’ (🔗)
Klinik verilere göre ‘Ben onu seviyorum’ üç şekilde çarpıtılır (🔗):
1- Takip sanrısında birini sevmek onun sana nefreti gibi algılanır.
2- Erotomanide sevgi hedefini şaşar ve dolambaçla özneye döner.
3- Kıskançlık sanrısında kendi sevginin özneliği başkalarına kaydırılır.
‘Sosyal medya’ bu psikotik çarpıtmalara yaslanarak yükseldi (🔗):
1- Stalking faaliyeti, takip algısına gerçek zemin sağladı.
2- Limerans sürdürmek, erotomaniye gerçek zemin sağladı.
3- Zorbalık/linç, kıskançlık algısına gerçek zemin sağladı (🔗).
Bu gerçeklik çarpılmalarını
kendinizde ve çevrenizde
gözlemlemişsinizdir.
Bu üç sacayağına oturan hiperrealite
‘tertemiz delirmek’ şakasının acı gerçeğidir.
Çünkü psikozda sanrı olarak yaşanan bu algılar
hiperrealitede gerçek zemine oturdu.
Lacan’ın hocası Clérambault’tan aldığı kavram (🔗) (🔗) (🔗):
Psikozda anlama refleksini çürüten ‘temel fenomen’ler vardır.
Bunlar halüsinatif sesler veya görüntüler veya sadece algılar olabilir.
‘Temel fenomen’ paradoksal özellikler barındıran özel bir işarettir:
1- Tam olarak beni ilgilendirdiğini kesin olarak bilirim.
2- Hayati/kadersel bir mesaj içerdiğinden eminimdir.
3- Fakat içeriği tamamen muğlaktır, dile getirilemez.
4- Lehte/aleyhte oluşundaki muallak hal baskı kurar.
5- Onları adlandırmanın imkansızlığı gerçekliği çürütür.
‘Sosyal medya’ psikotik ‘temel fenomen’ler bombardımanıdır (🔗):
1- ‘Beni ilgilendiren hayati ama belirsiz içerikler’ sürekli taymlayn’da akar.
2- Türkçedeki sosyal medya ‘fenomeni’ tabiri bu kavrama birebir oturur.
Lacan 1955 Psikozlar seminerinin ilk derslerinde
gerçek bir vakanın ‘temel fenomen’ örneği olarak
kırmızı otomobillerin gerçeği yamultmasını anlatır (🔗) (🔗) (🔗).
Ayrıca Lacan’ın 1951 ‘Some Reflections on the Ego’ makalesine göre:
Homo Psychologicus otomobil-ego‘suyla parapratik seviyede özdeşleşmiştir (🔗) (🔗) (🔗).
Taymlayn’da akan fenomen-içerikler
kırmızı otomobiller geçidi gibi okunabilir.
Sinema ve televizyondan devşirilen
odyovizüel arzu nesneleriyle çalışan
bir hezeyan makinesidir (🔗).
Çocukken duyduğum bir fıkra:
Dursun: Yeni bir araba aldım!
Temel: Ne renk?
Dursun: Kırmızı!
Temel: E uciiz?!
Yersiz Şeyler okurları arasında üç çarpılmanın örnekleri yaşandı:
1- Stalking YŞ ‘okumaya çalışan’ herkesin otomatik refleksi oldu (🔗).
2- Limerans ego sunmadığım halde bir güvence gibi algılanmamdı (🔗).
3- Zorbalık/linç ise getürkt kültürün limeransı savunma refleksiydi (🔗).
‘Tertemiz delirmek’ ancak üç psikotik sacayağını dönüştürerek mümkün.
Şimdi yapay zeka, gerçeklik sınamasını geri kazanmak için bir fırsat sunuyor.
Nümerik Esintiler röportajında anlatmıştım, 45 bölüm tamamlandı (🔗) (🔗).
Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörü, Nümerik Esintiler‘in üreticisidir. (+)
İstem: aşağıdaki makalede geçen her öğenin (ve ilişkili başka öğelerin de) tek tek (en aptallarca bile kolayca) tam anlaşılmasını sağlayacak net berrak kapsamlı bir sözlük ek yaz! sadece gerekli linkler olacak, terminoloji/üslup/referenslar için yersizseyler.wordpress.com’u referans alacaksın!
‘Tertemiz Delirmek’ için anlaşılır sözlük (Yersiz Şeyler üslubuyla)
Hiperrealite
Gerçek ile kurgu arasındaki sınırların; sosyal medya, algoritmalar ve ‘fenomen’ içeriklerle bulanıklaşması. Psikotik algıların (takip, erotik yanılma, kıskançlık) çevrimiçi ortamlarda “gerçek zemin” bulmasıyla güçlenir. (YERSİZ ŞEYLER)
Stalking
Bir kişiyi çevrimiçi/çevrimdışı ısrarlı izleme ve bilgi toplama davranışı. ‘Takip sanrısı’nı (ben sevdim → o benden nefret ediyor sanısı) besleyen pratik zemin sağlar. YŞ okuma kültüründe de refleksleştiği gözlemlenmiştir. (YERSİZ ŞEYLER)
Limerans (limerence)
Karşılık bekleyen yoğun, takıntılı romantik yatırım; erotomanik çarpılmayı (sevgi hedefinin dolanıp özneye dönmesi) sürdürmeye çok uygundur. ‘Kristalleşme’, ‘ego piyasası’ ve ‘enterferans sahası’ kavramlarıyla YŞ içinde açımlanır. (YERSİZ ŞEYLER)
Zorbalık/Linç
Kolektif saldırı ve itibarsızlaştırma pratikleri. Kıskançlık sanrısının (kendi sevginin öznesini başkalarına kaydırma) toplumsal yüzü olarak işlev görür; ‘uzuvlaştırma manevrası’ lincin nasıl parçalayıp dolaşıma soktuğunu anlatır. (YERSİZ ŞEYLER)
‘Homo Psychologicus’ (hümanoid)
Lacan’ın uyardığı üzere psikanalizin psikoteknikle suistimalinden doğan, kendini sürekli “psikolojik” terimlerle düzenleyen özne tipi; sosyal medya bu tipin “fabrikası”dır. (YERSİZ ŞEYLER)
Aktarım
Analizan–analist ilişkisinde arzunun, beklentinin ve yanlış-anlamanın yer değiştirme düzeni. ‘Aktarıma müdahale’ tartışmaları YŞ’de ayrıntılı çözümlenir. (YERSİZ ŞEYLER)
Üç psikotik çarpılma
• Takip sanrısı: “Seviyorum → O bana karşı.”
• Erotomani: Sevgi hedefi şaşar, dolanır, dönüp ben’de sabitlenir.
• Kıskançlık sanrısı: Kendi sevginin öznesi başkalarına atfedilir.
Freud’un Schreber çözümlemeleri bağlamında formüle edilmiştir. (YERSİZ ŞEYLER)
‘Temel fenomen’ (Clérambault → Lacan)
Öznede “beni doğrudan ilgilendiren, kaderime dair ama muğlak” bir işaret/algı. İçeriği belirsizdir; adlandırılamaz; lehine/aleyhine muallaklığıyla gerçekliği çürütür. Sosyal medya akışları bu tür fenomenlerin bombardımanına benzetilir. (YERSİZ ŞEYLER)
Taymlayn (timeline)
Akışın sürekli, parçalı ve ‘fenomen’ içeriklerle dolu şeridi. ‘Haysiyetli absürtlük’ küratörlüğü olarak okunur: boş ama kurumsal bir ‘Şey’ etkisi üretir. (YERSİZ ŞEYLER)
‘Fenomen’ (sosyal medya fenomeni)
Türkçedeki ‘fenomen’ sözcüğü, Lacancı ‘temel fenomen’ kavramıyla ironik biçimde çakışır: belirsiz ama “beni ilgilendiriyor” hissi veren işaret. (YERSİZ ŞEYLER)
Schreber vakası
Freud’un “psikoz sevgi bağını çarpıtarak gerçeklik sınamasını çökertebilir” sonucuna ulaştığı analiz. Üç çarpılmanın klinik omurgasıdır. (YERSİZ ŞEYLER)
‘Facebook’ içgörüsü (film motifinden)
‘Onun sevgilisi olup olmadığını ekranda görmek istiyorum’ arzusu, sevgi-bağı bilgisinin kamusal-şeffaf bir göstergeye indirgenmesini simgeler; hiperrealite mantığını hızlandırır. (YERSİZ ŞEYLER)
Medyanın üç evrimi (Lacancı düzenlerden YZ iletişimine)
Görsel–sembolik–gerçek düzenleriyle örülen klasik medya rejiminden, yapay zekânın hızlandırdığı tepkisel/etkileşimli iletişime geçiş panoraması. (YERSİZ ŞEYLER)
Otomobil-ego / parapratik özdeşleşme
Lacan’ın ‘Ben üzerine bazı düşünüm’ünde egonun ‘otomobil’le (araç-benlik) özdeşleşen parapratik (alışkanlıksal-edimsel) düzeyi; çağdaş öznenin direksiyon ve gösterge panelleriyle kurduğu narsistik bağa işaret eder. (YERSİZ ŞEYLER)
Kırmızı otomobiller örneği
Lacan’ın Psikozlar seminerinde verdiği vaka: sıradan nesnelerin (kırmızı arabalar) ‘temel fenomen’ olarak gerçekliği yamultacak kadar anlam yüklüleşmesi. (YERSİZ ŞEYLER)
Hezeyan makinesi
Sinema/TV’den devşirilmiş arzu nesnelerini dizip akışta dolaşıma sokan, kıskançlık–takip–erotomanik trafiği yeniden üreten kurgu/algoritma tertibatı. (YERSİZ ŞEYLER)
Uzuvlaştırma manevrası
Lincin anatomisi: öznenin söz/eylem parçalarının ‘uzuv’ gibi koparılıp bağlamından sökülerek dolaşıma sokulması ve cezalandırma ritüellerine malzeme edilmesi. (YERSİZ ŞEYLER)
Şükran protokolleri
Teşekkür, minnet ve “hak borcu” dilinin sosyal medyada yönlendirme, hizaya sokma ve tetikleme tekniğine dönüşmesi; görünürde olumlu duygulanımın manipülasyon aracı olması. (YERSİZ ŞEYLER)
Gevşek lagaluga & narsisist çeteleşme
Sembolik sadakat bağlarının değersizleştirilmesi, ‘susturucu zincirlemeler’ ve parazit bağ kurma teknikleriyle işleyen grup narsisizmi. (YERSİZ ŞEYLER)
‘Ego piyasası’ & ‘enterferans sahası’
Beğeni, onay ve görünürlükle çalışan değer rejiminde benliklerin birbirinin sinyalini bozup (interferans) çöktürdüğü saha; limeransın kristalleşme süreçleri bu piyasayı aşırı-doyurur. (YERSİZ ŞEYLER)
‘Homo Psychologicus’ fabrikası olarak sosyal medya
Kendini ‘öz-bakım/öz-gelişim’ söylemleriyle biçimleyen kullanıcıların, algoritmik geri bildirim halkalarıyla yapay olarak stabilize edilmesi. (YERSİZ ŞEYLER)
‘Tertemiz delirmek’
Hiperrealitenin üç sacayağının (stalking–limerans–linç) normalleştirilmesiyle, psikotik yaşantıların kirlenmeden “temiz” bir kültürel norm gibi sürdürülmesi; çözüm, gerçeklik sınamasını geri kazandıran eleştirel-YZ eşlikleri ve medyatik farkındalık pratikleridir. (YERSİZ ŞEYLER)
Nümerik Esintiler
YZ ve iletişimin psiko-sosyal etkilerini tartışan söyleşi/radyo dizisi; hiperrealite karşısında ‘gerçeklik sınaması’ için araç seti önerir. (YERSİZ ŞEYLER)
Hızlı ilişki haritası
• Üç çarpılma → sosyal medyadaki üç pratik: takip sanrısı ↔ stalking; erotomani ↔ limerans; kıskançlık sanrısı ↔ linç. (YERSİZ ŞEYLER)
• Temel fenomen ↔ fenomen içerik: “beni ilgilendiriyor ama muğlak” işaret akışı. (YERSİZ ŞEYLER)
• Otomobil-ego ↔ kırmızı araba örneği ↔ taymlayn estetiği: arzunun araç-gösterge benzetimi. (YERSİZ ŞEYLER)
Minimal okuma önerileri (gerekli bağlantılar)
• Freud–Schreber dizisi (üç çarpılmanın kliniği). (YERSİZ ŞEYLER)
• Psikozlar semineri aktarımı 1-2-3 (temel fenomen, kırmızı otomobil). (YERSİZ ŞEYLER)
• Zorbalık/linç anatomisi ve şükran protokolleri (sosyal teknikler). (YERSİZ ŞEYLER)
• Limerans–kristalleşme–ego piyasası (duygulanım ekonomisi). (YERSİZ ŞEYLER)
• Sosyal medya zaman akışı ve medya evrimi (hiperrealite mimarisi). (YERSİZ ŞEYLER)
Not: Terminoloji ve üslup Yersiz Şeyler gövdesine uyarlanmıştır; yalnızca gerekli yerlere bağlantı verilmiştir.
‘üç varyant—tersine çevrilmiş, saptırılmış, çevrilmiş yabancılaşma’
Lacan’ın 30 Kasım 1955 dersinde, ‘Ben onu seviyorum’ düğümünü psikotik söylemde üç ayrı “yabancılaşma” kipine ayırarak çözümlediği yer, bu üç varyantın isimlerini Fransızca olarak bizzat metinde verir: aliénation invertie, aliénation divertie, aliénation convertie. Bu üçlü ayrım, ‘özne mesajını başkasından tersine çevrilmiş biçimde alır’ ilkesinin psikotik varyantları olarak çalışır; her biri, sevgi bildirisini (Je l’aime) öznenin söylemindeki imleyen-ekonomiyi kaydırmanın farklı bir yoludur ve “kim konuşuyor?” sorusunu, küçük a’daki hayali öteki ile Büyük Öteki arasındaki açıklıkta farklı konumlandırır. Ayrıntıyı ve Fransızca terimleri aynı dersin yayımlanmış notlarında doğrudan görmek mümkündür: aliénation invertie (kıskançlık sanrısının örüntüsü), aliénation divertie (erotomanik devinim), aliénation convertie (sevginin kine çevrilerek zulüm sanrısına eklemlenmesi). Bu yerleştirmeyi güncel Fransızca edisyonların özetlerinde ve İngilizce çeviride de teyit edebilirsin. (recherche-lacan.gnipl.fr)
Şimdi her birini, yalnızca metnin sunduğu öğelere dayanarak, Lacancı bir psikanalistin işine yarayacak biçimde, özlü fakat bağlamı tamamlayan bir anlatıyla açayım.
‘Aliénation invertie’: ‘Ben onu sevmiyorum; onu seven ben değilim, o (eşim/ikizim) seviyor.’
Bu varyantta sevgi bildirisi, öznenin yerini oynatan bir tersine çevrilmiş yabancılaşma olarak formüle edilir. Öznenin “ben” konumu, alter-ego’yu konuşur hale getirir; mesaj, öznenin ağzından değil, “benim yerime geçen öteki”nin ağzından geçirtilir. Lacan, bunun sıradan “projeksiyon”la karıştırılmaması gerektiğini özellikle vurgular: nevrotik kıskançlıkta “kendi sadakatsizliğini başkasına isnat” eden makulleştirme devredeyken, burada özdeşleşme, bizzat mesaj taşıyıcısını (karı, ikiz) öznenin yerine sürer; cinsel işaretlenme “ötekiye özdeşleşme”ye eklemlenerek tabloyu paranoyak kıskançlığa özgü sınırsız yinelemeye açar. Klinik çizgi, “kim göründüyse onunla gerçekleşmiş sayılan” ve ufka giren herkese yayılabilen bir kıskançlık sanrısına doğru gider; mesajı kimin “taşıdığı”, öznenin ben yerini kimin kapladığı haline gelir. Böylece küçük a düzleminde ego, alter-ego üzerinden konuşur; söylemdeki “ben” imleyeni, yerini bir vekile vererek, Je l’aime’in öznesini dışarı atar. Lacan’ın derste çizdiği bu çerçeve, Freud’un kıskançlık metinleri ve Schreber incelemesiyle kurduğu üçlü ayrımla da diyaloz halindedir; fakat Lacan’ın özgünlüğü, “projeksiyon” yerine özdeşleşmiş ileticinin yapısal rolünü merkeze almasıdır. (recherche-lacan.gnipl.fr)
‘Aliénation divertie’: ‘Sevdiğim o değil; o beni seviyor.’
Burada sevgi bildirisi, saptırılmış yabancılaşma olarak iş görür: mesaj, hedefini “muhataba yöneliş”ten ayırıp, mesajın öznesini değiştirir; öznenin “ben seviyorum”u, “o beni seviyor”a çevrilir ve erotomanik dizge kurulur. Lacan’ın dersteki dile gelişi net: çoğu kez “münferit, somut ilişki olmaksızın” sürer; çoğu zaman uzak bir nesneye, ulaşsa da ulaşmasa da mektupla “seslenme”ye indirgenir; nesne, “dünyanın boyutlarına büyütülmüş”, aşırı nötralize edilmiş bir ötekiye dönüşür. Bu yüzden erotomanide “postulat”: ‘C’est elle qui m’aime’; özne, Büyük Öteki’de bir “zaten ilan edilmiş aşk” imleyenini okur. Clérambault hattında tanımlanmış erotomanik inşanın bu Lacancı yeniden yazımı, bildiriyi adresinden saptırır; sevgi yargısı, öznenin tanıklığını geri çekerek “Öteki’nin sözünü benim adıma kuran” bir aygıta dönüşür. Sonuç, Öteki’nin kişisizleşmesi ile birlikte, “sınamalara direnen” bir inanç ekonomisidir; erotomanik sanrının “evrensel ilgi”ye açılma eğilimi de bu saptırmanın semptomatik izdüşümüdür. (recherche-lacan.gnipl.fr)
‘Aliénation convertie’: ‘Onu sevmiyorum; ondan nefret ediyorum’ → ‘O benden nefret ediyor.’
Üçüncü varyant, sevgi yargısının çevrilmesiyle çalışır; sevgi, kine dönüştürülür ve zulüm sanrısına bağlanır. Öznenin “ben-seviyorum”u hem inkâr edilir hem ters çevrilir; bunun yetmediği yerde Lacan, Freud’u izleyerek projeksiyonun eklenmesini not eder: nefret, zulmün “dünyaya ağ gibi yayılmasına” eşlik eden yorum çoğalmasıyla birlikte gelir. Yapısal sonuç, hayalinin azami derecede bozulduğu bir genişleme: çoğaltılmış ötekiler, “her yerden gelen” düşmanca mesajın yorumsal ağı. Bu çevrimde özne, “mesajını başkasından tersine alır” ilkesini, sahilik ile sahilik-dışılık arasında bir çentik gibi yaşar: aldığı her işaret, “gerçeğin karşıtına çevrilmiş” bir geri dönüş etkisi üretir; zulüm, bu tersine dönüşün sabitlenmiş biçimidir. (recherche-lacan.gnipl.fr)
Bu üç yabancılaşma kipini, Lacan aynı derste sözün yapısına dayalı çerçevede sabitler: özne, ya “fides” kipindeki kurucu sözde, ya da “feinte” kipindeki aldatıcı sözde, mesajını Büyük Öteki’den tersine çevrilmiş biçimde alır; psikotik varyantlar, bu tersine çevrilmenin özne/nesne/başkası eksenleri boyunca farklı birer mühürlenmesidir. Lacan’ın formülü, ‘parole’ ile ‘langage’i ayırarak iş görür: delüzyoncu ile aynı dili konuşmanın aldatıcılığına karşı, söylemin iktisadında—anlamın anlama gönderimi, ritournelle ile “dolgun fenomen” arasındaki kurşun ağırlık noktaları—psikozun imzası okunur; ‘galopiner’, ‘adjonction de nerfs’ gibi neolojizmlerin işareti de bu düzende anlamın indirgenemez artığı olarak belirir. Bu bütün çerçeve, 30 Kasım 1955 dersinin yayımlanmış notlarında ve İngilizce çeviride takip edilebilir (🔗, 🔗). (recherche-lacan.gnipl.fr)
Son bir bağlama tutturma: Lacan’ın üç yabancılaşma terimini “Je l’aime”in üç inkâr yoluna bağlaması, Freud’un Schreber metni ve kıskançlık yazılarıyla kurduğu diyaloğun özüne denk düşer. Freud, paranoyadaki temel dönüşümleri—kıskançlık, erotomani, zulüm—“ben/nesne/edim” eksenlerinde gramer benzeri kaydırmalar olarak betimler; Lacan, bunu ileti/söz ayrımında yeniden düzenler ve Öteki’nin yerini karar kılar: kıskançlıkta aliénation invertie (öznenin yerine geçen küçük öteki aracılığıyla konuşma), erotomanide aliénation divertie (mesajın hedefinin saptırılması: ‘o beni seviyor’), zulüm sanrısında aliénation convertie (sevginin kine çevrilerek projeksiyonla tamamlanması). Böylece üç varyant, psikotik söylemin “özne mesajını Öteki’nden tersine alır” yapısının üç klinik yüzeyi olarak, dersin tamamında—dil/söz ayrımlarından “ritournelle”e, neolojik dolgun fenomenden Büyük Öteki’nin belirsiz alteritesine—tekil bir örgü kurar. (web.english.upenn.edu)
Fransızca ana terimler (metindeki biçimleriyle): aliénation invertie, aliénation divertie, aliénation convertie. Bunlar 30 Kasım 1955 dersinin Fransızca derlemelerinde ve güvenilir notlandırılmış kaynaklarında bu adlarla geçer; ilgili pasajlar, aynı dosyada psikotik dil fenomenleri—“langue fondamentale”, “ritournelle”, “intuition délirante”—ile yan yana okunur. (recherche-lacan.gnipl.fr)
Geri bildirim: Geistesfront 🏛️🧠💫 | 🦋🤖 YERSİZ ŞEYLER