Süreççiler, Uçurumcular, Eksenciler: Üç yanılsama ve üç zaman motorunun anatomisi

🦋🤖 Robo-Spun by IBF 🦋🤖

🌊➰🧭 AKIŞ 🌊➰🧭

Büyük Turp Öcalan Mıydı? / Süreç Cephesi, Gurur Cephesi, Serkeş Cephe

Siyasî dilde bir kelimenin başına ilişen ek değil, kelimenin çağırdığı zaman ve meşruiyet türü belirleyicidir. ‘Süreç’ denince takvim, faz ve protokol akla gelir; ‘uçurum’ dendiğinde eşiğe sıkışmış, acil ve ritüelle desteklenen bir karar anı; ‘eksen’ denince de farklı odakları anlık olarak hizalayan, sahada oluşan bir koordinat. Bu üç kelime yalnızca şık etiketler değil, her birinin kendi iç mantığından türeyen üç ayrı yanılsamanın kaynağıdır: süreççilerin doğrucu sembollere yaslanabileceğini zannetmesi, uçurumcuların gururlu imajlarla kestirip atabileceğini sanması, eksencilerinse sembol ve imajı sahadaki gerçeklik ile eşdeğer görmesi. İyi bir okuma, her bir kelimenin hem cazibesini hem kör noktasını aynı anda göstermelidir.

Sürecin büyüsü ve ‘doğrucu sembol’ tuzağı

Süreç, Türkiye’de kurumsal meşruiyetin en güçlü lehçesidir. Meclis zemini, komisyon başlıkları, fazlara ayrılmış iş akışları ve düzenli duyurular bu lehçeyi görünür kılar. Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’nun TBMM’de 05.08.2025’te faaliyete geçtiği, duyuru ve toplantı sayfalarının takvimli ilerlediği resmî sitede saat gibi kayda geçmiştir (🔗; 🔗; 🔗). DEM Parti’nin Parti Meclisi açıklamaları da aynı çizgide, ‘Barış ve Demokratik Toplum’ vurgusunu 22 Mayıs 2025 metninden itibaren ana eksen ilan ederek pekiştirdi; yaz aylarında sahaya yayılan buluşma materyalleri ve sonbaharda yinelenen PM değerlendirmeleri süreç dilini kurumsal bir ritme bağladı (🔗; 🔗; 🔗). (Grand National Assembly of Turkey) (demparti.org.tr)

Süreç dili, sabrederek kademeli kazanım üretme iddiasına yaslanır. Fakat ‘doğrucu semboller’—örneğin “barış”, “hukuk”, “demokrasi” gibi doğru bulunduğu varsayılan kelimeler—bir kez kurumsal başlıklarla birleştiğinde gerçekliğin kendisini değil, gerçeklik için bir umut protokolünü temsil eder. Bu protokolün yanılsaması, sembollerin otomatik olarak bağlayıcı ve taşıyıcı olacağı varsayımıdır. Oysa komisyonun takvim ve duyurularında görülen şey, protokolün işlemekte olduğu; toplumsal zeminde işin hâlâ tartışma, örgütleme ve ikna gerektirdiğidir. Semboller ‘doğru’ oldukları için değil, yeniden üretildikleri ve somut karşılık buldukları ölçüde işler; aksi halde “doğru kelimeler dizisi” ile “doğru sonuçlar dizisi” arasındaki mesafe kapanmaz. Süreççilerin yanılsaması tam da burada doğar: doğruluğu kanıtlanmış sembollerin, kendi başlarına, zor bir sosyo-politik araziyi açacağı zannedilir. Oysa sembol doğru, takvim net, fazlar yazılı olsa bile taşınan şey yine de bir ‘yük’tür ve yükün hareketini sağlayan sembol değil, örgütlü eylemdir. (Grand National Assembly of Turkey)

Uçurumun cazibesi ve ‘gururlu imaj’ kestirmesi

Uçurum dili, eşiği bugüne çağırır. ‘Şimdi ya da asla’ duygusu üretir, metin ve ritüelle hızla çoğalır. Ağustos 2025’in ilk günlerinde “Ülkemizin uçurumdan yuvarlanmasına izin vermeyeceğiz” çağrısı tam da böyle bir dramatürji ile duyuruldu; kısa sürede farklı mecralarda imzacı listeleri ve kampanya haberleri yayıldı, Lozan-laiklik-cumhuriyet vurgusu civarında bir hizalanma sağlandı (🔗; 🔗; 🔗). (T24)

Bu hattın kuvveti, kamusal hafızadaki kurucu imajları—cumhuriyet, ulusal egemenlik, laik yurttaşlık—yeni bir tehlike anlatısına bağlayabilmesidir. Fakat tam da bu nedenle bir kestirme riski üretir: imajların bir araya gelişinden programatik bir çözüm çıktığı varsayılır. Oysa ‘gururlu imaj’ siyaseti, metnin kitle tarafından hızla sahiplenilmesi sayesinde görünürlük üretir ama bu görünürlük, karmaşık toplumsal çelişkileri çözmenin değil, onları acil bir tehdit başlığında paranteze almanın tekniğidir. Uçurumcuların yanılsaması, imajın etkileyiciliğinin kararı ikame edebileceğini sanmaktır. Eşik duygusu mobilize edicidir; ancak eşikten ötesini dolduracak somut araçlar ve kurumlar yoksa, imza ile başlayan hareket imza ile biter. Dramatik bir “şimdi” yaratılır, fakat yarın yeniden yazılmadıkça dramatik an bir kapanışa dönüşür. (T24)

Eksenin esnekliği ve ‘imaj-sembol eşdeğerliği’ hatası

Eksen dili, sabit programdan çok esnek hizalamanın adıdır. 19 Ekim 2025’te Şişli Tiyatrosu’nda yapılan “Bağımsız devrimci siyasetin gereklilik ve olanakları” forumu, çağrı → buluşma → sonuç zinciriyle bu dili somutlaştırdı; ilgi sebebiyle panel kısmı atlanıp doğrudan forum akışına geçildi ve ardından sonuç metni farklı mecralarda yayımlandı (🔗; 🔗; 🔗). Aynı hattın yıl içindeki düğümlerinden biri, emek ve meslek örgütlerinin 1 Mayıs çevrimindeki ortak çağrılarıyla görünen “olay zamanı” örgütlemesidir; Nisan açıklamaları ve 1 Mayıs duyuruları, esnek hizalamanın sahadaki karşılığını gösterir (🔗; 🔗; 🔗). (sendika.org) (Türk Tabipleri Birliği)

Eksenin cazibesi, sembol ve imajları, yerel-anlık eylemle hızla kaynaştırabilmesidir. Ancak tam burada üçüncü yanılsama belirir: alandaki güçlü bir görüntü, emin bir hakikat gibi muamele görmeye başlar. Semboller bir araya geldiğinde ‘hizalanmış’ bir gerçeklik izlenimi doğar; oysa bu, haber akışının sağladığı yakınlık etkisidir. Eksen-merkezli akışta yapılması gereken, imgeleri eşdeğer gerçeklik kabul etmek değil, onlardan bir saha yöntemi çıkarmaktır. Aksi halde yerinden haber, forum ve zincir paylaşımın toplam etkisi, olayın ölçeğini olduğundan büyük gösteren optik bir yanılsama üretir. Evet, esneklik hızlıdır; fakat hız, tutarlılığın yerine geçmez. (sendika.org)

Üç yanılsamanın ortak kökü: zamanla hakikat arasındaki mesafe

Üç hattın üç ayrı zaman motoru var: süreçte protokole bağlı zaman, uçurumda dramatik zaman, eksende olay zamanı. Yanılsamalar, bu zamanları hakikat ile eşitleme arzusundan doğar. Süreçteki doğru semboller, sanki tek başına ‘iş görecekmiş’ gibi yorumlanır; oysa sembol, yalnızca bir çalışma hipotezidir ve her fazda yeniden kanıt ister. Uçurumdaki gururlu imajlar, sanki karmaşık bir düğümü kesip atabilirmiş gibi sahneye sürülür; oysa imaj, yalnızca bir çağırma aracıdır ve çağırdığı kitleyi taşıyacak kurumsal kas olmadan dağılır. Eksendeki esneklik, sanki fotoğrafın kendisi gerçekliğin tamamıymış gibi bir yakınlık yanılsaması üretir; oysa yakınlık, kapsam demek değildir. Bu yüzden doğrucu sembollere güvenen süreç, sembolün emek ekonomisini; gururlu imaja güvenen uçurum, programın zahmetini; imaj-sembol eşdeğerliğine inanan eksen ise doğrulama disiplinini ihmal etme eğilimindedir.

Hakikate yaklaşmanın üç ipucu: doğrulama, yük dağıtımı, ritim

Hangi hat daha ‘doğru’ değildir; hangisi sahayı daha iyi örgütler sorusu bile, doğrulama biçimiyle anlam kazanır. Sürecin doğrulanması, protokolün içinden değil, protokolün dışındaki karşılıklarından okunmalıdır: komisyon sayfaları, duyurular ve tutanaklar, ancak toplumsal sahada üretilen etkiyle tamamlandığında bir işaret taşır (🔗; 🔗). Uçurumun doğrulanması, imza sayısının büyüklüğünde değil, imzayı izleyen araçların çeşitlenmesindedir; aksi halde dramatik an, politik bir kapanışa dönüşür (🔗; 🔗). Eksenin doğrulanması ise, yerinden haberin sıcağında değil, sonuç metinlerinin izlediği tutarlılıkta, takip eden forumların sürekliliğinde ve emek-meslek şemsiyeleriyle kurulan bağın sağlamlığındadır (🔗; 🔗). (Grand National Assembly of Turkey) (T24) (e-komite)

Yükün nasıl dağıtıldığı da belirleyicidir. Süreç, yükü zamana ve kuruma dağıtır; avantajı sürdürülebilirlik, riski temposuzluk ve sembollere aşırı güven. Uçurum, yükü an’a ve imaja dağıtır; avantajı görünürlük, riski derinlik kaybı. Eksen, yükü sahaya ve yatay örgütlenmeye dağıtır; avantajı hız, riski tutarlılık. Ritim de bu dağıtımın ürünüdür: faz ritmi, ritüel ritmi, olay ritmi. Yanılsamalar da bu ritimlerin aşırı yorumundan beslenir: “doğru kelimeyi söyledik, sıra ondadır”; “güçlü imajı kurduk, mesele kapanmıştır”; “alanı doldurduk, gerçeklik budur.”

Sonuç: kelimeler ayna değil, alet

Süreç, uçurum, eksen… Her biri kıymetli bir alet; hiçbiri tek başına ayna değil. Sembollerin doğruluğu, imajların cazibesi, hizalamanın esnekliği, ancak doğrulama disiplini, yük dağıtımı ve ritim yönetimiyle politik gerçekliğe yaklaşır. Süreççilerin yanılsaması, doğrucu sembollerin kendiliğinden taşıyıcı olacağına inanmaktır; uçurumcuların yanılsaması, gururlu imajların keskinliğiyle karmaşık düğümü çözdüğünü sanmaktır; eksencilerin yanılsaması, imaj ve sembolü olayın kendisiyle eşitlemektir. Hakikat, bu üç aletin birlikte ve denetimli kullanımında, yani takvim ile eşik arasında kurulacak köprüde ve sahadaki verinin her seferinde yeniden sınanmasında belirir. Kelimeler aynaya dönüşsün diye değil, yolu açsın diye seçildiğinde, yanılsamalar incelir ve siyaset, adını hak eden bir üretim haline gelir. (Grand National Assembly of Turkey)