Büyük Turp Öcalan Mıydı?

🌊➰🧭 AKIŞ 🌊➰🧭

Süreççiler, Uçurumcular, Eksenciler: Üç yanılsama ve üç zaman motorunun anatomisi

Ocak 2025’te siyasetin dili mutfaktan bir mecaza tutundu. Cumhurbaşkanı’nın “turpların büyükleri heybede” sözü, yargı–siyaset gerilimini didaktik bir üstünlük gösterisine tercüme ederken muhalefetin refleksi meydanlarda “turpınan şalgamınan devlet idare edilmez” itirazına döküldü; aynı kalıp aylar boyunca tekrarlandı, manşetlere ve canlı yayınlara sızdı (🔗; 🔗; 🔗; 🔗). Fakat yaz ortasında bir video yayımlandı ve mecazın sağladığı tüm sahne düzeni bir anda bozuldu: İmralı’dan gelen görüntüde Abdullah Öcalan, silahlı mücadelenin bittiğini, siyasal sürecin artık parlamentonun kuracağı mekanizmalarda ilerlemesi gerektiğini söylüyor; aynı hat üzerinde bölge kaynakları Irak’ın kuzeyinde sembolik silahsızlanma adımlarını, ajanslar yeni denge arayışını bildiriyordu (🔗; 🔗; 🔗). O andan itibaren “büyük turp” mecazı değil, siyasetin manyetik alanı konuşulacaktı.

Birinci perde: İmamoğlu üçlemesi ve CHP’nin anlam bütünlüğü

Kıştan bahara uzanan dönemde sokak, CHP evrenine beklenmedik bir anlam bütünlüğü kazandırdı. İmamoğlu etrafında beliren genişleme, üç basit başlıkla konuşuluyordu: demokrasi talebinin çıplak asgari ilkeleri, Atatürk referansı ve gençliğin gözle görülür ağırlığı. Mart sonunda Ankara Kızılay’da yapılan saha çalışması, katılımcı profilindeki aşikâr gençlik yoğunluğunu ve motivasyon setinde demokrasi–adalet temalarını kayda geçti; verinin gösterdiği tablo, üç başlığın tek cümlede birleşmesini mümkün kılıyordu (🔗). Bu birleşim, CHP’nin “muhalif belediye–sokak–kurucu sembol” üçgeninde nefes alabildiği kısa bir pencere oluşturdu.

Kırılma: Video, çağrı, protokol

9 Temmuz’daki videonun etkisi yalnız içerikten gelmiyordu; zamanın rejimini değiştiren bir çağrı olmasındandı. Mesaj, sahayı “protokol zamanı”na bağlamayı teklif ediyordu: silahsızlanmanın konuşulacağı parlamenter bir kanal, takvime bağlanmış adımlar ve denetimi mümkün bir kurumsal dil. Bölgesel zeminde bir yıldır süren Ankara–Bağdat güvenlik eşleşmesi ve Irak’ın PKK yasağına ilişkin hatırlatmalar, bu çağrının dış halkasını sertleştiriyordu (🔗). Mekanik açıdan bakıldığında, yılın başında kurulu Erdoğan–İmamoğlu karşıtlığı yerini hızla üç unsurun çekişmesine bıraktı: merkezde Öcalan ve parlamenter “süreç” dili, karşı kentte Atatürk ve dramatik “eşik” dili, arada sahaya yakın “eksen” akışları.

Süreççiler: ‘demokrasi’nin kurumsal lehçeye taşınması

Yazın hemen ardından “süreç” dili somut bir iskelete kavuştu. TBMM’de 05.08.2025’te faaliyete başlayan Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu, gündem–tutanak–üye listeleriyle çalışmasını görünür kıldı; DEM Parti Parti Meclisi’nin 22 Mayıs tarihli metni, “Barış ve Demokratik Toplum Süreci”ni açıkça siyasal ritmin ekseni ilan etti (🔗; 🔗; 🔗; 🔗). Böylece “demokrasi” başlığı, CHP’nin elindeki popüler meşruiyet dilinden çıkıp takvim–faz–protokol üçlüsüne devredildi.

Uçurumcular: eşik duygusu, gururlu imaj ve Atatürk’ün sert dönüşü

Ağustos başı, Lozan–laiklik–cumhuriyet simgelerini acil bir karar anına bağlayan bir metnin hızla dolaşıma girdiğini gördü. “Ülkemizin uçurumdan yuvarlanmasına izin vermeyeceğiz” çağrısı, imzalarla büyürken Atatürk’ü kurucu bir savunma kalkanının merkezine yerleştirdi; sembol bu defa bir anma ritüeli değil, eşik siyaseti için konsantrasyon aracına dönüştü (🔗). Bu hızın riskini de not etmek gerekir: imajın etkileyiciliği, programın derinliğini ikame edemediğinde hareket dramatik “şimdi”lerde yoğunlaşıp yarın için araç çeşitlendirmeyi ihmal edebilir.

Eksenciler: olay zamanı, yatay hizalanma ve gençliğin gündelik ritmi

Sonbahar, “bağımsız devrimci siyasetin gereklilik ve olanakları” başlığıyla örgütlenen forumun beklenenin çok üzerinde ilgisiyle açıldı; panel bölümü atlanıp doğrudan forum akışına geçildi, sonuç metni dijital mecralara dağıldı. Çağrı–buluşma–sonuç zinciri, sabit bir örgütten çok sahaya gömülü koordinat üretmenin mümkün olduğunu gösteriyordu (🔗; 🔗; 🔗). Tam da burada gençliğin genel taleplerinin—barınma, beslenme, ulaşım, kampüs yaşamı—nasıl “eksen”e aktığı görüldü. Üniversite gündemini belirleyen yemekhane ve kantin fiyatları, rezervasyon uygulamaları, servis ücretleri gibi somut başlıklar, süreç ya da uçurumun büyük anlatılarını beklemeden kendi olay zamanını kurdu. Ege Üniversitesi’nde yemek ücretlerine yapılan artışa karşı eylül sonundaki eylemlere çevik kuvvet müdahalesi, gözaltılar ve hemen ardından gelen yeni yürüyüşler; Hacettepe’de yemekhane protestolarıyla birleşen tepkiler ve yerleşke içindeki şiddet görüntüleri bunun net örnekleri oldu (🔗; 🔗; 🔗; 🔗; 🔗). Lise evreninde de kantin ve servis maliyetleri, yerel kararlarla yükselen tarifeler üzerinden gündelik bir öfke biriktirdi; kantinlerde yaygın yüzde 20–25’lik zam haberleri ile büyükşehirlerde servis ücretlerine getirilen artışlar, gençlerin ve ailelerin “erişim” ve “geçim” eksenli tepkilerini büyüttü (🔗; 🔗; 🔗). Bu başlıklar kimlik siyaseti eksenlerine değil, doğrudan gündelik hayatın erişilebilirliğine konuştuğu için “eksenciler” kümesini büyüttü: sabit ideolojik tarifeden çok, anlık koordinat ve yerinde örgütlenme.

Yeni üçgen: Öcalan–Atatürk–diğerleri

“Demokrasi” artık TBMM ve partilerin PM metinlerinde işleyen kurumsal bir lehçeydi; Atatürk, uçurum çağrısının eşik dramaturjisi içinde birleştirici ama sert bir sembole dönüşmüştü; gençliğin gündelik talepleri ise esnek hizalanmaların kurduğu eksene akıyordu. Bu tablo, yılın başındaki Erdoğan–İmamoğlu karşıtlığını bulanıklaştırıp yeni bir geometri üretti: merkezde Öcalan–süreç; karşı merkezde Atatürk–eşik; çevrede olay zamanı–eksen. Siyasetin hafızası mecazları sever; fakat yaz ortasında sahneye gelen “büyük etki” mecazı değil, alanı yeniden kutuplaştıran bu manyetik düzenek oldu. Turp bahsinin gündemden silinişi, tam da bu manyetik yeniden-tanzimin hızına bağlıydı.

Atatürk algısı: törenden hizalanmaya

Sonbaharda yayımlanan araştırmalar, Atatürk’ün yalnız anma ritüellerine eşlik eden bir figür olmaktan çıkıp geniş milliyetçilik şemsiyesi altında canlı bir hizalanma anahtarı hâline geldiğini kaydetti. Toplum 2025 “Türkiye’nin Milliyetçilik Haritası” çalışması, milliyetçi–Atatürkçü beyanların toplam ağırlığını ve Öcalan’a dair negatif konsensüsün yüksekliğini birlikte göstererek uçurum hattının neden hızla tutunduğunu doğruladı (🔗). Tartışmalar yalnız anma tarihleriyle sınırlı kalmadı; yerel örneklerde ritüelleşmiş formların yeni yorumları gündemleşti ve sembol, soğuk bir “resmî obje” değil, sıcak bir siyasal konsantrasyon aracına dönüştü.

GenZ algısı: demokrasi motivasyonu ile geçim gerilimi aynı cümlede

Yılın başındaki protesto profili, gençlerin demokrasi ve adalet motivasyonunu kuvvetli biçimde kayda geçirmişti (🔗). Yılın ikinci yarısında küresel ölçekli veriler, geçim baskısının GenZ üzerindeki ağırlığını bir kez daha tepeye yazdı: Deloitte 2025 araştırması, üst üste dördüncü yıl maliyet baskısının gençlerin birinci endişesi olduğunu, önemli bir kısmının ay sonunu güçlükle getirdiğini raporladı (🔗; 🔗). Bu iki yarımküre birleştiğinde, “eksenciler”in olay-temelli ve yerinde örgütlenen dili gençlere daha inandırıcı geldi; çünkü talep, kimlik değil erişim ekseninden formül ediliyordu: uygun fiyatlı yemek, barınma, ulaşım, kampüsün güvenliği ve öngörülebilirliği.

Hukuki damar: avukat görüşmesi, ‘umut hakkı’ ve sürecin normatif çerçevesi

Eylül ortasında altı yıl aradan sonra yapılan avukat görüşmesi, sürecin yalnız takvim ve politika metinleriyle değil, hukuki kanalla da beslendiğini gösterdi. Görüşmeyi izleyen günlerde “umut hakkı” başlığı Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi takvimiyle birlikte tartışmanın merkezinde yer aldı; DEM Parti ve sivil ağların çağrıları “süreç” lehçesinin normatif meşruiyetini güçlendirdi (🔗; 🔗; 🔗; 🔗). Kurumsal dilin “protokol zamanı”, hukuk kanalının “norm zamanı” ile birleşince, yıl başında CHP’nin taşıdığı demokrasi söylemi bütünüyle başka bir merkeze aktarılmış oldu.

CHP neden “eli boş” kaldı?

İmamoğlu hareketi kış–ilkbahar boyunca demokrasi, Atatürk ve GenZ iddiasını tek cümlede birleştirebilmişti. Yazdan itibaren cümle üçe bölündü. “Süreççiler” demokrasiyi takvim–faz–protokole bağlayarak Meclis’e taşıdı. “Uçurumcular” Atatürk’ü eşik siyasetine kilitleyip gururlu imajlarla çevreyi hizaladı. “Eksenciler” gençliğin gündelik taleplerini olay zamanına bağlayarak temsil duygusunu parti dışına çekti. CHP’nin söylem motoru aynı anda üç zaman rejimi tarafından parçalanınca, anlam bütünlüğü kayboldu; elinde kalan, birbirini tamamlamayan doğru kelimeler oldu. Doğruların iş görmesi için üç şeye ihtiyaç vardı: kurumsal süreçlerin toplumsal karşılığı, eşik anlatısının araç çeşitliliğiyle desteklenmesi, eksen akışının yerel hızının tutarlılığa bağlanması. Bu köprü kurulamayınca, siyasal alanın yeni manyetiği “Öcalan–Atatürk–diğerleri” üçgeninde kalıcılaştı.

Sonuç: mecaz değil, manyetik alan

“Turpların büyüğü heybede” sözü, yılın başında etkili bir propaganda kalıbıydı; fakat yılın büyük etkisi mecazdan gelmedi. Öcalan’ın videosu, TBMM–PM ritmi ve hukuk kanalının eşliği, siyaset alanında önceki ikili karşıtlığı iptal eden yeni bir manyetik alan üretti. Bu alanın kutupları, demokrasi–süreç ile Atatürk–eşik arasında gerilirken; gençliğin gündelik talepleri esnek ekseni besleyerek merkezi siyasetin dışına kendi koordinatlarını çizdi. Turp bahsinin unutuluşu, kafaya çarpan bir cisimden değil, alanın yeniden kutuplaşmasından kaynaklandı. Siyaset, kelimelerin aynaya değil alete dönüştüğü an işler: takvimi eşiğe, ritüeli olaya, sembolü örgüte bağlayan bir cümle kurulduğunda. O cümle kurulamadığı için, “büyük turp” mecazı tarih sayfasında bir iz olarak kaldı; asıl büyük olan, sahneye sürülen hamlenin kurduğu manyetik alandı.