Jineolojik Depresyon Eleştirisi

Jineolojik Depresyon: Yüceltilmiş Hayalin Aşağılanmış Gerçekle Çarpıştığı Yer

Merhaba. Bugün yersizseyler.wordpress.com’da yer alan oldukça derinlikli bir analizi merkeze alarak jineolojik depresyon adı verilen karmaşık bir psikopolitik kavramın anatomisini çıkaracağız. Bu gerçekten katmanlı ve üzerine düşünülmesi gereken bir konu. O yüzden lafı uzatmadan hemen başlayalım. İşte bütün analizin üzerine kurulduğu temel formül tam olarak bu. Bu cümle aslında bütün çözümlemenin omurgasını oluşturuyor. Bir tarafta göklere çıkardığımız, kutsallaştırdığımız idealler, diğer tarafta ise bu ideallere uymadığı için değersizleşen hatta yer yer suçlanan somut hayatlar. Bu dinamiğin nasıl işlediğini şimdi adım adım göreceğiz. Peki nedir bu jineolojik depresyon? Kaynak metne göre bu kavram kadın özgürlüğü adına inşa edilen devasa bir umut mimarisinin gündelik hayatın o sert, pürüzlü gerçekliğine çarpıp çökmesiyle oluşan bir ruhsal ve siyasi alanı tanımlıyor. Yani o büyük vaatlerle yaşanan hayatlar arasındaki derin uçurumun ta kendisi. Gelin şimdi bu depresyona zemin hazırlayan teorik temellere yani idealin nasıl sahte bir mimari üzerine kurulduğuna bakalım. Analize göre jineoloji somut materyalist bir çatışma analizinden uzaklaşıp mistik bir dişil öze ve Jungçu arketiplere dayandığı için bir sahte ontoloji olarak eleştiriliyor. Yani ne demek bu? Kadınların yaşadığı sınıfsal, tarihsel, örgütsel çelişkileri masaya yatırmak yerine kadını adeta tarihin dışında kutsal bir kurtuluş öznesine dönüştürüyor. İşte bu karşılaştırma meselenin tam kalbini gösteriyor. Bir yanda kadın doğası gereği barıştır, zaten özgürlüktür gibi soyut ve yüce bir ideal var. Diğer yanda ise savaşın, kapitalizmin, patriyarkanın tam ortasında yaşayan borçlu, travmalı, yalnız ve depresif kadınların somut gerçekliği duruyor. Ve bu ideal sadece gerçek kadınların deneyimini geçersiz kılmakla kalmıyor. Onların yaşadığı acıyı o ideale ulaşamamış kişisel bir başarısızlık gibi kodluyor. Analiz burada çok çarpıcı bir metafor kullanıyor. Jineolojik matruşka. Ama bu içinden kat kat masumiyet çıkan bir matruşka değil. Tam tersine solcu halkçı erkek yoldaşın kendi içinde çözemediği siyasi ve psikolojik çelişkilerini, narsisizmini, iktidar alışkanlıklarını içine attığı, üzerini de kadın övgüsüyle kapattığı dişil bir figürü temsil ediyor. Peki bu mekanizma nasıl çalışıyor? Üç adımda. Erkek ilk olarak feminizmin ve jineolojinin dilini kullanarak kendini ahlaken yüceltiyor. İkinci adımda kendi içindeki bütün o çözülmemiş çelişkileri bu yücelttiği kadın figürüne transfer ediyor. Ve son adımda kadın hem toplumun dayattığı baskıların hem de yanı başındaki erkek yoldaşın ruhsal çatışmalarının taşıyıcısı haline geliyor. Bu durum hareketin içindeki istismarı ve sömürüyü görünmez kılan bir paravana dönüşüyor. Şimdi analizin bir sonraki aşamasına geçelim. Bu idealize edilmiş kavramlar teoriden çıkıp kamusal alana indiğinde ne oluyor? Slogandan piyasaya nasıl düşüyor? Gelin buna bakalım. Jin Jiyan Azadî sloganını düşünelim. Canların ortaya konduğu çok zorlu mücadelelerden doğmuş bir slogan bu. Ancak analiz diyor ki bu slogan zamanla kendi tarihsel ve politik bağlamından koparılıyor ve güvenli alanlarda faaliyet gösteren kimlik girişimcileri tarafından evrensel bir felsefeye, daha da kötüsü pazarlanabilir bir markaya dönüştürülüyor. Bu durumu açıklamak için marksist eleştirideki commodity par excellence yani mükemmel meta kavramına başvuruluyor. Kadın imgesi, politik, erotik ve etik sermayenin kesiştiği, üzerine her türlü anlamın kolayca yüklenebildiği bir taşıyıcıya yani mükemmel bir metaya dönüşüyor. Ve sonuç jineolojik kadın imajı etrafında dönen devasa bir devrimci imaj piyasası. Posterler, belgeseller, fotoğraf sergileri, sosyal medya kampanyaları, uluslararası konferanslar, paneller. Bu imaj onu kullananlara müthiş bir sembolik güç sağlıyor. Evet. Ama bu güç çok nadiren o imajla temsil edilen insanların maddi hayat koşullarında somut bir değişime dönüşüyor. Analiz konuyu bir adım daha ileri taşıyarak dijital genelev gibi sarsıcı bir kavramı tartışmaya açıyor. Bu kavram artan ekonomik güvencesizlik ile kendini özgürleştirme söyleminin tehlikeli bir şekilde birleştiği noktayı işaret ediyor. Özellikle kadınların OnlyFans gibi platformlarda kendi bedenlerini ve kimliklerini birer metaya dönüştürmeye nasıl itildiğini anlatıyor. Kaynak metin Slavoj Žižek ve Nadya Tolokonnikova arasındaki bir diyaloğu analiz eden bu provokatif başlıklı yazıyı klinik bir vaka olarak önümüze koyuyor. Bu örnekte radikal performansın, kendini teşhir etmenin ve piyasa mantığının nasıl içe geçtiği hatta düşünürün kendisinin bile nasıl bir pazarlama nesnesine dönüşebildiği gözler önüne seriliyor. Peki bu bahsettiğimiz idealize etme ve ardından gelen depresyon döngüsü sadece jineolojiye özgü bir durum mu? Analize göre kesinlikle hayır. Şimdi bu yapının farklı kimlik hareketlerinde kendini nasıl tekrar ettiğine bakacağız. Eleştiri burada lubunyacılık olarak adlandırılan LGBT artı ve demcilik olarak adlandırılan Kürt kimlik siyasetlerine de uzanıyor. İleri sürülen argüman temelde aynı. Yaratılan parlatılmış pazarlanabilir kimlik imajı o kimliği taşıyan insanların somut çelişkilerle dolu hayat gerçeklerini çoğu zaman bir perde gibi örtüyor. Bu yapısal sorun en temel politik kavramlarımızın bile içini boşaltıyor. Mesela demokrasi diyoruz ama bu iç muhalefeti bastıran bir sadakat rejimine dönüşebiliyor. Özgürlük diyoruz ama bu pazar odaklı bir teşhir zorunluluğu haline gelebiliyor. Dayanışma diyoruz ama bu içeriden gelen eleştiriyi imkansız kılan bir linç kültürüne evrilebiliyor ve devrim sinematik bir imajın arkasında değişmeden kalan mikro iktidar ilişkilerine dönüşüyor. Her seferinde de o yüceltilen hayalle aşağılanan gerçek arasındaki uçurum biraz daha derinleşiyor. Peki tüm bu analiz bizi nereye getiriyor? Bu depresif döngüden bir çıkış yolu var mı? Gelin şimdi çözümlemenin sonuç bölümüne yani o uçurumla nasıl yüzleşebileceğimize bakalım. Vurgulanması gereken en önemli nokta şu: Jineolojik depresyon bireylerin psikolojik bir zayıflığı, kişisel bir yetersizliği olarak sunulmuyor. Tam tersine bu idealize edici söylemlerin kaçınılmaz yapısal bir sonucu olarak görülüyor. Yani sorun kişide değil, kolektif olarak üretilen bu söylem yapısının ta kendisinde. Çözüm olarak da önümüze iki farklı rejim karşılaştırması konuyor. Bir yanda idealize edilmiş imajlara, parlak sloganlara ve sahte bir birlik duygusuna dayanan seyir hazzı rejimi var. Diğer yandaysa önerilen bir alternatif gerçek ilişkiler rejimi. Nedir bu? Romantize edilmemiş, ciddiye alınan ilişkiler. En kırılgan, en korku dolu anlarda ortaya çıkan gerçek dayanışma ve en önemlisi çatışmaların, çelişkilerin hatta başarısızlıkların bile açıkça konuşulabildiği zeminler. Yani çıkış gösterişli ideallerde değil, o zorlu ve gösterişsiz gerçek ilişkileri kurabilmekte yatıyor. Ve bu kapsamlı çözümlemeyi hepimizin aklında kalması gereken bu kışkırtıcı soruyla bitiriyoruz. Özgürlüğün gerçek eşiğini belirleyen şey hayallerimizin ne kadar yüce olduğu mudur yoksa en zor, en acı verici gerçekleri bile konuşulabilir kılma kapasitemiz midir? Bu soru üzerine düşünmeye gerçekten değer. Bir sonraki analizde görüşmek üzere.