Lagaluga Bey ile Dayılaktik Bey’in Hitchcock Kritiği

👻🪸🐈‍⬛ Phantomoperand 👻🪸🐈‍⬛

Psycho

Lagaluga Bey: O duş perdesinin çekilişini kaba bir cinayet başlangıcı gibi değil, mahremiyetin dünyaya karşı son narin savunması gibi okumalıyız. Marion’un suyun altında duruşu, sanki suçluluğun değil, ağırlığın yıkanamayacağını fısıldar.

Dayılaktik Bey: Savunma mavunma değil, düpedüz bıçaklı manyaklık. Kadın duş alıyor, herif ya da her ne halt ise perdeyi açıp giriyor. Hayat dersi dediğin şey buysa, millet banyoda bile tedirgin yaşasın demek bu.

Lagaluga Bey: Fakat tam da orada insan, en arınmış anında bile kaderin kirinden kurtulamadığını—

Dayılaktik Bey: Kader değil, sapıklık. Su akıyor, müzik ciyaklıyor, bıçak inip kalkıyor. Sen buna arınma dersen ben de kasaba mezbahasına spa derim.

Lagaluga Bey: Yine de ardından gelen o kanın gider deliğine akışı ve gözde donan boşluk, bize kimliğin ne kadar hızla nesneye dönüşebildiğini söyler.

Dayılaktik Bey: Bana da şunu söyler: Adam milleti doğrayıp üstüne poetika satıyor. Sen de onu gümüş tepside servis ediyorsun.

Lagaluga Bey: Belki de ölümün sıradanlığı—

Dayılaktik Bey: Heh, pes ettin işte. Ölümün sıradanlığı değil, itin kopuğun dehşeti. Geç.

Rear Window

Lagaluga Bey: Jeff’in pencereden komşulara bakışı, bana insanın kendi hareketsizliğini başkalarının hayatını seyrederek telafi etme alışkanlığını düşündürüyor. O dürbün, görme arzusunun aynı anda ahlaki sakatlığıdır.

Dayılaktik Bey: Hah, sonunda doğru yere yanaştın. Adam bildiğin dikizci. Oturmuş camın önüne, milletin yatak odasını, kavgasını, evliliğini kolaçan ediyor. Buna da yalnızlık falan diye pudra sürüyorlar.

Lagaluga Bey: Ama Lisa’nın o daireye girip yüzüğe uzandığı an, sevmenin sadece bakmakla yetinmediğini, risk almak gerektiğini—

Dayılaktik Bey: Risk değil, bela. Kadın resmen katilin evine dalıyor, bu topal romantik de karşıdan tiyatro izler gibi bakıyor. Hayat dersi mi? Koltukta göbek büyüten adamın aşk nutku çekmesi.

Lagaluga Bey: Jeff’in kırık bacağıyla hareketsiz kalışı, bedensel sınırlılığın ruhu seyir ahlakına mahkûm edişini—

Dayılaktik Bey: Seyir ahlakı değil, embesil rahatlığı. Bir de flaş patlatıp katili savuruyor ya, ona bakınca anlıyorum: adam bakarak yaşayan tayfanın piri.

Lagaluga Bey: Yani sen bütün pencereyi yalnızca röntgencilik olarak mı okuyorsun?

Dayılaktik Bey: Aynen öyle. İnce işçilikli röntgen. Cilasını sen çekiyorsun, içindeki hamur aynı.

Vertigo

Lagaluga Bey: Madeleine’in müzedeki portreye bakışı… Ah, insanın kendisini çoktan yazılmış bir kadere benzetme tutkusunun ne incelikli görüntüsü. Scottie’nin onu takip edişi ise aşkın değil, kaybın daha doğmadan hazırlanışı.

Dayılaktik Bey: Aşk maşk yok. Adamın kafası kırık. Kadını geziyor, izliyor, sonra öteki kadını alıp aynı tipe sokuyor. Saçını boyat, topuz yap, gri takım giy. Bu resmen manyak terzilik.

Lagaluga Bey: Judy’nin aynadan kendine bakarken yavaş yavaş Madeleine’e dönüştürülmesi, sevilen kişinin asla kendisi olarak sevilmeyişinin trajedisidir.

Dayılaktik Bey: Trajedi dediğin, herifin ‘sen sen olma, benim takıntım ol’ demesi. Daha ne olsun? Düpedüz ruh giydirme. Adam kadın değil, hayalet dövüyor.

Lagaluga Bey: Çan kulesine ikinci çıkışta, hakikatin yükseklik korkusunu aşarak geri dönmesi—

Dayılaktik Bey: Hakikat falan değil, obsedenin son turu. Bir kere düşmüş, yetmemiş, bir daha çıkarıyor. Sonra da rahibe çıkınca kadın yine aşağı gidiyor. Buna ders çıkaran biri kendini kandırıyordur.

Lagaluga Bey: Yine de orada sevginin, sahip olma dürtüsüyle zehirlenişini—

Dayılaktik Bey: Nihayet. Sahip olma. Takıntı. Sapma. Dandik asalet cümlelerini sök, içinden bunlar çıkıyor.

North by Northwest

Lagaluga Bey: O tren kompartımanındaki ilk karşılaşma… Eve Kendall’ın bakışı, tehlikenin zarafetle nasıl el ele yürüyebileceğini gösterir. Ve ardından gelen tarla sahnesi, insanın uygarlığın bütün işaretlerinden soyulup çıplak kaderle baş başa kalışıdır.

Dayılaktik Bey: Uygarlık möygarlık değil, adamı dümdüz ovada avlıyorlar. Mısır tarlasında uçakla insan kovalamak normal bir iş değildir. Bildiğin psikopat panayırı.

Lagaluga Bey: Fakat Roger Thornhill’in şehirli kibirden o tozlu boşluğa savrulması, kontrol yanılsamasının ne kadar kırılgan olduğunu—

Dayılaktik Bey: Kibir mibir, adam lüks takım elbiseyle çamura saplanıyor. Ders şu: artistlik yapanın üstünden ilaçlama uçağı geçer.

Lagaluga Bey: Rushmore Dağı’ndaki tırmanışta ise ulusal simgenin yüzünde aşk ve ölümün aynı anda tutunmaya çalışması, tarih karşısında bireyin ne kadar kırılgan olduğunu hatırlatır.

Dayılaktik Bey: Bana da şunu hatırlatır: millet anıtın suratında sürünüyor, casuslar aşağı itiyor, adam kadını çekiyor. Her taraf tantana. Bir de finalde tren tünele giriyor ya, onu da millet ince ince imalı diye sever. Bayağı muzırlık işte.

Lagaluga Bey: O kesme, arzunun hareketle yekvücut olduğu bir sinemasal zarafet—

Dayılaktik Bey: Zarafet değil, hinlik. Yönetmen göz kırpıyor, salon sırıtıyor. Sen de buna atlas kumaş geçiriyorsun.

The Birds

Lagaluga Bey: Melanie’nin çocuklara doğru yaklaşan kargaları fark etmeyişi… O bankta bekleyiş, bana insanın yaklaşan felaketi ilkin hep dekor sanmasını düşündürür. Kuşlar orada doğanın intikamı değil, umursamazlığa karşı sessiz birikim gibi durur.

Dayılaktik Bey: Sessiz birikim dedin ya, ben koptum. Kuş kuştur kardeşim; toplanmışlar, sonra dalıp milleti gagalıyorlar. Okul bahçesinde çocukları kovalayan martı mı olur, karga mı olur, neyse artık, bildiğin delirme hali.

Lagaluga Bey: Tavan arasında Melanie’nin saldırıya uğradığı sahne ise, medeniyetin ince kabuğunun bir anda parçalanışını—

Dayılaktik Bey: İnce kabuk değil, kuşların toplu cinneti. Kadının üstüne çullanıyorlar, yüzünü gözünü didikliyorlar. Buna metafizik dersen ben de kümese katedral derim.

Lagaluga Bey: Ama filmin açıklama vermemesi, bize dünyanın insana anlam borçlu olmadığını çok zarif biçimde öğretir.

Dayılaktik Bey: Öğretir tabii, ama önce bir ton huysuzluk kusar. Sebep yok, mantık yok, çözüm yok. Tam dayak gibi film. O yüzden dürüst aslında.

Lagaluga Bey: Demek sen açıklamasızlığı bir ontolojik sarsıntı olarak değil—

Dayılaktik Bey: Yok, düpedüz tekinsiz hödüklük olarak görüyorum. Ama kabul, sende de biraz akıl kırıntısı var burada.

Notorious

Lagaluga Bey: Anahtarın Alicia’nın avucunda gizlice parlayışı… Ah, güvenin ne kadar küçük bir metal parçasına dönüşebildiği sahne. Ve mahzen kapısının açılışı, aşkın nihayet şüpheyi yenme teşebbüsüdür.

Dayılaktik Bey: Teşebbüs meşebbüs değil, millet birbirini kullanıyor. Kadını casus diye yatağa, baloya, mahzene sürüyorlar. Sonra da şişelerin içinden uranyum çıkınca herkes donakalıp bakıyor. Romantizm dedikleri şeyin altından yine rezillik çıkıyor.

Lagaluga Bey: Ingrid Bergman’ın merdivenden yavaş inişi, zehirlenmiş zarafetin en hüzünlü şekillerinden biri.

Dayılaktik Bey: Zehirlenmiş zarafet değil, kadın resmen sinsice öldürülüyor. Evin içi güleryüzlü mezarlık. Cary Grant de uzun süre duygularını geveleyip duruyor. Ulan seviyorsan adam gibi davran.

Lagaluga Bey: Fakat finalde Devlin’in Alicia’yı kollarında çıkarışı, gecikmiş sadakatin yine de kurtarıcı olabileceğini—

Dayılaktik Bey: Gecikmiş sadakat filan değil, son dakika toparlama. Adam önce kadını kurda kuşa atıyor, sonra vicdan yapıp alıyor. Buna asil fedakârlık diyen kendi gözünü boyuyordur.

Lagaluga Bey: Yine de o merdiven inişinde ölüm ile görünüş arasındaki ince mesafeyi—

Dayılaktik Bey: Tamam tamam, pes et. İnce mesafe değil, cilalı kötülük. Ama sahne iyi, ona laf yok.

Strangers on a Train

Lagaluga Bey: Bruno’nun ayakkabılarının tren altında ilk kez Guy’ın ayakkabılarına yaklaşması… Tesadüf kisvesi altında kaderin arsızca içeri süzülüşü. Ve lunaparktaki o dönen atlıkarınca, suçun sarhoş devinimi.

Dayılaktik Bey: Arsızca içeri süzülüş değil, adam musallat oluyor. Bruno tam arıza. Daha tanışırken cinayet değiş tokuşu diye saçma sapan teklif açıyor. Psikopatlıkta esnaf zekâsı var herifte.

Lagaluga Bey: Ama cinayeti gözlükteki yansımadan görmemiz, hakikatin doğrudan değil kırılmış yüzeylerde belirdiğini—

Dayılaktik Bey: Bana da şunu gösteriyor: herif artistlik yaparak kadın boğuyor. Gözlükte yansıma, vitrinde gölge, efendi tavırlar… Paket şık, içi çamur.

Lagaluga Bey: Ve finalde atlıkarıncanın kontrolden çıkışı, bastırılmış şiddetin toplumsal ritmi bozuşunu—

Dayılaktik Bey: Toplumsal ritim değil, curcuna. Herkes bağırıyor, oyuncak dönüyor, millet devriliyor, katil yere yapışıyor. Sinema dediğin biraz da böyle kepazelikten güç alıyor işte.

Lagaluga Bey: Bruno’da insanın kendi karanlığıyla karşılaşmasının soylu dehşetini—

Dayılaktik Bey: Soylu moylu yok. Şık giyimli ruh hastası. Senin sevdiğin tipten: kravatlı bela.

Rebecca

Lagaluga Bey: O ikinci Mrs. de Winter’ın malikâneye ilk girişi, kişiliğin daha doğmadan bir başkasının hayaleti tarafından gölgelenişidir. Merdivenler, perdeler, gümüşler… Hepsi bir kadının hiç yaşamamış kadar silik hissetmesinin mimarisi.

Dayılaktik Bey: Mimari falan boşver, evin her köşesinde Rebecca’nın hortlağı gezdiriliyor. Danvers denen kadın da tam takıntı abidesi. Elbiseleri okşuyor, odaları kutsal emanet gibi saklıyor. Bildiğin ürkütücü tapınma.

Lagaluga Bey: Özellikle o meşhur balo kostümü sahnesinde, masum özenin nasıl rezil bir aşağılanmaya çevrildiğini görürüz. Genç kadının merdivenin tepesindeki donakalışı, benliğin seyir önünde çöküşüdür.

Dayılaktik Bey: Evet işte, nihayet net konuşuyorsun. Kadını tuzağa düşürüp ölü kadının kostümünü giydiriyorlar. Sonra salonun ortasında kepaze oluyor. Evin tamamı manyaklık üretim tesisi.

Lagaluga Bey: Manderley’nin yanışı ise geçmişin estetik ihtişamının kendi küllenmiş yalanına teslim oluşu—

Dayılaktik Bey: Ben ona şöyle derim: fazla tantanalı takıntı sonunda evi de yakar. Buyur sana hayat dersi. Uzatmadan, sade.

Lagaluga Bey: Bazen senin kabalığında kaba olmayan bir doğruluk kıvılcımı bulunuyor.

Dayılaktik Bey: Seninki de bazen gereksiz süsü atınca insan lafına benziyor.

Toplu final

Lagaluga Bey: Sanırım Hitchcock’un büyük marifeti, sapmayı zarafetle paketlerken insanın kendi iç çöküşüne dair küçük, kırılgan dersler de bırakmasında yatıyor.

Dayılaktik Bey: Ben de diyorum ki adam sapıklığı jilet gibi çekiyor; siz de o jiletin sapını gül ağacı sanıyorsunuz.

Lagaluga Bey: Ne var ki bazen o gül ağacında gerçekten bir oyma inceliği—

Dayılaktik Bey: Tamam, sen yine dantelli konuşmaya başladın. Son söz: filmde hayat dersi ararken manyaklığı kaçırma; manyaklığa bakarken filmin işçiliğini de çöpe atma.

Lagaluga Bey: Galiba bu, senin bugünkü en terbiyeli cümlen.

Dayılaktik Bey: Sen de nihayet lafı sündürmeden anladın.

Dial M for Murder

Lagaluga Bey: O kapının anahtarı meselesi, bana evliliğin bazen sevgi değil erişim düzenlemesi olduğunu düşündürüyor. Grace Kelly’nin masadaki makasa uzanışı da zarafetin kendini son anda savunmaya mecbur kalışıdır.

Dayılaktik Bey: Erişim düzenlemesi değil, bildiğin karıyı boğdurma planı. Herif ince ince cinayet muhasebesi yapıyor. Telefon çalsın, adam girsin, kadın boğulsun. Tam akrep ruhu.

Lagaluga Bey: Ama saldırganın sırtından makasla delinmesi, kurbanın birden fail konumuna sıçrayabildiğini—

Dayılaktik Bey: O sahne bayağı net: kadın hayatta kalmak için dürtüyor. Sapık düzen bir anda ters dönüyor. Sen onu da kristal avize gibi anlatıyorsun.

Lagaluga Bey: Sonunda müfettişin anahtar hilesiyle hakikati ortaya çıkarışı, suçun ne kadar kusursuz görünürse görünsün gündelik ayrıntıya yenildiğini söyler.

Dayılaktik Bey: Aynen. Koca cinayet şeması bir anahtar yüzünden çatlıyor. Büyük plan yapan yavşağın sonu çoğu zaman küçük açık verir.

Rope

Lagaluga Bey: Cesedin sandığın içinde, salonun ortasında durması… Ah, kibirin en şık biçimi. İki genç adam, cinayeti gizlemekten çok onun üstünde entelektüel sofra kuruyor.

Dayılaktik Bey: Şık mı? Bildiğin manyaklık gösterisi. Adamı boğmuşlar, sandığa tıkmışlar, üstünde meze servis ediyorlar. Bu düpedüz azılı ukalalık.

Lagaluga Bey: Brandon’ın o kendinden memnun duruşu, üstün insan fikrinin nasıl sofra adabına karışmış bir çürüme haline gelebileceğini—

Dayılaktik Bey: Üstün insan değil, cilalı şerefsiz. En beter tip budur zaten: kravat takıp vahşiliği fikir sanan.

Lagaluga Bey: Rupert’in ipucundan ipucuna ilerleyip sonunda kapağı açtırması, düşüncenin kendi kibirli çocuğunu teşhis edişidir.

Dayılaktik Bey: Teşhis etmiş de geç olmuş. Ama final güzel: tantanalı laf ebesi, cesetle yüz yüze kalınca yutkunuyor. Büyük dimağ dediğin şeyin altından yine boğma ipi çıkıyor.

Shadow of a Doubt

Lagaluga Bey: Amca Charlie’nin eve gelişi, bana kötülüğün kapıyı tekmeleyerek değil, akrabalık sıcaklığıyla içeri girdiğini düşündürüyor. Genç Charlie’nin masum hayranlığı yavaş yavaş zehirleniyor.

Dayılaktik Bey: İşte en pis numara bu. Adam aile adamı kılığında geliyor, halbuki içi kurtlu. Gülüyor, şaka yapıyor, sonra dul kadınlardan tiksinti kusuyor. Tam çürük.

Lagaluga Bey: Özellikle yemekte, dullardan söz ederken yüzündeki küçümseme… İnsan bazen zarafet maskesinin altındaki nefreti tek bir dudak kıvrımında yakalar.

Dayılaktik Bey: Kıvrım mıvrım değil, herif resmen kadın düşmanı sapkın. Yeğen de bunu anladıkça evin duvarları daralıyor. Aile filmi diye başlayıp ruh çamuruna dönüyor.

Lagaluga Bey: Tren sahnesindeki itiş kakış, akrabalık bağının ölümcül düğüme dönüşmesini—

Dayılaktik Bey: O sahnede bayağı öldürmeye çalışıyor işte. Kan bağı diye cilalanan şeyin içinden boğucu pislik çıkıyor.

The 39 Steps

Lagaluga Bey: Tren, sis, kaçış, yanlış suçlama… Hitchcock burada masumiyetin hiçbir zaman tek başına yeterli olmadığını, insanın suçsuz olsa bile kendini anlatmakta zorlanacağını anlatıyor.

Dayılaktik Bey: Bir de üstüne adamı sağa sola zincirliyorlar. O meşhur kelepçe işi var ya, bayağı bela komedisi. Adam kaçıyor, kadın söyleniyor, millet casus kovalıyor.

Lagaluga Bey: Fakat çiftin birlikte kaçmak zorunda kalışı, uyumsuzluğun mecburi yakınlıkla başka bir dile çevrilebileceğini—

Dayılaktik Bey: Başka dile çevrilmiyor, zoraki sürükleniyor. Biri dırdır, öbürü telaş. Ama itiraf edeyim, hızlı akıyor. Hitchcock bazen baş belasını eğlence diye yutturuyor.

Lagaluga Bey: Finaldeki eksik parmak meselesi, bedensel kusurun hakikati açık eden beklenmedik imza oluşunu—

Dayılaktik Bey: Koca komplo, küçük el ayrıntısından patlıyor. Yine aynı ders: düzenbazın bir yerinde fire olur.

To Catch a Thief

Lagaluga Bey: Çatıların üstünde dolaşan o zarif hırsız, bana yaşlanmış cazibenin son bir kez kendini ispat etme arzusunu düşündürüyor. Grace Kelly’nin havai fişekler altındaki bakışı ise flörtün neredeyse suç ortaklığına dönüşmesidir.

Dayılaktik Bey: Flört mölrt değil, zengin şımarıklığı. Kuyumcu soyan bir kedi fare oyunu, üstüne Riviera parıltısı. Millet mücevher çalıyor, biz bunu zarafet diye seyrediyoruz.

Lagaluga Bey: Ama tam da o mücevherlerin parıltısı, arzunun nesneye değil, tehlikenin şıklığına yöneldiğini—

Dayılaktik Bey: Heh, sonunda dürüst oldun. Tehlikenin şıklığı dediğin şey, cilalı yaramazlık. Hırsız yakışıklıysa millet hemen sanat görüyor.

Lagaluga Bey: Çatıda yakalanma anları, geçmişinden kaçmış bir adamın yine kendi efsanesine mahkûm oluşunu—

Dayılaktik Bey: Adam eski numarasından kurtulamıyor işte. Ün de bazen kelepçe gibi.

Marnie

Lagaluga Bey: Marnie’nin sarı çantasını toplayıp yeni kimliklerle yeni yerlere geçişi… İnsan bazen hayatı yaşamak yerine kendi izini sürekli silerek var olmaya çalışır. Ve o kırmızı renk patlamaları, bastırılmış yaranın görüntüye saldırısıdır.

Dayılaktik Bey: Renk patlaması falan tamam da, film bayağı sorunlu. Kadın travmalı, adam bunu çözeceğim diye üstüne abanıyor. Evlilik, takip, zorbalık… fena bulanık işler.

Lagaluga Bey: Özellikle at sahnesinde, sevgiyle kaçışın aynı bedende nasıl dolaştığını görürüz. Marnie’nin hayvana bağlılığı, insanlara duyduğu korkudan daha dürüsttür.

Dayılaktik Bey: At kısmı acayip sert. Orada kadının dağılması bayağı iç burkuyor. Ama Sean Connery’nin her şeyi ben anlarım tavrı da sinir bozucu. Psikoloji diye milleti sıkıştırıyor.

Lagaluga Bey: Belki de film, şefkat kisvesi altındaki sahiplenmenin ne kadar hoyrat olabileceğini—

Dayılaktik Bey: Aynen. Terbiyeli cümle kurunca gerçek değişmiyor: adam kadını çözmek bahanesiyle boğuyor.

Frenzy

Lagaluga Bey: Kravat, burada sıradan erkek zarafetinin ölümcül imzasına dönüşüyor. Londra’nın pazar yerleri, neşeli kalabalığıyla bile içinden pislik sızdıran bir medeniyet resmi.

Dayılaktik Bey: Bu film daha dümdüz tokat zaten. Katil sapığın teki, kadın boğuyor, üstüne gündelik hayat akıyor. Hitchcock yaşlanınca süsü biraz azaltıp iyice karartmış.

Lagaluga Bey: Patates çuvalı gibi taşınan ceset hissi, bana insan onurunun suç karşısında ne kadar hızla eşyalaşabildiğini düşündürüyor.

Dayılaktik Bey: İşte o kamyon sahnesi bayağı tekinsiz. Kravatı cesedin elinden sökmeye çalışıyor ya, rezaletin komedisi gibi. Hem iğrenç hem komik. Kötü rüya gibi.

Lagaluga Bey: Yani burada zarafetin son kabuğu da düşmüş diyorsun.

Dayılaktik Bey: Aynen. Cila gidince geriye bildiğin boğucu çamur kalıyor.

Saboteur

Lagaluga Bey: Özgürlük Anıtı değil, burada hakikat heykelin tepesinde sallanıyor. Sabotaj suçlaması altındaki adamın kaçışı, savaş çağında masumiyetin bile nefes nefese kaldığını anlatır.

Dayılaktik Bey: Bir de finalde Özgürlük Heykeli’nden adam sarkıyor. Hitchcock bayağı ‘hadi millet, biraz da anıt tepesinde panik izleyin’ demiş.

Lagaluga Bey: O asılı kalış, insanın kendi ülkesinin sembolünde bile güven bulamayışıdır.

Dayılaktik Bey: Güven falan yok, düşersen pestilin çıkar. Ama sahne vurucu, kabul. Adamın elinden kayışta bayağı çıplak korku var.

I Confess

Lagaluga Bey: İtiraf sırrının rahibin boynunda ilmek gibi durması… Ne ağır bir etik yük. Suçu bilip söyleyememek, hakikati taşırken dilsizleşmektir.

Dayılaktik Bey: Tam baş ağrısı. Adam katili biliyor ama papazlık yemini yüzünden konuşamıyor. Bir yanda vicdan, bir yanda kural. Hitchcock burada insanı iyice kıstırıyor.

Lagaluga Bey: Ve herkesin ona şüpheyle bakışı, ahlaki sessizliğin toplumsal alanda suç gibi görünmesini—

Dayılaktik Bey: Evet, susunca suçlu sanıyorlar. Dünya çoğu zaman bu kadar kaba zaten. Sessizlik asaletten değil, bazen başa bela olmaktan ibaret.

Topaz

Lagaluga Bey: Bu filmde casusluk artık yalnızca oyun değil; renkli salonların içinde dolaşan soğukluk. Özellikle o mor elbisenin yere yayılışı, ölümün bir anda dekoru yutması gibi.

Dayılaktik Bey: Bak o elbise sahnesi cidden sağlam. Kadın düşüyor, kumaş açılıyor, ölüm çiçek gibi yayılıyor. Ama genel olarak herkes birbirine bilgi satıyor, yüzler de buz gibi.

Lagaluga Bey: Belki de burada Hitchcock, duygudan arınmış devlet aklının insan bedenini yalnızca mesaj taşıyıcısına indirişini—

Dayılaktik Bey: Yani ajanlık dediğin şey, cilalı yüzlü soğuk heriflerin milleti harcaması. Bu kadar.

Son sürat kapanış

Lagaluga Bey: Sanırım Hitchcock’ta her sahne, insanın kendi kırılganlığını fark etmesi için açılmış bir zarafet yarığıdır.

Dayılaktik Bey: Bana göre de her sahne, şık paketlenmiş bir arıza kutusu. Açıyorsun, içinden takıntı, dikiz, boğma, musallat çıkıyor.

Lagaluga Bey: Ama o arıza kutusunun içindeki düzen—

Dayılaktik Bey: Tamam, gene süslendin. Net konuşalım: adam sapmayı sanat diye pişiriyor.

Lagaluga Bey: Peki, öyleyse şu noktada anlaşıyoruz: sapma yalnızca konu değil, biçimin kendisine sızmış bir çekim kuvveti.

Dayılaktik Bey: Hah, işte şimdi oldun. Lafı cilaladın ama ilk kez kemiğe değdi.

Foreign Correspondent

Lagaluga Bey: O şemsiyeler denizinde tek bir adamın vuruluşu… Kamusal düzenin ne kadar zarif görünümlü olursa olsun bir anda dehşeti içine alabileceğini anlıyoruz. Ve sonra o yel değirmeni: manzaranın pastoral yüzü altında çalışan görünmez mekanizma.

Dayılaktik Bey: Pastoral mastoral değil, adamlar değirmeni casus karargâhı yapmış. Turistik kartpostaldan ihanet üretiyorlar. Tam sinsi iş.

Lagaluga Bey: Değirmen kanatlarının rüzgâra ters dönmesi, bana hakikatin bazen doğanın değil iradenin bozuluşunda kendini belli ettiğini düşündürüyor.

Dayılaktik Bey: Bana da şunu düşündürüyor: bir bok dönüyorsa bir yerde terslik vardır. Kanat ters dönüyorsa koş kardeşim. Hitchcock bazen resmen eşeğe anlatır gibi işaret bırakıyor.

Lagaluga Bey: Uçak denize indiğinde insanların soğukkanlı telaşı, uygarlığın son dakikada bile nezaketi bırakmayışıdır.

Dayılaktik Bey: Nezaket değil, ölüm korkusunu takım elbiseyle yaşamak. Yine de iyi sahne. Panik var ama herkes kendini tutuyor; daha ürpertici oluyor.

The Lady Vanishes

Lagaluga Bey: Trende yaşlı kadının bir anda yok oluşu, hafızanın toplumsal inkâr karşısında nasıl yalnız bırakıldığını anlatıyor. Iris’in ısrarı, görgü tanıklığının neredeyse ahlaki bir direnişe dönüşmesidir.

Dayılaktik Bey: Bir de millet kızın yüzüne baka baka ‘öyle biri yoktu’ diyor ya, tam delirtmelik. Kızı dümdüz gaslight ediyorlar.

Lagaluga Bey: Fakat Miss Froy’un sıradan görünüşü içinde devlet sırrı taşıması, mütevazı bedenlerin de tarihin merkezine düşebileceğini—

Dayılaktik Bey: Hah, teyze diye bakıyorsun, içinden ajan çıkıyor. Hitchcock’un sevdiği numara bu: uslu görünenin içinden bela fışkırması.

Lagaluga Bey: Finalde vagondaki silahlı çatışma, konforlu Avrupa zarafetinin altında yatan siyasal kırılganlığı—

Dayılaktik Bey: Kırılganlık falan, tren bir anda kurşun yağmuruna dönüyor. Çay saati bitiyor, kurşun başlıyor. Daha net anlatılamaz.

Spellbound

Lagaluga Bey: Dalí’nin tasarladığı rüya sahnesindeki o dev gözler, perdeler, makaslar… Ruhun kendini doğrudan değil, yarılmış imgeler halinde anlatma mecburiyeti. Ve Ingrid Bergman’ın kararlılığı, şefkatin analitik zekâyla birleşmesi.

Dayılaktik Bey: Rüya sahnesi bayağı acayip zaten. Her yer göz, çizgi, kart, makas. Adamın aklı dağılmış, film de dağılmış gibi. Ama güzel dağılmış.

Lagaluga Bey: Kayak pistindeki kayış, bastırılmış suçluluğun bedeni sonunda itiraftan önce harekete zorlayışıdır.

Dayılaktik Bey: Kayış mayış tamam da, adamın hafızası kopuk, millet psikanaliz diye üstüne gidiyor. Bir de şu var: Hitchcock bazen travmayı da bayağı şovlu satıyor.

Lagaluga Bey: Belki de ruhsal yaranın görünür kılınması için biraz sahnesellik gerekir.

Dayılaktik Bey: Gerekir de fazla köpürtünce kabak tadı verir. Yine de o çatal-bıçaklı çizgili düş sahneleri akılda kalıyor, inkâr etmem.

Suspicion

Lagaluga Bey: Cary Grant’in süt bardağını merdivenden taşıdığı sahne… Ah, bir evlilikte sevgi ile ölüm ihtimalinin aynı tepside yükselebilmesi ne kadar sarsıcı. Bardaktaki beyazlık, tam da bu yüzden huzur değil kuşku üretir.

Dayılaktik Bey: Heh, işte senin sevdiğin süt burada yine geldi. Ama burada bayağı tırstıran süt. Adam öyle bir bakışla çıkıyor ki insan ‘zehir mi lan bu’ diyor.

Lagaluga Bey: Çünkü beyazlık burada arınmanın değil, görünüşe sığınmış tehdidin rengidir.

Dayılaktik Bey: Aynen. Tertemiz bardakta pis niyet arıyorsun. Hitchcock’un olayı da bu zaten: paketin temiz, içeriğin kurtlu.

Lagaluga Bey: Lina’nın her jestte yeni bir ihtimal kurması, sevginin güven olmayınca paranoyaya evrilebildiğini gösterir.

Dayılaktik Bey: Paranoya da haksız değil yani. Herif öyle kaypak, öyle palavracı ki insanın midesi bulanıyor. Romantizmle dolandırıcılık arası bir tip.

The Wrong Man

Lagaluga Bey: Henry Fonda’nın polis merkezindeki o donmuş yüzü… Yanlış yere konmuş bir bedenin nasıl bir anda kendi hayatından çıkarıldığını seyrediyoruz. Burada Hitchcock neredeyse bütün süsü bırakıp çıplak kader anlatıyor.

Dayılaktik Bey: Evet, bu filmde şamata az, sıkışma çok. Adamı alıp götürüyorlar, o da ‘ama ben değilim’ diye bakıyor. Dümdüz kâbus.

Lagaluga Bey: Parmak izi, teşhis, hücre… Bürokrasi burada yalnızca sistem değil, insanın yüzüne kapanan bir duvar.

Dayılaktik Bey: Bir de karısının yıkılışı çok sert. Adamın başına gelen sadece onun başına gelmiyor; evin bütün siniri çöküyor. Suçlama bulaşıcı oluyor.

Lagaluga Bey: Demek ki burada sapma kadar kurumsal körlük de merkezde.

Dayılaktik Bey: Aynen. Manyak tek kişi değil; düzenin kendisi de bazen ruhsuz öküz gibi işliyor.

Sabotage

Lagaluga Bey: Çocuğun bombalı paketi şehir içinde taşırken hâlâ gündelik hayatın akıyor olması… İşte gerçek dehşet bu: felaket, dünyanın ritmini bozmak için önce ona karışır.

Dayılaktik Bey: O otobüs sahnesi bayağı yumruk gibi zaten. Çocuk habersiz geziyor, seyirci biliyor. Hitchcock bildiğin sinir sistemiyle oynuyor.

Lagaluga Bey: Ve patlama olduğunda masumiyetin yalnızca kırılmadığını, istismara uğradığını hissederiz.

Dayılaktik Bey: Doğru. Orada şaka yok. Sapığın planı yüzünden çocuk gidiyor. Bu kadar acımasız sahnede edebiyat da az söküyor.

Lagaluga Bey: Bazen sinema, nezaketi bir kenara bırakıp seyirciyi doğrudan yaralamayı seçer.

Dayılaktik Bey: İşte o zaman gerçek etki çıkıyor. Süsten değil, tokattan.

Family Plot

Lagaluga Bey: Burada yaşlı Hitchcock sanki ölüm, dolandırıcılık ve tesadüfü daha muzip bir dille örüyor. Sahte medyum kadının transları, hakikatin bazen profesyonel numaracılığın arasından sızabileceğini düşündürüyor.

Dayılaktik Bey: Bayağı sahtekâr bunlar aslında. Ruh çağırıyoruz diye para kırıyorlar. Sonra iş ciddiye biniyor, kaçırma, miras, elmas derken ipin ucu kopuyor.

Lagaluga Bey: Arabanın freninin tutmadığı yokuş sahnesi, kontrol yanılsamasının komik bir panikle çöküşü.

Dayılaktik Bey: Evet, orası çok iyi. Millet ölümle boğuşuyor ama bir yandan da absürt. Hitchcock yaşlılıkta bile ‘gel biraz da rezil panik izleyelim’ demiş.

Lagaluga Bey: Son bakışta göz kırpış gibi bir alay var; sanki bütün bu oyunların sonunda sinema bize kendisinin de düzenbaz bir aygıt olduğunu itiraf ediyor.

Dayılaktik Bey: Yani ‘hepiniz kandınız ama iyi kandınız’ diyor. Çok da haksız değil.

Mr. and Mrs. Smith

Lagaluga Bey: Belki en hafife alınan köşelerden biri budur. Evliliğin hukuki bir pürüz yüzünden bir anda boşa düşmesi, birlikte yaşamın ne kadar büyük kısmının aslında alışkanlık koreografisi olduğunu gösterir.

Dayılaktik Bey: Hitchcock’un evlilik curcunası yaptığı film işte. Cinayet yok, katil yok, ama yine millet birbirinin sinirini yiyor. Daha gündelik bela.

Lagaluga Bey: Kavganın zarif söz cambazlığına dönüşmesi, aşkın bazen tutkudan değil inat estetiğinden beslendiğini—

Dayılaktik Bey: İnat estetiği dediğin şey, çiftin birbirine trip atması. Ama kabul, Hitchcock sapıklık olmayınca da dırdırı iyi çekiyor.

Young and Innocent

Lagaluga Bey: O meşhur davulcuya yaklaşan uzun kamera hareketi… Kalabalığın anonim yüzleri arasından suçun tikini bulmak. Sinemanın bakışı burada neredeyse bir kader merceğine dönüşüyor.

Dayılaktik Bey: Göz seğirmesini yakalayana kadar kamera yardırıyor ya, bayağı gösterişli numara. Ama işe yarıyor. Koca salon, bir yüz, bir tik, hoop suçlu.

Lagaluga Bey: Demek ki bazen hakikat bağırmaz; göz kapağında ürperir.

Dayılaktik Bey: Sen yine şiire bağladın ama doğru. Küçük arıza ele veriyor.

Under Capricorn

Lagaluga Bey: Bu filmde sarhoşluk, suçluluk ve sömürge ev içi aynı salonda dolaşıyor. Ingrid Bergman’ın kırılmış bedeni, geçmişin yalnızca hatırlanmadığını, yaşama dokusunu bozduğunu gösteriyor.

Dayılaktik Bey: Evin içi bayağı boğucu. Herkes bir sırrın üstünde oturuyor, kadın içkiye gömülmüş, hizmetçi de sinsice ortamı karıştırıyor. Ağır bir çürüme.

Lagaluga Bey: Uzun planlar, kaçışsızlığı neredeyse fiziksel hale getiriyor.

Dayılaktik Bey: Evet, sahne uzadıkça insanın ensesi terliyor. Hitchcock bazen aksiyon değil sıkışma yönetiyor.

Son bir toparlama daha

Lagaluga Bey: Giderek daha açık görüyorum ki Hitchcock’ta sahne dediğimiz şey, sadece olay örgüsünün ilerlediği yer değil; ahlaki bir basınç odası. Orada bardak, anahtar, merdiven, tren, kuş, perde, hepsi insanın sakladığını açığa vuruyor.

Dayılaktik Bey: Ben de diyorum ki adam ev eşyasından bela çıkarma ustası. Bardak desen tırsı, anahtar desen kazık, perde desen bıçak, tren desen musallat.

Lagaluga Bey: Ve belki bu yüzden onun sineması, gündeliğin üzerine hafifçe eğilip içindeki uçurumu dinlemektir.

Dayılaktik Bey: Hafifçe falan değil, bayağı dürtüp uçurumu açıyor. Ama tamam, bu lafın tuttu. Gündelik eşyanın içinden arıza çıkarmakta üstüne yok.

Lagaluga Bey: Bunu senden duymak, neredeyse bir eleştirel barış anı.

Dayılaktik Bey: Barış marış yok. Sadece sen bazen çok dolandırmadan konuşunca insana benziyorsun.