Semptomatik Kanırtma Nedir? Günah Keçisi Değil, Kanırtma Odağı = X

👻🪸🐈‍⬛ Phantomoperand 👻🪸🐈‍⬛

Semptomatik kanırtma, bir kişinin, ailenin, kurumun, devletin, kültürün ya da bilinçdışı düzenin doğrudan taşıyamadığı bir bağlamı başka bir yüzey üzerinden zorlamasıdır. Bu yüzey bazen boğaz olur, bazen bardak olur, bazen çocuk olur, bazen mesaj olur, bazen kimlik kartı olur, bazen yardım kuyruğu olur, bazen evin anahtarı olur, bazen hastane sedyesi olur. Kanırtan özne kendi yükünü açıkça üstlenemez; onu başka bir şeye bindirir. O şey artık yalnız kendi işlevini yapmaz. Bağlam o şey üzerinden çalışmaya başlar.

Bir evde kimse açıkça “bu sofrada herkes birbirine kızgın” diyemez. Biri susar, biri konuyu değiştirir, biri elini aceleyle uzatır, bardak düşüp kırılır. Bardak kendi kendine anlam kazanmış olmaz. Ev halkı bardağı kanırtma odağı hâline getirir. Biri “nazar çıktı” der, biri “hep dikkatsizsin” der, biri camları toplarken ağzını sıkı kapatır, biri rahatlar, biri daha da gerilir. Aile, kendi bağlamını bardak üzerinden zorlar. Kanırtan özne bazen tek kişi gibi görünür, ama çoğu zaman bütün aile düzeni özne gibi davranır.

Bir iş yerinde görevler karışıktır. Yönetim açık karar vermez. Ekip kendi içindeki hıncı konuşmaz. Sunum günü dosya açılmaz. Dosya arızası teknik mesele gibi görünür, fakat kurum kendi belirsizliğini dosya üzerinden kanırtır. Müdür arızayı çalışanın yetersizliğine bağlar. Ekip sessiz kalır. Çalışan açıklama yapmaya başlar. Açıklama uzadıkça savunma gibi görünür. Dosya kendi başına semptom değildir; kurum onu semptom hâline getirir.

Bir kişi boğaz düğümü yaşar. Bir şeyi söylemek ister, ama söyleyince ilişki dağılacak gibi gelir. Susmak ister, ama susunca içi sıkışır. Bilinçdışı düzen boğazı seçer. Boğazda yutma, nefes, ses ve ağlama aynı anda tutulur. Kişi yalnız boğaz ağrısı çekmez; konuşmanın bedensel geçidinde kalır. Sonra çevre de kanırtmaya katılır. “Fazla hassassın” denir. Böylece kişi hem boğaz düğümünü hem de boğaz düğümünün açıklamasını taşımaya başlar.

Bir devlet bir halkı doğrudan “fazlalık” diye adlandırmadan da onun hayat alanını kanırtabilir. Evini yıkar, suyunu keser, geçişini belgeye bağlar, hastaneye erişimini beklemeye sokar, yardım kuyruğunu görüntüye çevirir, sınırı güvenlik prosedürü yapar. Burada kanırtan özne devlettir. Kanırtma odağı halk adı değildir; o halkın evi, yolu, suyu, kimliği, hastanesi, bekleyişi ve ölüsü üzerinde kurulan düzenektir. Bu ayrım, günah keçisi mantığının yetmediği yeri gösterir.

Günah keçisi modelinde bir kişi ya da grup suçun taşıyıcısı yapılır. Semptomatik kanırtmada daha yaygın ve daha sert bir işlem vardır. Kanırtan özne çoğu zaman suç kelimesine bile ihtiyaç duymaz. Bir şeyi suçlu ilan etmek yerine bir geçişi zorlar. Boğazı, kapıyı, sırayı, kimliği, beklemeyi, saç kesimini, yardım kolisini, mezarı, kokuyu, ışığı, yatağı, tuvalet erişimini, şarj kablosunu veya kırık gözlüğü işler. Büyük şiddet çoğu zaman küçük geçişlerde çalışır.

Kanırtma odağı = X ifadesindeki X bir imleyen, sembol veya temsil değildir. X, kanırtmanın üzerinde çalıştığı şeyin adı da değildir. X, bir sahnede neyin çalışmaya başladığını gösterir. Bardak X olduğunda mesele bardakla sınırlı kalmaz; sofra, ikram, suç, nazar, suskunluk ve bakım düzeni devreye girer. Boğaz X olduğunda yalnız boğaz öne çıkmaz; söz, nefes, ağlama ve yutma aynı noktaya toplanır. Kimlik kartı X olduğunda yalnız belge görünmez; hareket, sınır, izin, hak ve güvenlik aynı işlemde birleşir.

Semptomatik kanırtma bu yüzden “bu ne anlama geliyor?” sorusuyla yakalanamaz. Daha doğru soru şudur: “Kim bunu kanırtıyor, hangi bağlamı bunun üzerinden zorluyor, bu zorlamadan sonra kim ne yapmak zorunda kalıyor?” Bu soruda özne kaybolmaz. Aile bardağı kanırtır. Kurum dosyayı kanırtır. Bilinçdışı boğazı kanırtır. Getürkt kişi yüz ifadesini kanırtır. Devlet kimlik kartını kanırtır. Savaş düzeni yardım kuyruğunu kanırtır. Kültür hafızayı kanırtır.

Semptom, bedenin konuşması değil, bedenin zorlanmasıdır

Bedensel semptomlar bu kavramın en anlaşılır alanıdır. Bir semptom, yalnız organın bozulmuş sesi olarak ele alındığında, insanın içinde yaşadığı sahne kaybolur. Psikosomatik semptom üzerine geliştirilen kanal yaklaşımı bu kaybı düzeltir: semptom, organizmanın içinde bulunduğu sahnenin bedende kanal kanal konuşmasıdır (🔗). Bu cümle semptomatik kanırtma açısından çok belirleyicidir; çünkü bedenin yalnız iç organlardan oluşmadığını, yaşam sahnelerinin de bedende yol bulduğunu gösterir.

Mide bulantısı bir kişide sıradan sindirim rahatsızlığı olabilir. Başka bir sahnede, reddedilemeyen bir yakınlığın, katlanılması beklenen bir aile yemeğinin veya yutulamayan bir sözün kanırtma odağı hâline gelebilir. Kanırtan özne burada kişinin bilinçdışı düzenidir; bazen aile de buna eklenir. Aile “yemiyorsun” der. Kişi “midem almıyor” der. Böylece sofra, sevgi, suçluluk, bakım, itaat ve reddetme hakkı mide üzerinden çalışır.

Boğaz düğümü aynı şekilde anlaşılır. Kişi bir şeyi söylemek ister, ama söylerse suçlu çıkacağını hisseder. Susarsa kendini boğulmuş gibi yaşar. Bilinçdışı düzen boğazı kanırtır. Boğaz, sözün geçişini tutar. Sonra çevre bu odakta işlem yapar. “Konuşacak bir şey yok” denir. Kişi daha çok yutkunur. “Sesin titriyor” denir. Kişi daha çok sıkılır. Böylece boğaz yalnız beden bölgesi olarak kalmaz; aile ve ilişki düzeninin zorlandığı kapı hâline gelir.

Çene sıkma, getürkt ortamların tipik bedensel kanırtma odağıdır. Kişi öfkesini belli etmemelidir. Ağlamamalıdır. Sesini yükseltmemelidir. Yüzünü düşürmemelidir. Olgun görünmelidir. Böyle bir sahnede bilinçdışı düzen çeneyi seçer. Çene kapanır, dişler sıkılır, yüz korunur. Kanırtan yalnız kişinin iç dünyası değildir; ortam da kanırtır. Ortam “fazla tepki verme” diyerek yüzü ve çeneyi göreve çağırır.

Yorgunluk daha geniş bir bedensel odağın adıdır. Kişi dünyaya katılmayı pahalı yaşamaya başlar. Cevap vermek zorlaşır. Görünmek ağırlaşır. İşe gitmek, insan içine çıkmak, mesaj yazmak, karar vermek veya yardım istemek beden bütçesini aşar. Burada bilinçdışı düzen, bazen de kurum, yorgunluğu kanırtma odağına çevirir. Kurum “herkes yoruluyor” der. Kişi yorgunluğunu ispat etmek zorunda kalır. Böylece yorgunluk, yalnız enerji eksikliği değil, katılım hakkının pazarlık alanı olur.

Semptom göçü de bu yüzden önemlidir. Bir sahne kapanmadığında beden yeni yüzey bulur. Mide hafifler, boğaz düğümlenir. Boğaz açılır, çene sıkılır. Çene gevşer, yorgunluk çöker. Yorgunluk azalır, baş dönmesi gelir. Bu göç, tek bir organın sırrı gibi ele alındığında dağınık görünür. Kanırtma açısından bakıldığında aynı sahne farklı kanallardan işlenir. Bilinçdışı düzen bir yüzeyi bırakır, başka bir yüzeyi zorlamaya başlar.

Kaza, hata ve kırılan eşya

Gündelik hayatın en çarpıcı kanırtmaları çoğu zaman kaza gibi görünür. Bir şey unutulur, yanlış söylenir, düşürülür, kırılır, geciktirilir, yanlış kişiye gönderilir veya yanlış zamanda susulur. Bu olaylar teknik anlamda hata olabilir. Semptomatik kanırtma açısından önemli olan, hatanın hangi sahnede gerçekleştiğidir.

Bir kişi önemli bir aile toplantısına geç kalır. Saat konuşulur, trafik konuşulur, telefonun şarjı konuşulur. Fakat asıl sahne başka yerde olabilir. Aile kişiyi bekletilmiş hissetmektedir, kişi aileye gelmek istememektedir, bir miras meselesi askıdadır veya eski bir suçluluk hâlâ kapanmamıştır. Gecikmeyi kanırtan özne, kişinin bilinçdışı düzeni ile ailenin bekleme düzenidir. Zaman bir anda ahlaki yüzeye dönüşür.

Bir telefon düşüp kırılır. Telefon yalnız cihaz değildir. Cevap verme, saklama, takip edilme, mesajı görme, yanlış kişiye yazma, mahremiyeti koruma ve görünür olma düzenini taşır. İlişki krizlerinde telefon çok kolay kanırtma odağı olur. Kanırtan özne bazen kişi olur; telefonu masaya sert bırakır, cevabı geciktirir, ekranı ters çevirir. Bazen ilişki düzeni özne gibi davranır; herkes cihazın etrafında bekler, susar, izler.

Bir ayna çatlar. Aile içinde ya da kişisel hayatta görünüş, yaşlanma, beden imajı, kendine bakamama veya bakış altında kalma sahnesi açılır. Ayna kendi başına anlatı üretmez. Ona bakanlar, onu saklayanlar, “uğursuzluk” diyenler, çöpe atanlar, saklayanlar aynayı kanırtma odağı yapar. Kırık, yalnız camda kalmaz; bakış düzenine taşar.

Batıl inançlar bu noktada hızlı açıklama sunar. “Nazar çıktı” denir. “Bela objeye gitti” denir. “Uğursuzluk kırıldı” denir. Bu açıklamalar semptomu kapatmaktan çok onu kültürel olarak taşınabilir kılar. Aile artık öfke, kıskançlık, hınç veya suçluluk konuşmak zorunda kalmadan bardağı, aynayı, fincanı veya kapı kolunu konuşabilir. Kültür, tehlikeli bağlamı olağan objeye aktarır.

Getürkt davranış: İnsanın insanı kanırtması

Semptomatik kanırtmanın sosyal biçimi getürkt davranıştır. Getürkt davranışta kişi saldırısını açıkça üstlenmez. Onu övgü, şaka, gözlem, incelik, olgunluk, sınır, duyarlılık veya yardım diliyle yürütür. Kanırtan özne burada çoğu zaman belirli bir kişidir; fakat grup da hızla devreye girebilir.

“Cesur olmuş” denir. Cümle övgü gibi görünür. Fakat hedef kendi kıyafetini, saçını, fotoğrafını veya kararını savunmak zorunda kalır. “Ben sadece fark ettim” denir. Cümle gözlem gibi görünür. Fakat hedefin yüzü, sesi veya tavrı kanıt yüzeyine çevrilir. “Kimse zorunda değil” denir. Cümle özgürlük gibi görünür. Fakat kimlerin yanında durmadığı kayda geçer. Üç tarz-ı şikayet üzerine kurulan çözümleme, bu pasif saldırı biçimlerini tenezzül, tahammül ve tevessül hatları üzerinden açar (🔗).

Getürkt kişi hedefin tepkisini de kanırtır. Hedef açıklama yaparsa “kendini kurtarmaya çalışıyor” olur. Susarsa “kabul etti” olur. Kızarsa “aşırı tepki verdi” olur. Giderse “yüzleşemedi” olur. Gülerse “şakayı onayladı” olur. Burada kanırtma odağı ilk cümleyle sınırlı kalmaz; tepkinin kendisi yeni odak olur.

Sembolik şiddet bu tertibatı daha geniş bir sahaya taşır. Kişinin yüzü hüküm yüzeyi yapılır. Sesi kalabalık yankısına bağlanır. Adı kavramsal atığa çevrilir. Geleceği “zaten hep böyle” çizgisine alınır. Sosyal çevresi sessizce boşaltılır. Çıkış yolları incelik sınavına dönüştürülür (🔗). Kanırtan özne bazen bir kişiyle başlar, sonra grup, kurum veya platform devralır. Hedef artık belirli bir cümleyle değil, yaşayacağı sahnenin bütünüyle kanırtılır.

Pasif alay bu yüzden tehlikelidir. Açık saldırı yerine ortam havası değişir. Bir gülümseme, kısa bir bakış, gereğinden hafif bir söz, geri çekilebilir bir şaka, “çok takılma” denebilecek bir ima çalışır. Kanırtan özne kendini görünmezleştirir. Hedef ise kendi tepkisini düzenlemeye başlar. Pasif alay, tekil failin yokluğunda bile ortamın fail gibi davrandığı sahnedir (🔗).

Mağdur, kurban ve günah keçisi darlığı

Günah keçisi kavramı, suçun bir kişi ya da gruba yüklenmesini anlatır. Bazı sahnelerde açıklayıcıdır. Kurum hatasını bir çalışana yükler. Aile krizini bir çocuğa bağlar. Toplum huzursuzluğunu bir azınlığa yöneltir. Fakat semptomatik kanırtma bu sahnelerin daha altındaki işleyişi gösterir. Çünkü kanırtma suç yüklemeden de çalışır.

Hasta çocuk suçlu yapılmayabilir. Hatta korunur, sevilir, merkeze alınır. Fakat aile kendi evlilik krizini, bakım yükünü, suçluluğunu ve bir arada kalma ihtiyacını çocuğun hastalığı üzerinden çalıştırabilir. Çocuk günah keçisi olmadan kanırtma odağı olur. Hasta beden, aile düzeninin konuşma yerine geçer.

Sağ kalan kişi de böyle işler. Felaketten kurtulan kişi suçlu ilan edilmeyebilir. Fakat kendi sağlam bedenini haksız fazlalık gibi yaşayabilir. “Niye ben kaldım?” sorusu bedene yerleşir. Yara, ameliyat izi, risk alma davranışı veya iyileşmeye direnç, sağ kalanın suçluluğunu taşıyan yüzey hâline gelir. Kanırtan özne burada kişinin kendi bilinçdışı düzenidir; bazen aile ve toplum da bu düzeni güçlendirir.

“Mağdur” kelimesi bu yüzden yetersizleşir. Gerçek zararı işaret ederken bile kolayca gösteri, alacaklılık ve şov suçlamasına çekilir. Biri zararını söylediğinde konu zarardan çıkıp zararı söyleme biçimine kayar. Kanırtan özne bu kez dinleyen çevredir. Çevre zararı konuşmak yerine “mağduriyet yapıyor” diyerek yeni bir odağa geçer. Bu ikinci kanırtmadır.

“Kanırtma kurbanı” ifadesi de belli bir sınırda kalır. Kurban kelimesi acı, bedel ve feda anlatısı çağırır. Kanırtma odağı daha sert ve daha sade işler. Kimin acı çektiğini sormakla yetinmez. Hangi yüzeyin zorlandığını, hangi işlemin başladığını, kimin bu işlemi yürüttüğünü sorar.

Kültürün kanırtması

Freud’un kültürdeki huzursuzluk düşüncesi, bireyin kültürle ilişkisinde hazdan vazgeçişi, saldırganlığın düzenlenmesini ve suçluluk üretimini merkeze alır. “Kültürdeki Huzursuzluk” tartışması, kültürün yalnız ortak yaşam kuran bir örtü olmadığını; aynı zamanda suçluluk, otorite ve fedakârlık sahnesi kurduğunu gösterir (🔗). Semptomatik kanırtma bu düşünceyi somutlaştırır: Kültür kendi huzursuzluğunu bazı yüzeylere bindirir.

Kültür kanırtan özne olduğunda aile, okul, din, hukuk, tıp, medya, güvenlik, temizlik ve hafıza düzenleri birlikte çalışır. Saldırganlık doğrudan görünmek zorunda kalmaz. Temizlik dili kirli beden üretir. Güvenlik dili tehlikeli hareket üretir. Ahlak dili bozuk arzu üretir. Tıp dili uygunsuz beden üretir. Hukuk dili istisnai statü üretir. Hafıza dili dokunulmaz acı üretir.

Bir toplum kendi saldırganlığını tanımak istemediğinde iç düşman üretir. Fakat iç düşman yalnız konuşmada kalmaz. Bedenler işaretlenir. Belgeler ayrılır. Geçişler kısıtlanır. Mahalleler parçalanır. Arşivler tutulur. Anıtlar dikilir. Yasalar yazılır. Kültür, kendi huzursuzluğunu soyut fikirle değil, beden, belge ve mekân üzerinde işler.

Kültürel kanırtma gündelik ölçekte de çalışır. Bir çocuk sol eliyle yazdığı için zorlanır. Bir kişinin aksanı övgü kılığında alay konusu olur. Bir kadın regl bezi bulamadığı için mahremiyetiyle birlikte beden ritmini taşımak zorunda kalır. Bir hasta sedyede saatlerce bekler. Bir mülteci yardım kolisi alırken fotoğraflanır. Bunlar yan olay değildir. Büyük düzenler küçük geçişleri ele geçirerek çalışır.

Tarihsel şiddet ve kanırtma tertibatı

Tarihsel şiddeti yalnız büyük fail ve büyük kurban anlatısıyla okumak, şiddetin asıl çalışma yüzeylerini kaçırır. Nazi düzeninde kanırtan özne Nazi devleti ve onun kültürel-bürokratik makinesiydi. Bu makine Yahudi varlığını yalnız adlandırmadı; beden, mülk, komşuluk, meslek, soy kaydı, kimlik belgesi, getto, tren ve kamp üzerinden işledi. Holokost Ansiklopedisi’nde “Nihai Çözüm”ün Nazi liderlerinin Avrupa Yahudilerini kasıtlı ve sistematik biçimde öldürme planı olduğu aktarılır (🔗). Semptomatik kanırtma açısından belirleyici olan, bu imha planının yalnız ideolojik sözlerden oluşmamasıdır. Şiddet kayıt tuttu, sevk etti, ayırdı, malları el değiştirdi, insanları tren saatlerine bağladı, bedenleri numaraya çevirdi.

Burada kanırtma odağı “Yahudi” kelimesi değildi. Kanırtma odağı, Yahudi bedenlerinin ve hayatlarının devletin işlem yüzeyine dönüştürülmesiydi. Vitrin kırıldı. Ev boşaltıldı. Meslek yasaklandı. Kimlik işaretlendi. Getto kuruldu. Tren hareket etti. Kamp kaydı tutuldu. İnsan yok edilmeye çalışılırken onun saçı, gözlüğü, valizi, numarası, belgesi ve izi kaldı. Silme işlemi kendi kayıtlarını üretti.

İsrail-Filistin bağlamında kanırtan özne İsrail devlet düzenidir; daha geniş ölçekte Batı suçluluğu, Holokost hafızası, güvenlik dili ve bölgesel güç ilişkileri bu kanırtmaya katılır. Filistin kendi kendine kanırtma odağı olmaz. Filistinli hayat alanı ev yıkımı, yerleşim yolu, kontrol noktası, kimlik kartı, izin rejimi, su hattı, elektrik kesintisi, hastane erişimi, yardım kuyruğu, sınır kapısı ve medya görüntüsü üzerinden kanırtma odağı hâline getirilir. “Hitler’den İkinci Nakba’ya” başlıklı çözümleme, 1945 sonrası antifaşist vicdanın Yahudi merkezli kuruluşu ile Filistin’in askıda bırakılan tarihi arasındaki gerilimi bu hatta taşır (🔗).

Burada tarihsel süreklilik halk adları üzerinden değil, kanırtma tertibatları üzerinden anlaşılır. 1948’de ev, köy, tapu, anahtar ve geri dönüş hakkı odak hâline gelir. 1967’den sonra kontrol noktası, yerleşim, askeri emir ve hareket izni daha merkezi hâle gelir. Gazze’de kuşatma, elektrik, su, hastane, yardım kuyruğu ve yıkıntı hayatın ana geçişlerini zorlar. OCHA’nın işgal altındaki Filistin toprakları için yayımladığı insani durum raporları, hareket kısıtları, yerinden edilme, altyapı yıkımı ve hizmetlere erişim sorunlarını aynı hayat tertibatı içinde görünür kılar (🔗).

Semptomatik kanırtma burada iki tehlikeli kaymayı da ayırır. İsrail devlet şiddetini eleştirmek Yahudi kimliğine saldırı anlamına gelmez. Yahudi kimliğini İsrail devletiyle özdeşleştiren dil, antisemitik tertibata geri kayar. Öte yandan antisemitizm suçlaması, bazen gerçek bir tehlikeyi adlandırırken, bazen Filistinli hayat alanını konuşmaktan kaçıran getürkt kalkan hâline gelir. Kanırtan özne bu kez tartışma sahnesinin kendisi olur. Konu evden, sudan, hastaneden, sınırdan çıkıp eleştirmenin ahlakına kayar.

Şiddetin küçük geçişleri

Semptomatik kanırtma, şiddetin yalnız yüksek sesli anlarda aranmasını engeller. Bir insanı ezmek için ona sürekli bağırmak gerekmez. Uyku düzeni alınabilir. Tuvalet erişimi izne bağlanabilir. Saçı kesilebilir. İsmi değiştirilebilir. Ayakkabısı alınabilir. Kimlik kartı sürekli sorulabilir. İlaç saati geciktirilebilir. Yardım almak için sırada bekletilebilir. Acısı fotoğraflanabilir. Mezarına erişimi kesilebilir. Telefonunu şarj edecek priz bulamaz hâle getirilebilir.

Bu örneklerde kanırtan özne bazen kurumdur, bazen devlet, bazen okul, bazen aile, bazen yardım düzeni, bazen cezaevi, bazen savaş lojistiği. Kanırtma odağı çoğu zaman küçük görünür. Saç küçük görünür. Fakat asimilasyon rejiminde saç, çocuğun eski dünyasıyla bedensel bağını kesen eşik olur. Tuvalet küçük görünür. Fakat kapalı kurumda bedenin bırakma hakkı kurumun iznine bağlanır. Yardım kolisi küçük görünür. Fakat hayatta kalma minnet, sıra ve görüntü düzenine sokulur. Şarj kablosu küçük görünür. Fakat savaşta aileye, paraya, haritaya ve yardıma açılan hat elektrikle birlikte kesilir.

Bu küçük yüzeyler yüzeysel değildir. Büyük şiddetin en yoğun olduğu yerler bazen tam burada bulunur. Çünkü insan hayatı büyük ideallerden çok geçişlerle sürer. Yemek yer, uyur, bekler, geçer, konuşur, susar, dışarı çıkar, geri döner, ilaç alır, tuvalete gider, telefonunu şarj eder, evinin anahtarını taşır, mezar ziyaret eder. Kanırtan düzen bu geçişleri ele geçirince hayatın tamamı zorlanır.

Açıklama da tepki de tertibata girer

Semptomatik kanırtma ortaya çıktıktan sonra açıklama gelir. Aile “nazar” der. Kurum “teknik sorun” der. Devlet “güvenlik” der. Çevre “hassasiyet” der. Fail “şakaydı” der. Doktor “psikosomatik” der. Medya “karmaşık çatışma” der. Açıklama çoğu zaman rahatlatıcı görünür; fakat açıklama da yeni bir kanırtma yüzeyi olur.

“Nazar” denince kıskançlık, öfke ve aile içi bakış düzeni objeye bağlanır. “Teknik sorun” denince kurum kendi dağınıklığını cihazın üstüne atar. “Güvenlik” denince hareket hakkı risk yönetimine çevrilir. “Şakaydı” denince hedefin tepkisi mizah bilmemekle suçlanır. “Psikosomatik” denince kişi bedensel acısının gerçekliğini kanıtlamak zorunda kalır.

Tepki de aynı şekilde içeri alınır. Hedef susarsa suskunluk yeni delil olur. Konuşursa savunma yeni delil olur. Ağlarsa duygusallık yeni delil olur. Kızarsa saldırganlık yeni delil olur. Özür dilerse suç kabulü yeni delil olur. Giderse kaçış yeni delil olur. Kanırtma odağı kapanmaz; tepkileri yiyerek büyür.

Bu yüzden semptomatik kanırtma çoğu kişide çıkışsızlık duygusu üretir. Her yol açık gibi görünür, ama her yol başka bir kayda çıkar. İşte bu noktada kanırtma odağı bir şey olmaktan çıkıp düzenek hâline gelir. Bardak gider, bu kez mide başlar. Mide gider, bu kez mesaj gelir. Mesaj gider, bu kez davet listesi gelir. Davet listesi gider, bu kez yüz ifadesi konuşulur. X yer değiştirir, kanırtma sürer.

Sonuç

Semptomatik kanırtma, bir öznenin ya da bir düzenin söyleyemediğini, taşıyamadığını veya üstlenemediğini başka bir şey üzerinden zorlamasıdır. Bu özne bazen kişi olur, bazen aile, bazen kurum, bazen devlet, bazen kültür, bazen de bilinçdışı düzen. Kanırtma odağı ise bu zorlamanın üzerinde çalıştığı tertibattır. O tertibat bazen bedende kurulur, bazen eşyada, bazen belgede, bazen sınırda, bazen yardımda, bazen hafızada, bazen suskunlukta.

Semptom burada yalnız belirti değildir. Semptom, bir sahnenin çalıştığı yerdir. Kaza yalnız hata değildir. Kaza, bağlamın davranışsal yüzeyidir. Obje yalnız eşya değildir. Obje, kültürel taşıyıcıdır. Beden yalnız biyoloji değildir. Beden, sahnenin kanal bulduğu alandır. Güvenlik yalnız koruma değildir. Güvenlik, hareket ve belge üzerinde çalışan egemenlik biçimidir. Hafıza yalnız geçmişi hatırlama değildir. Hafıza, bugünkü suçluluk ve meşruiyet düzenidir.

Kanırtma odağı = X, bir ad değildir. X, bir şeyin temsil ettiği anlam da değildir. X, kanırtan öznenin bir bağlamı üzerinde çalıştırdığı yüzeydir. Aile bardağı kanırtır. Kurum dosyayı kanırtır. Bilinçdışı boğazı kanırtır. Getürkt kişi yüzü kanırtır. Devlet kimliği kanırtır. Savaş düzeni yardım kuyruğunu kanırtır. Kültür hafızayı kanırtır.

Günah keçisi suçun kime yüklendiğini sorar. Semptomatik kanırtma daha keskin bir soru sorar: Kim, hangi bağlamı, hangi yüzey üzerinden zorluyor? Bu soru sorulduğunda semptom yalnız acı, kaza yalnız rastlantı, obje yalnız eşya, belge yalnız kâğıt, kapı yalnız geçiş, beden yalnız biyoloji, hafıza yalnız anma olarak kalmaz. Hepsi birer işlem yerine dönüşür.

Semptomatik kanırtma, bağlamın konuşamadığı yerde tertibat kurmasıdır.