Deniz Göktaş’ın Dört Egosu: Empoze-Çakma-Rehin-Ezik ve Estetik Kast

👻🪸🐈‍⬛ Phantomoperand 👻🪸🐈‍⬛

Şişko Diskriminasyonu, Norm Beden Zayıflığı ve “Onu Takdir Edebilenler” Şürekasının Cast-Kast Rejimi

Deniz Göktaş komedisinin anahtarı şişko diskriminasyonudur. Selam Selam’da Metin Akpınar, Ölü Deniz’de Ata Demirer eski komedi gövdesinin şişko cast’ine yerleştirilir. Göktaş ise zayıf, hasta, ince bilekli, çatallı sesli, tedirgin, çocuksu, politik risk pozuna açık yeni komedyen cast’iyle sahneye çıkar. Bu ilk dağıtım bütün düzeni belirler. Şişko beden sahne nesnesi olur. Norm beden zayıflığı uydurma hastalık kataloğuyla Ezik Ego forsuna çevrilir. İçeri alınma ihtimali Rehin Ego prestiji üretir. Öz-itiraf gösterisi Çakma Ego sigortası sağlar. Sahne buyruğu Empoze Ego tarafından seyirciye yazılır. Bu devrelerin toplamı “onu takdir edebilenler” çevresinde estetik kast kurar.

Kast kelimesi burada iki anlama aynı anda açılır. Birinci anlam oyuncu seçimi, yani cast düzenidir. Sahne herkese bir rol verir. Metin Akpınar eski ve şişko komedyen gövdesi olur. Ata Demirer hacmi hesaplanan, korunması zor gövde olur. Deniz Göktaş zayıf-hasta yeni komedyen zihni olur. Seyirci “onu takdir edebilenler” sınavına alınır. Eleştirmen düz okuyan, fazla ahlakçı, risk hissi taşımayan, katmanı kaçıran kişi rolüne itilir. İkinci anlam kast sistemidir. Rol dağıtımı estetik sınıfa sabitlenir. Şişko beden aşağı rütbeye yazılır. Zayıf-hasta persona yukarı rütbeye çıkarılır. Gülüş üyelik belgesine, takdir seçilmişlik fantazisine, şüreka da bu rütbenin güvenlik birimine dönüşür.

Bu düzen dört ayrı ego’nun yan yana durmasıyla açıklanamaz; sahnede her kritik hamle ikili ego devreleriyle çalışır. Empoze Ego hedefi seçer, Çakma Ego seçimi öz-farkındalık gibi aklar. Empoze Ego sahne buyruğunu kurar, Rehin Ego bu buyruğa risk değeri ekler. Empoze Ego başkalarını ölçer, Ezik Ego ölçen persona’yı kırılgan gösterir. Çakma Ego risk arzusunu itiraf eder, Rehin Ego bu itiraftan prestij çıkarır. Çakma Ego ezikliği sahne malzemesine çevirir, Ezik Ego bunu korunacak persona yapar. Rehin Ego bedeli büyütür, Ezik Ego bu bedelin taşıyıcısını çocuklaştırır. Her ikili devre estetik kast üretir.

Bu çerçevenin kavramsal zemini Empoze Ego, Çakma Ego, Rehin Ego ve Ezik Ego kavramlarını açan Ego Dismorfisi metninde bulunur (🔗). Göktaş fenomeninin şişmiş kelle, masum tanık, psikoloji ambalajı ve şantajcı şüreka tarafları başka metinlerde ayrıca işlenir (🔗) (🔗) (🔗) (🔗). Burada asıl eksen şişko diskriminasyonudur: eski komedyen gövdesinin aşağı cast edilmesi, zayıf-hasta persona’nın yukarı kast forsu kazanması, seyircinin de bu dağıtıma gülerek katılması.

Empoze + Çakma: hedefi seçip öz-farkındalıkla aklama

Empoze+Çakma devresi, Göktaş sahnesinin aklama makinesidir. Empoze Ego hedefi seçer. Çakma Ego hedef seçimini kendini bilen şaka gibi gösterir. Böylece beden aşağılaması çıplak biçimde durmaz; sevgi, akrabalık, koruma, öz-farkındalık ve “ben de bunun farkındayım” jestleriyle dolaşıma sokulur. Seyirci bu çift hareketi katman gibi alır. Gülüş, hedefe yönelen küçültmeyle yetinmez; küçültmenin sözde farkındalığına da ortak olur.

Selam Selam’daki Metin Akpınar pasajı bu devrenin ilk büyük beden sahnesidir. Göktaş önce kendi azimsizliğini, ucuz sahne numaralarına mesafesini ve seyirci geçiciliğini anlatır. Ardından “gencim, sağlıklıyım” hattından Metin Akpınar’a geçer. Akpınar’ın kilo verdiğini, rolünün “normal şişko” olduğunu söyler. Empoze Ego burada eski komedyen bedenini hangi açıdan göreceğimizi belirler. Metin Akpınar artık komedi tarihi, politik figür, dedeleşmiş kamu kişisi veya oyunculuk mirası olarak açılmaz; “normal şişko” rolüne sabitlenir.

Çakma Ego hemen devreye girer. “Şişko olmak kötü bir şey” alanı “şişkolar vardır aranızda”, “babam da şişko”, “çok severim” türü sevgi sigortalarıyla kaplanır. Bu sigorta küçültmeyi ortadan kaldırmaz; küçültmenin sahnede daha rahat taşınmasını sağlar. Göktaş bedeni işaretler, sonra işaretlemenin yaratacağı rahatsızlığı önceden taklit eder, ardından o rahatsızlığı duyarlıymış gibi paketler. Seyirci hem şişko bedene hem bu beden şakasının aklanma yöntemine güler. Estetik kast burada kurulur; gülen kişi kaba şakaya gülen biri olarak değil, kaba şakanın kılıfını da anlayan biri olarak kendini üstte hisseder.

Metin Akpınar pasajındaki dede-torun hattı aynı cast işlemini kuşak alanına taşır. Akpınar yalnız kilo üzerinden kurulmaz; dede, torun, hesap, eski ahlak ve kamu vicdanı çizgisine bağlanır. Torunların ahlaki hesap soran kuşak yerine iPad ve çocuk içerikleriyle oyalanan küçük tüketiciler gibi çizilmesi, eski komedi figürünün tarihsel ağırlığını çocuklaştırır. Şişko beden yaşlılık, ahlaki nasihat ve kuşak fazlalığıyla birleşir. Göktaş eski komedyen gövdesini aşağı indirirken, sevgi ve yakınlık cümleleri bu indirimi katlanır hale getirir.

Ölü Deniz’de aynı devre Ata Demirer üzerinden sertleşir. Göktaş önce rakip komedyeni öldürtebileceği bir tetikçi fantazisi kurar. İkinci sıra bilet geliri, şiddet imkânı ve iyi insan pozu aynı sahnede yan yana gelir. Sonra Ata Demirer’i sevdiğini, onu koruyacağını söyler. Sevgi beyanı bitmeden hacim hesabı başlar: Ata Demirer kilo vermiştir, fakat hâlâ korunması zor biridir; Göktaş kendi kilosuyla yarım Ata Demirer ve iki Akın Gürlek koruyabileceğini söyler. Empoze Ego Ata’yı hacme indirir. Çakma Ego sevgi ve koruma jestiyle bu indirimi aklar.

Tarikat açılışı da aynı devrenin seyirci yönetimi versiyonudur. Göktaş gösterinin açıklamasında içerik ipucu bulunmadığı halde herkesin bilet aldığını söyler. Bu güvenle yeni bir tarikat kurulabileceğini anlatır. Seyirci yönetilebilir kitle olarak tanımlanır. Ardından “öyle yapmayacağım” çizgisiyle bu manipülasyon kapasitesi şakaya alınır. Empoze Ego seyirciyi yönetilecek kitle yapar. Çakma Ego yönetme ihtimalini itiraf ederek iktidarı temizlenmiş gösterir. Estetik kast burada seyircinin kendini kandırılmamış saymasıyla kurulur: seyirci yönetilir, yönetildiğini fark ettiğini sandığı için kendini üst-seyirci gibi hisseder.

Empoze+Çakma devresi her seferinde aynı işi yapar. Beden, seyirci, rakip komedyen veya ahlaki hedef seçilir. Ardından seçim öz-farkındalık gibi sunulur. Gülüş aşağılamaya yönelir, sonra bu aşağılamanın kılıfına bağlanır. Böylece estetik kast oluşur: gülen kişi kendini yalnız eğlenen kişi olarak yaşamaz; hedef seçiminin sözde katmanını kavrayan kişi rolüne geçer.

Empoze + Rehin: sahne buyruğunu risk forsu ile büyütme

Empoze+Rehin devresi, estetik kastın politik zırhıdır. Empoze Ego sahneye bir buyruğu yerleştirir; Rehin Ego bu buyruğu başa iş gelme, marka baskısı, hukuki tehdit, devlet ihtimali veya kamusal riskle büyütür. Göktaş’ı takdir etmek bu devrede yalnız şakaya gülmek anlamına gelmez; risk pozunu tanımak ve o poza değer vermek anlamına gelir. Şüreka bu zırhı eleştiriye karşı kullanır.

Selam Selam’da bu devrenin gündelik altyapısı kurulur. Reklam ve senaryo tekliflerinde “siyasi espri istemiyoruz”, “o konular sıkıntı” türü filtreler anlatılır. Komedyen piyasaya çağrılır, ama politik malzemesinin kesilmesi istenir. Burada Empoze Ego kendini korku alanını teşhis eden pozisyona yerleştirir. Rehin Ego ise sahne sözünü marka, yapımcı, platform, yasa ve piyasa filtresine bağlar. Söz, tehlike hissiyle değer kazanır.

Otosansür, ifade özgürlüğü, yasalar, GBT ve polisle temas bu çizgiyi genişletir. Göktaş korkuyu yalnız başkalarına yüklemez; “ben de korkuyorum” hattıyla Çakma Ego’ya da temas eder, fakat ana devre Empoze+Rehin olarak kalır. Sahne bir yandan ülkenin korku düzenini okur, diğer yandan kendi sözünü o korku düzenine rehin verir. Böylece seyirci “bu kişi riskli alanda konuşuyor” duygusuna çekilir. Bu duygu estetik kastın politik katmanını oluşturur.

Ölü Deniz’de aynı çizgi avukatlar bölümünde büyür. İlk gösteri avukatlara gönderilir. Avukatlardan yayınlama uyarıları, başına iş gelme ihtimalleri, seçim sonrasını bekleme önerileri gelir. Göktaş bu gerilimi anlatırken yalnız endişe üretmez; heyecanı da sahneye getirir. Evde aydın olmanın övüldüğünü, aydın-sürgündeki aydın-hapisteki aydın-ölü aydın merdivenini aktarır. Burada Empoze Ego sahne imajını riskli politik figür olarak kurar; Rehin Ego bu imajı hukuk ve devlet dokunuşu ihtimaline bağlar.

“Damacana hakkında konuşarak aydın olma” fantazisi devrenin absürt çekirdeğidir. Bedel ihtimali çok yüksek bir politik değer gibi dolaşıma sokulur; konuşulan malzemenin ucuzluğu ise öz-parodiyle taşınır. Risk gerçekleşirse değer çıkar. Risk gerçekleşmezse bu gerçekleşmeme de şaka olur. Bu çift kazanç, Empoze+Rehin devresinin prestij havuzudur. Seyirci risk bilgisini gülüşe ekler. Göktaş’ı komik bulmak, “başıma iş gelebilecek söz” pozunu takdir etmeye bağlanır.

Bu devre estetik kast kurar; çünkü eleştiri kolayca politik sadakat sınavına çevrilir. Şüreka “bu dönemde böyle adama laf edilir mi?” çizgisine geçer. “Risk alıyor” cümlesi estetik itirazın üzerine kapanır. Sahne buyruğu riskle büyüdüğü için gülmeyen kişi yalnız farklı beğeniye sahip kişi olarak duramaz; risk değerini anlamayan, yanlış yerde duran, hatta baskıya hizmet eden figür rolüne itilir.

Empoze + Ezik: kırılgan persona ile hüküm verme

Empoze+Ezik devresi, estetik kastın kırılgan yargıç formudur. Ezik Ego Göktaş’ı hasta, zayıf, uykusuz, fıtıklı, ince bilekli, depresif, tedirgin, çocuksu ve gündelik hayatta arızalı gösterir. Empoze Ego aynı persona’ya başkalarını ölçme, sınıflama ve aşağı cast etme hakkı verir. Böylece kırılgan görünen kişi sahnede hüküm veren merkeze yerleşir.

Selam Selam’daki hastalık listesi bu devrenin ana bedensel belgesidir. Alerjik astım, bağırsak enfeksiyonu, faranjit, guatr, reflü, gastrit, bel fıtığı, mide fıtığı ve depresyon peş peşe dizilir. Bu liste Ezik Ego’nun malzemesidir. Ama liste acı kaydı gibi durmaz; sahne ritmi üretir. Ardından vücudun sümükle dolması, bitkilerin tozlaşmasına tepki, bitkilerin dünyasında yobaz sayılma, çatallı ses, ince bilek, ten rengi ve giyim tarzı gelir. Ezik beden hemen dünya görüşüne, tempo kurmaya ve sahne sınıflandırmasına bağlanır. Empoze Ego bu kırılgan bedenden hüküm çıkarır.

Burada şişko diskriminasyonu asimetrinin merkezindedir. Göktaş kendi bedenini uzun anlatıya açar; başkasının bedenini hızlı etikete indirir. Kendi bedeni astım, fıtık, çocukluk, isim, ten, ses, polen, sümük ve depresyonla romanlaşır. Metin Akpınar “normal şişko” olur. Ata Demirer “koruması zor hacim” olur. Kendi zayıflığı özel hikâye kazanır; başkasının şişkoluğu sahne etiketi olur. Estetik kast bu asimetriyle kurulur.

Alarm uygulaması bölümü bu devreyi platform gündeliğine taşır. Göktaş uyanamaz. Fıtık sabah onu yatakta tutar. Gece kendine TED konuşması yapar. Alarm uygulaması matematik problemiyle bedeni yönetmeye çalışır. Kullanıcı yorumları karar ölçüsü olur. Gülpembe’ye dislike atmak özel hissetme arzusunun küçük dijital işaretine dönüşür. Ezik Ego bedeni uygulamaya, uykusuzluğa ve özsaygı düşüklüğüne bağlar. Empoze Ego bu gündelik arızayı seyircinin okuyacağı bir sınıflandırma malzemesine çevirir.

Bakış rejimi aynı devreyi seyirciyle kurar. Göktaş herkesin ona baktığını, bunun normal gelmediğini, bazı semtlerde insanların uzun baktığını anlatır. Sosyofobi bakışa rehin beden yaratır. Fakat sahnede herkes ona bakarken o herkesi sınıflandıran kişi olur. Seyirci sağlıklı suratlar, bakımlı yüzler, iyi insanlar, orta yaşlar, anlamayanlar, şişkolar, politik kodları kaçıranlar gibi ayrımlara sokulur. Ezik Ego bakıştan korkar; Empoze Ego bakışı dağıtır.

Bu devre estetik kast kurar; çünkü kırılganlık başkalarını ölçme hakkını korur. Göktaş hasta ve zayıf göründüğü ölçüde saldırgan sınıflandırma daha az çıplak görünür. Seyirci bu kırılgan yargıç formuna güldüğünde, hem ona acımaz hem onun hükmüne katılır. Böylece zayıf-hasta persona yukarı kast forsu kazanır.

Çakma + Rehin: risk arzusunu öz-parodiyle temizleme

Çakma+Rehin devresi, estetik kastın dokunulmaz risk oyunudur. Rehin Ego prestiji başa gelecek şeye bağlar. Çakma Ego bu arzuyu itiraf eder, alaya alır, ucuzluğunu söyler, kendini yakalıyormuş gibi yapar. Bu itiraf risk arzusunu kesmez; onu daha rahat dolaştırır. Seyirci hem risk fantazisini alır hem fantazinin öz-parodisine güler. Böylece Göktaş’a iki ayrı kredi açılır: başına iş gelebilecek kişi kredisi ve bu arzuyu kendi de gören kişi kredisi.

Avukatlar ve aydınlık bölümü devrenin merkezidir. Göktaş başına iş gelme ihtimalini duyunca heyecanlandığını anlatır. Sürgün, hapis, ölüm, poster, Berlin kafesi, otobiyografi, sokak adı gibi imgeler dolaşıma girer. Bunlar Rehin Ego’nun prestij malzemeleridir. Ardından “bedavadan aydın olma” arzusu açıkça söylenir. Damacana hakkında konuşarak aydın olma fantazisi, risk arzusunun ucuzluğunu görünür kılar. Bu Çakma Ego’dur. Kendini yakalama hareketi risk prestijini düşürmez; ona dokunulmazlık sigortası sağlar.

Tetikçi fantazisi de aynı devreyle çalışır. Rakip komedyeni öldürtebilme ihtimali sahneye şiddet ve güç pozu sokar. “Yapmıyorum çünkü iyi insanım” cümlesi bunu öz-parodiye çevirir. Göktaş kötü şeyi yapabilecek kişi gibi poz alır; sonra yapmadığı için ahlaki puan toplar. Rehin burada doğrudan devlet riski alanında işlemez; sahne kötülüğüne rehin tutulan imaj alanında işler. Çakma Ego bu kötülük kapasitesini “farkındayım” diye temizler.

Başarıyı suç gibi söyleme hattı bu devreyi sınıf ve piyasa alanına taşır. Göktaş akrabalarının yanında söyleyemediği şeyleri sahnede söyleyerek doktorlardan fazla kazandığını, bunda bir yanlışlık var gibi hissettiğini, belki bir yetkilinin kulağına giderse rahat uyuyacağını söyler. Başarı doğrudan sahiplenilmez; ihbar edilebilir anomali gibi sahnelenir. Rehin Ego başarıyı otoriteye bağlar. Çakma Ego başarıyı suçlulukla anlatır. Kariyer forsu böylece daha taşınabilir hale gelir.

Rockstar biyografileri, bağımlılık özentisi, sabıka, pişmanlık, gençliğini yaşayamama ve ileride gençlere nasihat edememe korkusu da aynı mantığa bağlanır. Bedel, ileride konuşma hakkı verecek sermaye gibi hayal edilir. İçeri alınma fantazisi politik alanda, bağımlı olma özentisi özel hayat alanında aynı devreyi çalıştırır. Başına gelen şey, anlatılabilirlik kazandırır. Çakma Ego bu arzuyu komikleştirir, ama Rehin Ego prestij üretimini sürdürür.

Bu devre estetik kast kurar; çünkü şüreka “risk alıyor” ve “zaten kendisiyle dalga geçiyor” savunmalarını aynı anda kullanır. Eleştiri iki duvara çarpar. Risk duvarı eleştiriyi sadakatsizlik gibi gösterir. Öz-parodi duvarı eleştiriyi geç kalmış gibi gösterir. Gülmeyen kişi hem riski anlamayan hem öz-farkındalığı kaçıran kişi rolüne itilir.

Çakma + Ezik: ezikliği itiraf edip forsa çevirmek

Çakma+Ezik devresi, estetik kastın mağduriyet parlatıcısıdır. Ezik Ego bedensel, sosyal, sınıfsal, ruhsal veya gündelik eksiklik üretir. Çakma Ego bu eksikliği sahnede yakaladığını gösterir. Böylece eksiklik sahne sermayesine dönüşür. Göktaş kendini küçük gösterir; bu küçüklüğü anlatma biçimi onu yukarı taşır.

Hastalık listesinde bu devre net çalışır. Astım, fıtık, reflü, gastrit ve depresyon Ezik Ego’dur. “Allah tarafından öldürülmeye çalışılıyorum” abartısı, mide ve bel fıtığını “360 derece fıtık” gibi sahne birimine çevirmek, hastalıkların komik katalog halinde dizilmesi Çakma Ego’dur. Hastalık bedeni zayıf gösterir; o zayıflığın anlatım biçimi takdir forsu üretir. Seyirci hastalığa acımaz; hastalığın sahne malzemesine dönüşmesine güler.

Alarm uygulaması aynı devrenin dijital formudur. Uyanamamak, fıtık, özsaygı sıfırı, matematik problemine yenilmek Ezik Ego’dur. Gece kendine TED konuşması yapmak, Gülpembe’ye dislike atıp özel hissetmek, uygulama yorumlarını hayat kararı gibi kullanmak Çakma Ego’dur. Kendi gündelik yenilgisini anlatırken o yenilgiyi yakalamış görünür. Bu yakalama jesti, ezikliği forsa çevirir.

Deniz ismi, ince bilek ve tebeşir sesi hattı aynı devreye çocukluk kökü verir. Deniz Gezmiş’ten gelen isim büyük politik beklenti taşır. İnce bilek bu beklentiyi taşıyamayan bedenin komik işareti olur. Tebeşir sesiyle sınıftan çıkan çocuk, tarihi ismin ağırlığı karşısında bedensel kaçış figürü haline gelir. Göktaş bu yetersizliği anlatır; ardından tarihi isimlerin cılız bedenlerde harcanması gibi genelleme üretir. Eziklik kişisel anıdan çıkıp sahne teşhisine dönüşür.

Erkeklik jestleri bu devreyi bedensel performans alanına taşır. Mangal yakamama, ateşe yaklaşınca garip hareketler yapma, garsona ses kalınlaştırarak seslenme, “erkek gibi otur” uyarısından mahrum kalma, kötü babası olanlara özenme, aile içi şiddet ile mangal yokluğu arasında kurulan garip denge aynı persona’yı besler. Göktaş erkeklik hareketlerinde eksik görünür; bu eksikliği teşhir ederek erkeklik jestlerini ölçen kişi haline gelir.

Bu devre estetik kast kurar; çünkü “kendini de gömüyor” savunmasını hazırlar. Göktaş’ın kendi ezikliğini anlatması, başkalarının bedenini ve konumunu ölçme hakkını azaltmaz; o hakkı daha geçirgen hale getirir. Şüreka eleştiri karşısında bu devreyi kullanır: “Adam kendini de anlatıyor.” Böylece Metin-Ata bedeninin aşağı cast edilmesi, Göktaş’ın kendi ezikliğini sergilemesiyle aklanır. Gülüş, mağduriyetin forsa dönüşmesini onaylar.

Rehin + Ezik: korunacak bedenin riskle şişirilmesi

Rehin+Ezik devresi, estetik kastın koruma zırhıdır. Ezik Ego zayıf, hasta, çocuksu, tedirgin bir persona verir. Rehin Ego bu persona’yı dış tehdit, politik risk, sokak korkusu, hukuki ihtimal, medya bakışı ve ülke gerilimiyle birleştirir. Böylece Göktaş yalnız takdir edilecek figür olarak durmaz; korunacak figür rolüne yazılır. Şüreka eleştiriyi saldırı gibi kodlamak için bu birleşimi kullanır.

Selam Selam’da bedenin hastalık ve ölüm tehdidine bağlanması bu devrenin erken biçimidir. Hastalık listesi Ezik Ego’dur. “Allah tarafından öldürülmeye çalışılıyorum” cümlesi Rehin Ego’dur. Beden yalnız arızalı görünmez; dış bir yok etme iradesine bağlanır. Uyanamama ve fıtıkta da beden ağrıya, zamana, yatağa ve uygulamaya rehin kalır. Ezik beden, kendi dışındaki kuvvetlerin elinde görünür.

Ölü Deniz’de bu devre sokak ve ülke riskine büyür. “Suça sürüklenmiş çocuk kombini”, sokak tedirginliği, mafya, motor, canlı bomba, oruçlu şoför, gündem şiddeti ve memleket karanlığı aynı persona’yı kurar. Göktaş kırılgan çocuk gibi görünür; bu çocuk riskli ülkenin içinde dolaşır. Ezik Ego korunacak bedeni sağlar. Rehin Ego bu bedeni tehdit altında tutar. Bu ikili, şürekanın koruma hiddetini besler.

Fatih Altaylı sonrası “naif çocuk”, “efendi çocuk”, “pırlanta genç” imajı devrenin medya ve yaş versiyonudur. Orta yaş seyirci Göktaş’ı yalnız komedyen olarak görmez; evlatlaştırılabilir, korunabilir, siyasetin ortasında fazla narin kalmış çocuk gibi konumlar. Bu çocuk persona’sı, politik risk anlatısıyla birleşince eleştiriyi daha kolay saldırı alanına iter. Şişmiş kelle burada büyür: küçük persona korunacak, büyük imge takdir edilecek hale gelir.

Bu devre estetik kast kurar; çünkü Göktaş’ın çevresinde koruma rütbesi oluşur. Şüreka “bu kadar kırılgan adama mı saldırıyorsun?”, “başına iş gelebilecek kişiye mi laf ediyorsun?” çizgisine geçer. Gülmeyen kişi yalnız komik bulmayan biri olarak kalmaz; korunacak figüre zarar veren kişi rolüne yazılır. Estetik tartışma merhamet ve sadakat sınavına çevrilir.

Şişko diskriminasyonu: bütün ikili devrelerin kapısı

Altı ikili devrenin ortak başlangıç noktası şişko diskriminasyonudur. Metin Akpınar ve Ata Demirer sıradan örnekler değildir. Bu iki figür sahnenin ilk kast dağıtımını görünür kılar. Empoze+Çakma devresi şişko bedeni seçer ve sevgiyle aklar. Empoze+Ezik devresi Göktaş’ın zayıf-hasta bedenini uzun anlatıya açarken şişko bedeni hızlı etikete indirir. Çakma+Ezik devresi Göktaş’ın kendi ezikliğini sergilemesini başkasının bedenini ölçme hakkına kalkan yapar. Rehin+Ezik devresi zayıf-hasta çocuk persona’yı korunacak risk figürüne çevirir. Empoze+Rehin devresi bu bedensel dağıtıma politik zırh ekler. Çakma+Rehin devresi risk arzusunu öz-parodiyle temizler.

Bu yüzden Metin-Ata hattı makalenin kenarında duran bir malzeme olarak ele alınamaz. Sahne önce kimin gövde, kimin baş, kimin ölçü, kimin ölçen olacağını dağıtır. Şişko beden gövdeye yazılır. Zayıf-hasta persona başa yazılır. Gövde hacim, yaş, eski komedi ve korunma hesabı olur. Baş teşhis maskesi, risk pozu, öz-itiraf ve seyirci ayıklama merkezi olur. Estetik kast ilk kez burada çalışır.

Bu dağıtımın seyirci üzerindeki etkisi açıktır. Metin Akpınar ve Ata Demirer şakalarına gülen kişi, kendini eski komedi gövdesinden ayırır. Göktaş’ın hastalık listesine gülen kişi, norm beden zayıflığının eziklik forsu olarak parlatılmasına katılır. Tarikat, yuh ve iyi insan testlerine gülen kişi, sahne buyruğunu oyun gibi kabul eder. Avukat ve içeri alınma hattına gülen kişi, risk pozunu takdir rütbesine çevirir. Öz-parodiye gülen kişi, Çakma Ego’nun aklama sigortasını onaylar.

“Onu takdir edebilenler”: estetik kastın seyirci formu

“Onu takdir edebilenler” şürekası Göktaş’ın şakalarını savunmakla yetinmez; kendi takdir rütbesini savunur. Bu çevre, gülüşü estetik tepki olarak yaşamaz. Gülüş, katmanı görme, riskin farkında olma, beden şakasını kaldırabilme, öz-itirafı anlayabilme, politik kodları takip edebilme belgesi gibi çalışır. Böylece seyirci yalnız salonda oturan kişi değildir; cast-kast düzeninin parçasıdır.

Şüreka bu düzeni dışarıda şantaja çevirir. Şişko diskriminasyonu işaret edildiğinde “mizahı anlamadın” refleksi çalışır. Norm beden zayıflığının hastalık listesiyle Ezik Ego forsuna çevrildiği söylendiğinde “hastalıklarını anlatıyor” savunması gelir. Çakma Ego’nun saldırıyı itirafla akladığı söylendiğinde “adam zaten kendisiyle dalga geçiyor” cümlesi devreye girer. Rehin Ego’nun içeri alınma ihtimalinden prestij ürettiği söylendiğinde “risk alan adama saldırıyorsun” baskısı çalışır. Empoze Ego’nun seyirciyi yönettiği söylendiğinde “bu onun sahne zekâsı” denir; burada “zekâ” yalnız kast şifresi olarak çalışır.

Şüreka eleştirmeni tartışma partneri olarak görmez. Onu sahnedeki hedefler gibi role yazar. Eleştirmen anlamayan, hınçlı, kıskanç, yaralı, korkak, düz okuyan veya politik olarak lekeli kişi haline getirilir. Bu cast işlemi sahne dışına taşan estetik kasttır. Sahnede Metin-Ata beden rolüne yazılır; tartışmada eleştirmen anlamayan rolüne yazılır. Gülmeyen kişi yalnız gülmeyen olmaz; aşağı kast figürü haline gelir.

Sonuç: dört ego yok, altı kast devresi var

Deniz Göktaş’ın sahnesinde dört ego ayrı bölmeler halinde işlemez. Her kritik şakada iki ego birbirine kefil olur. Empoze+Çakma hedefi seçip aklar. Empoze+Rehin buyruğa politik zırh ekler. Empoze+Ezik kırılgan yargıç üretir. Çakma+Rehin risk arzusunu temizlenmiş prestije çevirir. Çakma+Ezik ezikliği takdir rozetine dönüştürür. Rehin+Ezik korunacak risk figürü yaratır. Her ikili devre estetik kast kurar.

Şişko beden aşağı cast edilir. Norm beden zayıflığı hastalık listesiyle Ezik Ego forsu kazanır. İçeri alınma ihtimali Rehin Ego prestiji üretir. Öz-itiraf Çakma Ego sigortası sağlar. Sahne buyruğu Empoze Ego tarafından seyirciye yazılır. Şüreka bu yazımı dışarıda şantaja çevirir. Gülüş eğlence olarak başlamaz; kast rütbesi olarak işler. “Onu takdir edebilenler” denen çevre de bu rütbenin adını anlayış, cesaret ve incelik koyarak estetik kastın muhafızlığına koşar.