Kavalcıdan Roboterapiye: Avrupa’nın Fare Halkı, Savaş ve Kuşakların Yönlendirilmesi

👻🪸🐈‍⬛ Phantomoperand 👻🪸🐈‍⬛

2023’te Fransa’da kurulan Écoute Psy Ukraine, savaş nedeniyle yerinden edilmiş Ukraynalılara dijital psikolojik destek vermek üzere geliştirildi. Çocuklarla ilgili bölümde bakımveren Telegram üzerinden çalışan konuşmalı yapay zekâya çocuğun korkusunu, yasını veya uyum güçlüğünü yazabiliyor; sistem de uzmanlarca hazırlanmış hikâyelere, egzersizlere ve yardım kanallarına yönlendiriyordu. Üretim botunun kullanıcı adı @vesna_prod_bot idi. Aynı kaynak repertuvarında, savaş yüzünden annesiyle evinden ayrılan küçük bir fareyi anlatan Conversations des héros bulunuyordu. Polonya’da 2022’de hazırlanan bu resimli hikâyede mülteci fare yabancı bir eve sığınıyor, uzakta kalan babasını zihninde taşıyor, yeni dil ve çevreyle karşılaşıyor, babasından öğrendiği nefes tekniğini ev sahibi çocuğa aktarıyordu. Böylece savaş çocuğu, fare imgesi ve yön gösteren görünmez ses aynı dijital bakım ortamında buluşuyordu. (🔗) (🔗)

Bu görüntünün Avrupa kültürel hafızasında çok eski bir karşılığı vardır. Hameln’de kent fare krizini özel yeteneğe sahip yabancıya teslim eder; kavalcı sesiyle kemirgenleri yürütür, ücret anlaşması bozulunca aynı teknik çocukları kentten çıkarır. Güncel dijital bakımda fiziksel yürüyüşün yerini dikkat, yorum ve davranış yönlendirmesi alır. Aradaki tarih boyunca fare ve sıçan savaş, salgın, göç, çocukluk, borç, propaganda, arşiv, laboratuvar ve kuşak aktarımıyla sürekli yeniden birleşir.

Roboterapi, Fareli Köyün Kavalcısı mıdır?

Bu soruyu taşıyan tarih, kemirgenin insan uygarlığıyla kurduğu maddi ilişkiden başlar. Kara sıçanın Avrupa’daki yayılımını inceleyen antik DNA araştırmaları, hayvanın Roma ticaret yolları, yoğun yerleşimler ve tahıl dolaşımıyla birlikte genişlediğini; ekonomik ağlar değiştikçe nüfusunun da değiştiğini gösteriyor. Kemirgen kalıntıları bu yüzden insan ticaretinin ve yerleşiminin arkeolojik göstergesi olarak kullanılabiliyor. (🔗) Rodent sözcüğü Latincedeki rodere, kemirmek fiilinden gelir. Kemirgen insanın biriktirdiği tahıla, taşıdığı mala, kurduğu duvara ve bıraktığı artığa yerleşir; savaş da depo, gemi, siper, bodrum, kanalizasyon ve enkaz gibi bu ortak mekânları çoğaltır. (🔗)

Türkçedeki fare kelimesi Avrupa dillerindeki önemli bir ayrımı tek ad altında toplar. Almancadaki Maus/Ratte, İngilizcedeki mouse/rat ve Fransızcadaki souris/rat farklı kültürel ağırlıklar taşır. Küçük fare çocuk, ev, aile ve halk figürüne yaklaşırken sıçan salgın, kanalizasyon, ceset, işkence ve laboratuvar çevresinde yoğunlaşır. Kafka’nın topluluğu Mäuse, Spiegelman’ın karakterleri mice, Camus’nün salgın habercileri rats, Grass’ın insan-sonrası anlatıcısı Rättin olur.

Fare Halkının Eski Siyaseti

Avrupa’nın fareyi küçük bir toplum gibi düşünmesi Hameln’den yüzyıllar önce başlar. Antik Batrachomyomachia, yani Kurbağalarla Farelerin Savaşı, epik savaşın krallarını, soylarını, silahlarını ve savaş meydanını küçük hayvan halklarına uygular. Fare savaşçılarının adları ekmek, peynir, tahıl ve kırıntı gibi insan gıda ekonomisiyle ilişkilerini taşır. Böylece savaşçı fare toplumu daha başlangıçta insanın depoladığı yiyeceğin çevresinde yaşar. (🔗)

Ezopçu geleneğin Phaedrus üzerinden aktarılan farelerle gelinciklerin savaşı, bu topluma doğrudan askeri düzen verir. Fareler yenilgilerinin ardından komutan seçer; komutanlar savaşta tanınmak için başlarına gösterişli rütbe işaretleri takar. Yeni bozgun geldiğinde sıradan fareler küçük deliklerden geçerken komutanların işaretleri kaçışlarını engeller. La Fontaine 17. yüzyılda aynı hikâyeyi Le Combat des Rats et des Belettes adıyla yeniden işler ve fareleri prensler, efendiler, askerler ve “fare halkı” gibi siyasal terimlerle anlatır. Rütbe burada görünür otorite ve bedensel risk olarak aynı işarette birleşir. (🔗)

La Fontaine’ın Le Lion et le Rat fablı kemirmenin teknik gücünü gösterir. Ağa yakalanan aslan bütün kuvvetiyle kurtulamaz; küçük fare ağın bir ilmeğini dişleriyle çözer ve kapan açılır. Büyük güç bütüne yüklenirken kemirgen bağlantı noktasını hedefler. (🔗)

Le Rat de ville et le Rat des champs kent hayatının başka bir yüzünü açar. Kent faresinin zengin sofrası ani bir sesle kesilir; korku bolluğun içine yerleşmiştir. Kır faresi daha sade ve güvenli yaşama döner. (🔗) Kent böylece kemirgen için hem daha yoğun kaynak hem daha yoğun tehdit üretir; modern savaş kenti bu eski gerilimi aşırı ölçekte büyütecektir.

La Fontaine’ın Conseil tenu par les Rats fablında fareler kendilerini yiyen kedinin yaklaşmasını önceden duymak için boynuna çan takmayı tasarlar. Fare meclisi burada erken uyarı sistemi kurmaya çalışır. (🔗) Aynı yazarın Le Cochet, le Chat et le Souriceau fablında genç fare, gürültülü horozu tehlikeli, sessiz kediyi sevimli sanır; anne fare deneyimini aktararak tehdidin gerçek biçimini öğretir. (🔗) Fare anlatısı böylece güvenlik bilgisinin kuşaktan kuşağa aktarımına bağlanır.

Le Chat et le Rat geçici ittifakı aynı küçük hayvan üzerinden düşünür. Ağa yakalanmış kedi ile baykuş ve gelincik arasında sıkışan fare, değişen tehdit düzenini hesaplar; kediyi serbest bırakmak kendi güvenliğini artırınca ağı kemirir. (🔗) Le Rat qui s’est retiré du monde ise Ratopolis’in kuşatma altındaki fare halkını savaş finansmanı arayan elçiler halinde gösterir. Kemirgen fablı savaşın askeri yüzünü, kaynak sorununu ve toplumsal yükümlülüğü aynı küçük dünyada toplayabilir.

La Fontaine’ın ilk altı fabl kitabını XIV. Louis’nin oğlu Dauphin’e adaması bu anlatıların siyasal pedagojik işlevini belirginleştirir. Geleceğin hükümdarı savaş, ittifak, tehlike, rütbe ve yönetimi küçük hayvan toplumları üzerinden öğrenir. Le Pouvoir des Fables bu yöntemi açıkça anlatır: ciddi siyasal konuşmaya kulak vermeyen kalabalık küçük bir hikâye başladığında dikkat kesilir; fabl büyük tehlikeyi taşınabilir ve hatırlanabilir biçime sokar. (🔗)

Fareli Köyün Kavalcısı: Sinyal Nüfusa Dokunuyor

Hameln anlatısı bu eski siyasal fare repertuvarını gerçek kent ekonomisine bağlar. Kentin tarihsel hafızasındaki eski çekirdek 1284 yılında yaklaşık 130 “çocuğun” veya genç kentlinin topluca ayrılmasıdır. Fare istilası ve profesyonel fare avcısı motifi sonraki anlatı katmanlarında bu kayıp hikâyesiyle birleşmiştir. Hameln’in değirmencilik ve tahıl ekonomisi de yoğun kemirgen varlığı için somut bir zemin sunar. (🔗)

Grimm kardeşlerin 1816’daki biçiminde kent fare ve sıçan istilası içindedir. Renkli giysili yabancı belirli ücret karşılığında sorunu çözmeyi teklif eder. Kavalını çaldığında kemirgenler evlerden çıkar ve onu izler. Kentliler ücret sözünü ihlal edince kavalcı geri döner ve aynı sesi çocuklara yöneltir; 130 çocuk kentten ayrılır. (🔗)

Burada aynı teknik iki nüfusa uygulanır. Fare meclisinin çanı yaklaşan avcıyı duyulur hale getiriyordu; Hameln kavalı dinleyenin rotasını belirler. Kent bugünkü krizini çözerken gelecek kuşağını kaybeder. Uzmanlığın otoritesi de açık biçimde performatiftir: yabancı sesi üretir ve nüfus hareket eder.

Hameln anlatısının Ostsiedlung yorumunda “çocuklar” kentin genç sakinleri, kavalcı ise onları Orta ve Doğu Avrupa’da yeni yerleşimlere götüren bir yerleşim örgütleyicisi olarak düşünülür. Kentin tarihsel sunumu bu göç açıklamasını başlıca yorumlar arasında aktarır. (🔗) Böylece efsanenin en eski katmanı genç nüfusun topluca yer değiştirmesi sorununa doğrudan açılır.

Grimm anlatısında çocukların çıkarıldığı Bungelosenstraße’de müzik ve dansın kesilmesi, sesin travma sonrasında ters yönde düzenlenmesini gösterir. Kavalın yaşattığı kayıp, anma pratiğinde sessizlik üretir. (🔗)

Çocuk Odasından Sipere

E.T.A. Hoffmann’ın Nußknacker und Mausekönig’i fare savaşını çocuk odasına taşır. Fare Kral’ın ordusu oyuncak askerlerle çatışır; evin içi gece savaş alanına dönüşür. Çocuk Avrupa savaşının küçültülmüş biçimini oyuncak, korku ve hastalık üzerinden yaşar. (🔗)

Aynı yüzyılda kemirgen yazının fiziksel bedenine girer. Marx ile Engels’in yayımlanmayan Die deutsche Ideologie elyazmalarının fareler tarafından zarar görmesi, Marx’ın daha sonra kullandığı “farelerin kemirici eleştirisi” ifadesinin gerçek maddi zeminidir. (🔗) İnsan düşüncesini kâğıda bırakır; kemirgen arşivin maddi ömrüne müdahale eder.

Freud’un 1909’da yayımladığı Rat Man vakasında sıçan askeri düzenin içinden zihne girer. Genç adam, manevra sırasında bir subayın anlattığı sıçanlı işkence hikâyesini babası, sevdiği kadın, para borcu ve ödeme emriyle birleştirir. (🔗) Kemirgen burada dışarıdaki canlıdan aile borcu ile askeri buyruğu birbirine bağlayan zihinsel düğüme dönüşür.

Birinci Dünya Savaşı bu imgeyi maddileştirir. Batı Cephesi siperleri yiyecek artıkları, nem ve insan kalıntılarıyla büyük sıçan nüfuslarını besler. Fransız birlikleri sıçan öldürme kampanyaları düzenler; kediler de siper ve gemilerde kemirgen kontrolünün parçası olur. (🔗) Sanayi savaşı insanı toprağın içine indirir ve askerle sıçanı aynı yaşam alanında buluşturur.

Isaac Rosenberg’in Break of Day in the Trenches şiirindeki sıçan İngiliz elinden Alman tarafına rahatça geçebilir; şair ona “kozmopolit” bir hareket serbestliği atfeder. (🔗) İnsan için ölümcül ulusal sınır, kemirgen için aynı toprağın içindeki geçirgen çizgiye dönüşür.

Viktor Dyk’ın 1915 tarihli Krysař uyarlamasında bütün kent büyülü ezginin peşinden giderken Sepp Jörgen terk edilmiş bir bebeğin ağlamasını duyar. Aç çocuğun sesi kavalın çekiminden daha güçlü hale gelir ve Jörgen bakım aramaya yönelir. (🔗) Büyük sinyal kitleyi sevk ederken küçük sinyal bakım görevini başlatır.

Savaş Sonrası Kent ve Kafka’nın Fare Halkı

F.W. Murnau’nun 1922 tarihli Nosferatusu Dracula hikâyesine sıçan ve veba katmanı ekler. Vampiri taşıyan gemi aynı zamanda hastalığın ve kemirgenlerin kente giriş aracıdır. (🔗) Ticaret gemisi, yabancı beden ve salgın tek dolaşım sisteminde birleşir.

Aleksandr Grin’in 1924 tarihli Крысолов hikâyesi savaş, devrim, açlık ve boşalmış yapılardan oluşan 1920 Petrograd’ına yerleşir. İnsan düzeninin çözülmesi sıçanlara genişleyen bir alan açar. (🔗)

Kafka aynı yıl Josefine, die Sängerin oder Das Volk der Mäuse’de kemirgeni doğrudan halk biçimine getirir. Fareler ağır çalışan, sürekli tehlike altında yaşayan bir topluluktur. Çocukluk kısa sürer; gençler erken yaşta hayat mücadelesine katılır. (🔗) Ezop ve La Fontaine’ın kısa siyasal modelleri burada gündelik emek, kuşak ve süreklilik taşıyan bütün bir Volk haline gelir.

Josephine’nin sesi fare halkının gündelik ıslığına çok yakındır. Performans sırasında bu sıradan küçük ses ortak dinleme zamanına dönüşür; tehlike içindeki halk kısa süreliğine aynı yerde yoğunlaşır. Hameln’in kavalı nüfusu yerinden ederken Josephine’nin ıslığı topluluğu bulunduğu yerde bir araya getirir.

Marina Tsvetaeva’nın 1925–26 tarihli Крысолов’u Hameln malzemesini savaş ve devrim sonrasının şiir, gündelik yaşam ve çocukluk sorununa taşır; final bölümü Детский рай, “Çocuk Cenneti” adını taşır. (🔗) Brecht’in Hameln uyarlamasında da çocukların daha iyi büyüyebileceği yer fikri belirir. (🔗) Fare avcısı efsanesi böylece kuşağın hangi dünyaya taşınacağı sorusuna bağlanır.

Haşere Siyaseti ve Maus

Nazi propaganda sistemi Yahudileri parazit, hastalık kaynağı ve haşere olarak kodlayan bir görüntü repertuvarı kurdu. Der ewige Jude filmindeki sıçan sekansı nüfus hareketini hastalık ve istila imgeleriyle birleştiriyordu. (🔗) Zoolojik sınıflandırma böylece siyasal şiddetin hazırlayıcı diline dönüştü.

Stalingrad’daki yakın kent çatışmasının Rattenkrieg, “sıçan savaşı”, diye adlandırılması aynı imgeyi yeniden maddi mekâna bağladı. Bodrumlar, kanalizasyonlar, yıkılmış döşemeler ve duvar boşlukları insan savaşçıyı kemirgen hareket düzenine yaklaştırdı.

Albert Camus’nün La Peste’inde felaket önce sıçanların saklandıkları yerlerden çıkıp sokaklarda ölmesiyle görünür hale gelir. Romanın Nazi işgali ve Avrupa Direnişiyle kurduğu ilişki, salgın ile savaş deneyimini aynı toplumsal kriz içinde düşünür. Sıçan burada felaketin erken bedensel göstergesidir.

George Orwell’in Nineteen Eighty-Four’ındaki Room 101 sahnesi sıçanı kişiye özgü korkunun yönetim aracına çevirir. Winston’ın özel korkusu sistem tarafından öğrenilir ve davranışını kırmak için kullanılır. Freud’daki askeri sıçan hikâyesi bireysel semptom üretmişti; Orwell’de kurum aynı tür korkuyu operasyonel bilgiye dönüştürür.

Art Spiegelman’ın Maus’u bu tarihsel yükü bilinçli biçimde devralır. Spiegelman kendi kaynakları arasında Kafka’nın Josephine the Singer, or the Mouse Folk hikâyesini ve Nazi propagandasındaki Yahudi–haşere eşleştirmesini açıkça anar. (🔗) Nazi söyleminin hedef gösterdiği fare, burada kendi tarihini anlatan özne olur. Vladek yaşadıklarını oğluna aktarır; Art babasının sesini kaydeder ve çizgi romana dönüştürür. Marx’ın kâğıdını kemiren gerçek fareden Spiegelman’ın tarihi kaydeden çizilmiş faresine uzanan arşiv hattı böyle tamamlanır.

Laboratuvar: Fare Halkı Ölçülebilir Nüfusa Dönüşüyor

Savaş sonrası bilim kemirgeni kontrollü deney ortamına yerleştirir. Laboratuvar faresi soy, grup, kafes, koşul ve davranış değeriyle tanımlanır. John B. Calhoun’un National Institute of Mental Health bünyesindeki çalışmaları bu dönüşümün en belirgin örneklerindendir. Calhoun 1973 tarihli Death Squared makalesine farelerden konuşacağını, düşüncelerinin insan, iyileşme, yaşam ve evrim üzerine olduğunu belirterek başlar. (🔗)

Universe 25 deneyinde yiyecek, su ve dış yırtıcılardan korunma sağlayan kapalı çevrede fare nüfusu önce büyür; zamanla annelik, çiftleşme, saldırganlık, geri çekilme ve sosyal alan kullanımı değişir; üreme düzeni çöker. Deneyin kuşaksal düğümü yeni bireylerin toplumsal davranışlara ve rollere nasıl girdiğidir.

Yersiz Şeyler’in Calhoun okuması bu kuşak sorununu letter/litter bağlantısıyla işler: insan tarihsel devamlılığını yazıyla, fare biyolojik devamlılığını yavru kuşağıyla taşır. (🔗) Kafka’nın fare çocukları hayata çok erken girerken Calhoun’un son kuşaklarında toplumsal role giriş zayıflar; iki durumda da geleceğin biçimi kuşak eşiğinde belirlenir.

Yersiz Şeyler’in başka bir kemirgen yazısı evdeki isimsiz sıçan, kişisel ad verilen evcil sıçan ve deney koduyla tanımlanan laboratuvar sıçanını farklı toplumsal konumlar olarak ele alır. (🔗) La Fontaine’ın rütbe işaretli komutan faresinden laboratuvarın kodlanmış deneğine uzanan çizgide sistem, kemirgen bedenine rol atayan işaret üretir.

Robert C. O’Brien’ın Mrs. Frisby and the Rats of NIMH kitabında bu bilimsel kemirgen yeniden bakım hikâyesine girer. Hasta oğlunu korumaya çalışan anne fare, NIMH deneyleri sayesinde gelişmiş teknik beceriler kazanmış sıçan topluluğundan yardım ister. Laboratuvar, çocuk bakımı ve kolektif kapasite aynı anlatıda birleşir.

Günter Grass’ın Die Rättin’i laboratuvar sıçanını insanlığın sonrasına taşır. Grass Nobel konuşmasında romanındaki beyaz laboratuvar sıçanının tıp ve genetik araştırmalarındaki hizmetleri nedeniyle Nobel aldığı grotesk sahneyi anımsatır; büyük felaketin ardından sıçan yaşamın devam eden tarafında kalır. (🔗) Camus’de felaketin başında görünen sıçan, Grass’ta felaket sonrasının tanığına dönüşür.

Aile, Litter ve Göç

Kieślowski’nin Trois couleurs: Bleu filminde Julie eşini ve küçük kızını kaybettikten sonra evinde anne fare ile yeni doğmuş yavrular bulur. Kendi aile çizgisinin kesildiği yerde başka bir memelinin yavru kuşağı büyür. Aynı filmde Julie’nin ölen eşinin Avrupa’nın birleşmesi için bestelediği eser bulunur; kişisel aile, biyolojik devamlılık ve Avrupa’nın siyasal geleceği aynı hikâye içinde kesişir.

1986 tarihli An American Tail kuşak sorununu Doğu Avrupa göçü üzerinden işler. Mousekewitz ailesi 1885’te Şostka’da yaşayan Yahudi farelerdir. Pogrom sırasında aile Amerika’ya göç eder ve küçük Fievel yolculukta ailesinden ayrılır. Fievel adı Steven Spielberg’in Doğu Avrupa’dan göç etmiş büyükbabasının Yidiş adından gelir. (🔗)

Şostka’nın bugün Ukrayna sınırları içinde bulunması bu anlatıya güçlü bir tarihsel yankı verir. Aynı coğrafya bir yüzyıldan fazla zaman sonra yeniden savaş kaynaklı aile göçüne sahne olmuştur. Filmde Fievel ile kız kardeşi Tanya farklı yerlerde aynı şarkıyı söyler; fiziksel ayrılık ortak ses zamanı içinde ilişkiye dönüşür.

Salgından Dijital Bakıma

Covid pandemisi Avrupa’nın savaş–salgın tarihine yeni bir kurumsal katman ekledi. Fransa’da Fondation FondaMental Nisan 2020’de CovidÉcoute adlı dijital psikolojik destek sistemini başlattı. Kullanıcı kısa değerlendirmeden geçiyor, psikolojik sıkıntısına göre öz-yardım materyallerine veya telekonsültasyona yönlendiriliyordu. (🔗)

Kurum daha sonra öğrenci desteği, PostCovid NeuroPsy ve 2023’te Écoute Psy Ukraine projelerini geliştirdi. Kendi tarihçesi bu diziyi art arda verir. (🔗) Böylece Camus’de savaş deneyimini taşıyan salgın imgesi, Covid döneminde gerçek salgının ürettiği dijital bakım altyapısı üzerinden yeniden savaşa döndü.

Écoute Psy Ukraine Fransa’ya yerleşmiş Ukraynalılar için Fransızca ve Ukraynaca kuruldu. İlk katman ön soru formuyla kullanıcıyı dijital kaynaklara yönlendiriyor; ikinci katman FondaMental, Humans Matter ve Aliae’nin katkısıyla geliştirilen konuşmalı yapay zekâ aracılığıyla bakımverenlere çocuklarla ilgili psikolojik içerik sunuyordu. Projenin temel müdahale alanları güvenlik duygusu, sakinlik, kişisel ve kolektif etkililik, kişilerarası bağ ve umut olarak sıralandı. (🔗)

Burada kuşak aktarımının taşıyıcısı yeniden değişir. La Fontaine’ın anne faresi yavrusuna tehdidi tanımayı öğretmişti; Maus’ta baba yaşadığı tarihi oğluna aktarmıştı. Savaş nedeniyle parçalanmış Ukraynalı ailede bakım bilgisi psikolog, platform, hikâye, egzersiz, telefon hattı ve konuşmalı arayüz arasında dağıtılır. Bakımveren kısa mesajla sistemi harekete geçirir ve çıkan kaynağı yeniden aile ilişkisine taşır.

Conversations des héros bu çağdaş düzenin küçük fakat yoğun bir örneğidir. Ukraynalı fare çocuğu babasından öğrendiği nefes tekniğini yeni ülkedeki arkadaşına aktarır; aynı hikâyede komşular, ebeveynler ve büyükanne-büyükbaba yardım işini paylaşır. Antik ve erken modern fablın büyük siyasal gerçeği küçük hayvan dünyasına çevirme işlevi burada psikoeğitsel içerik, çokdilli materyal ve dijital yönlendirme içinde yeniden çalışır.

Zayıf Sinyalin Uzun Tarihi

Bu uzun çizginin en sürekli unsurlarından biri küçük sinyaldir. La Fontaine’ın fareleri yaklaşan kediyi duymak için çan ister. Hameln kavalı nüfusu yürütür. Dyk’ın bebeği ağlayarak bakımı çağırır. Kafka’nın Josephine’si ıslığıyla tehlike altındaki halkı kısa süreliğine toplar. Fievel’in şarkısı göç yüzünden ayrılmış aileyi ortak zamana bağlar. Vladek’in sesi kasete geçerek ikinci kuşağın arşivine dönüşür. Vesna kullanıcının kısa mesajını kaynak ve eylem yoluna bağlar.

Bu değişim aynı zamanda Avrupa’nın kriz yönetimindeki uzmanlık tarihidir. Fablın fare meclisi kendi erken uyarı fikrini üretir. Hameln kenti dışarıdan uzman çağırır. Psikanaliz bireysel semptomun bağlantılarını çözer. Davranış laboratuvarı bütün çevreyi ölçülebilir düzene çevirir. Dijital psikoloji kullanıcı girdisini sınıflandırıp yardım ağındaki bir sonraki düğüme yönlendirir. Ses giderek fiziksel akustikten bilgi işlemine doğru genişler.

Kemirgen bu tarih boyunca halkın, çocuğun, hedef alınan nüfusun, laboratuvar deneğinin ve bakım materyalinin bedeni olur. Aslanın ağı kemiren fareden Marx’ın kâğıdını yiyen gerçek fareye, Kafka’nın çalışan halkından Spiegelman’ın arşiv faresine, Calhoun’un kodlanmış deneğinden savaş çocuğunun terapötik hikâyesine kadar aynı canlı sert sistemlerin küçük bağlantı noktalarında belirir.

Avrupa’nın resmî savaş tarihi ordular, sınırlar ve devletlerle ilerler. Kemirgen tarihi ise tahıl depoları, siperler, bodrumlar, çocuk odaları, aile kayıtları, laboratuvar kafesleri ve telefon ekranları boyunca akar. Bu ikinci tarih, savaşın gelecek kuşağa hangi sesle, hangi hikâyeyle ve hangi uzmanlık aracılığıyla geçtiğini gösterir. Kemirgenin küçük bedeni tam bu geçişte Avrupa’nın savaş, bakım ve kuşak ilişkisini en uzun süre taşıyan figürlerden biri haline gelmiştir.