Kendi Başınıza Mikoriza Yaratmak — Aaron Miller

Aaron Miller — 28 Mart 2014 — motherearthnews.com

Bu makaleyi yazmak için oturduğumda toprak besin ağının derinlerine dalmak istedim. Farklı bakteri ve mikorizaların bitki ve ağaçlarla birlikte çalışarak onların kendi daha iyi ve güçlü versiyonlarını çıkarmalarına yardım etmelerini baştan aşağı ele almak istedim. Kendim ilham aldığım gibi size de ilham vermek istedim. Sonra fark ettim ki böyle yapmakla ortalıkta zaten bulunan bilgileri tekrar etmiş olacaktım. Bu harika bilginin kaynaklarına atıf yapmakla ve kendi sesimle yeniden yazmakla kalacaktım. Benim için de sizin için de sıkıcı olurdu bu.

Yapmak istediğim, bu bilgiyi benim geçtiğimiz yıl kullandığım gibi sizin nasıl kullanacağınızı göstermek. Kendi başınıza nasıl mikorizal mantar yapacağınızı size göstermek istiyorum. Gidip onları satın alabilirsiniz (deney olarak ben satın aldım), ama önceki makalelerde sorduğum gibi “ya dükkanı olmasaydı?”

Mikoriza: Temeller

Mikoriza kelime köklerine ayrılabilir ve harfiyen “kök mantar” diye tercüme edilebilir. Mantar deyince akla sarı ayak tırnakları ya da pizzadaki mantar gelebilir, çoğu insan mantarların yeryüzündeki tüm canlılık üzerinde yaptığı ve yapabileceği etkinin farkına varmaz. İmkânlarını ancak yüzeysel ölçüde algıladığımız muhteşem bir canlılık biçimidir. Ticarî yetiştiriciler ve fidanlıkların bir süredir tanıdığı, mikorizal mantarların bitkilerle eşyaşam ilişkisi, artık ortalama bahçıvana da ulaşmaya başlıyor.

Canlılığın hepsi milyonlarca yıl boyunca bakteri ve mantarlarla birlikte evrimleşmiştir. Canlılığın hepsi canlılığa bağlıdır. Canlılığın yaşamak için canlılığı yemesi gerekir ama başarılı olmak için birlikte çalışmaları da gerekir. İnsanlar bile bugünkü hâllerine ulaşabilmek için başka canlılarla birlikte evrimleşmişlerdir. Mitokondri, hücrelerimizde hücre işlevi ve çoğalması için molekül ve protein üretimine yönelik enerji yapan bileşen, kendi genetik kodunun bir kısmını taşır. Kuramlara göre böyle olmasının sebebi onun bir zamanlar kendi başına bir organizma olmasıdır. Başka hücrelerle birlikte çalışmaya başladı ve zamanla birbirlerine bağlı hâle geldiler. Büyük resimde, vücudumuzdaki hücrelerin kabaca %90’ı başka organizmalara aittir. Bizi oluşturan hücrelerin sadece %10’u aslında kendimizdir. Birlikte evrimleştiğimiz diğer mikro-organizmalar olmadan yaşayamazdık. Bitkiler de aynen böyledir.

Bitki kökleri sadece kendi kökküresi (köklerinin etrafındaki alan) dahilindeki besinleri içeri alabilir. Bu alan köklerin etrafında yaklaşık 2.5 mm’yi kapsar. Düşünün bunu. Toprağa attığınız bütün o gübre, kompost, su ve diğer her şey ancak köklerden 2.5 mm uzakta ise bitkiye ulaşıyor. Geri kalanı boşa gidiyor. Daha iyi hayatta kalmak için bitkilerin kök sistemi belli sızıntılar (organik asit ve şekerler) salgılayarak belirli organizmaları (mantar ve bakterileri) kendine çeker ve bitki yoksun kaldığı mikro-besinleri bu yolla edinir. Mantarlar etrafa kök benzeri hypha denen ipliksi ağlar yayar ve sızıntılar karşılığında o besinleri kökküreye getirirler. Bu da temelde bitkilerin kökküre alanını genişletir ve bitkinin besinlere erişimi artar.

Sadece bu yüzden bu küçük organizmaları kendi bahçemde kullanmak istiyorum, ama faydalı mantar ve bakterilerin güçlü kolonisi zararlı olanları bastırarak bitkiyi daha iyi bir durumda tutar. Onlar bitkinin zararlı böceklere ve hastalıklara direnmesine yardım eder, fazla zorluk karşısında yardım eder, ve kuraklığa dayanıklılığı da yükseltebilir. Dünyanın her yerinden birçok çalışma bu eşyaşam ilişkisini teşvik etmenin faydalarını göstermiştir. Yani bahçe ve tarlalarınıza eklemek için gidip belli mantar türleri satın alabilseniz de, onları kendi kendinize yapmak kolaydır, toprakta zaten gelişmeye hazır olan şeyler için bir ortam yaratmanız yeter.

Toprak Yardımcıları Yapmak: Onlar Ağır Çalışsın Siz Değil

Mantarlar ve Bakteriler ayrıştırıcı diye sınıflandırılır. Onlar etrafta olmasaydı kısa sürede ayrıştırılmamış organik maddede yüzmeye başlardık. Gerçi paradoksaldır, onlar olmasa o organik madde hiç olmazdı. Bakteriler nitrojeni çok sever ve mikro-besin ve şekerlerin sadece en basitlerini sindirmeye yetkindir. Karbonla dolu ağaç maddesini mantarlar yarattıkları enzimlerle iyice parçalayabilir. Bunu bilerek iki organizmanın da yetişebileceği farklı ortamlar hazırlamaya koyuldum.

Bakteriler için onların yiyebileceği bir sürü küçük organik malzeme koymaya dikkat ettim. Kompost yığınımı iyi bir karbon-nitrojen oranıyla katmanlandırmak organik maddenin bakterilere yetecek kadar parçalanmasını sağlar. Bunun için hava ve su gerekir, bol bol kahverengi ve yeşil malzemeden nemli ve havalı bir kompost yığını faydalı bakteriler için kusursuz bir yetişme ortamıdır. Kompost yığınınızda bir sürü solucan belirmesi birçok ayrıştırıcı olduğuna işarettir çünkü onlar solucanların esas gıdasıdır. Solucanların bıraktığı dışkı malzemesi de toprak verimi için çok iyi bir eklemedir. Kompost yığınımı saman veya yaprakla örtüyorum çünkü mor ötesi ışınlar yetiştirmek istediğiniz bakteri kolonilerini öldürebilir.

Mantarlar için alçak çemberli tünel yatağımı samanla örtmüştüm geçen güz, yazdan kalan yıllık ürünüm biterken. Kış gelmeden çevreden (bkz. Kompost Haydutu yazısı) toplamış olduğum bol miktarda yaprağı samanın üstüne ekledim. Bu malç topraktaki mantarların üstünü örttü ve onların samanların etrafında yetişmesini sağladı. Bu yöntem kompost yapmaktan daha kolay çünkü aksini yapmanızı gerektirir; onu çevirmezsiniz. Önceden söylendiği gibi, mantarlar hypha denen ince ipliksi ağlarla yayılır. Çevirmek ve toprağı karıştırmak o hyphaları yok eder ve mantarların yarattığı ağı öldürürdü. İşte bu yüzden toprağı sürmemek ya da az sürmek her yıl toprağı sürmekten uzun vadede daha faydalıdır. Yoksa faydalı mantarların yetişmesini zorlaştırırsınız ve bahar gelince bitkilerle birlikte mevcudiyetleri sınırlanır.

Bu yıl bahar gelmeden önce, bahçe yatağımdaki tüm yaprakları dikkatle ayırarak orada yetişen tüm mantarları açığa çıkardım. Sonraki adımda bakteriyle dolu kompostu tam tepesine ekledim. Böylece bahçe yatağımda bu yılki ürünü verimli kılacak mantarlar, bakteriler, iyi bir kompost oldu. Yaprakların altında büyümeyi becermiş birkaç yabanî otu sökerken köklerin etrafını sarmış mantarları gördüm. Bu da bu yıl orada yetiştirmek istediğim bitkilerin geleceği için iyiye işaretti.

Gelecek şeyleri sabırsızlıkla beklediğimiz bir dünyada, işlerin basit yollarını bulup kolayca kısa vadeli düşünceden uzun vadeli düşünceye geçiş yapabilmemiz anlamlıdır. Faydalı mantarlar yetiştirmek için gereken iş sadece yetişmelerini teşvik eden bir alan kurmaktır. Atmak ve karıştırmak yoktur. Her gün kontrol etmek yoktur. Kış için yıl sonu bahçe hazırlığınızın sonuna eklenmelidir. Bu daha az gübre ve daha az böcek öldürücü kullanmanızı sağlamakla kalmaz, ayrıca bitkilerinizi çok daha mutlu ve sağlıklı kılacak, ve o faydayı dönüp size taşıyacaktır.

Kaynaklar:

“Mikroplarla Ekip Olmak” Jeff Lowenfels, Wayne Lewis

“Mikorizalara Giriş” Mycorrhizas.info

“Evsahibi Bitki Fizyolojisi Üstünde Mikorizal Etkiler” Fred T. Davies Texas A&M Üniversitesi

“Mikropların Dünyası: Mikorizalar” Jim Deacon, Hücresel ve Moleküler Biyoloji Enstitüsü, Edinburgh Üniversitesi

Türkçesi: Işık Barış Fidaner