Dırdırcı Özne ile Kar Tanesi Egolar — Işık Barış Fidaner

Twitter’da yıllardır tuttuğum iki hesap arasındaki farkı sonunda tanımlıyorum: Birinci hesap içinde yaşadığımız dünyanın biricik olduğunu bildiği için dürüstçe kimseden sözünü esirgemeyen dırdırcı hesaptır. İkinci hesap ise bazı şeyleri görmezden gelerek insanların biricik kar tanesi egolarını incitmemeye özen gösteren nazik hesaptır.

“Dırdır” derken kastettiğim şey elbette boş ve değersiz konuşma değil, insanlara itici gelip küstürebilen belli bir maruziyettir. Bunu bir çeşit elektromanyetik dalga gibi düşünebilirsiniz. “Dırdır” ile kastedilen aslında her türlü bilgi üretiminin kaynağında bulunan histerik sorgulamadır [1].

Histeri konu açar. Bir konunun analiz edilebilmesi için önce o konunun açılması gerekir. Analitik söylemin işlev gösterebilmesi için önce histerik söylemin devreye girmesi ve ele alınacak sorunsalı meydana getirmesi şarttır. Ama ego incinmemek için kimi konular hiç açılmasın ister, histerik sorgulama bu yüzden egoyu tehdit eder. Özne Ego teyitçisi olarak rehin alınmıştır [2].

Histerik şikayetten uzak duran ve onu önlemek isteyen iki alternatif konum sayabiliriz: Bunlardan daha hafif olanı obsesyonel kaçınganlıktır, daha ağır olanı ise fetişçi inkardır. İnsanın hayatta kalabilmek için hep bir miktar kaçınganlığa gereksinim duyması anlaşılırdır ama inkarcılığa meyletmek insana ekstra tehlikeler getirir çünkü inkarcılık çorap söküğü gibi yayılan bir suç ortaklığıdır.

Histerik “dırdırcı” özne dişildir çünkü ego inşası ve kimlik taslama erildir. Bu ikisi, yani özne ile ego, Lacancada Fransızca ‘je’ ile ‘moi’ (İngilizce ‘I’ ile ‘me’) adlarıyla anılır. Konu açan histerik özne cümleyi başlatır, egonun işlevi ise cümleyi tamamlayıp noktayı koymaktır. Ama ego çoğu kez noktalamayı beceremez ve cümle tamamsız kalır [3].

Özne de ego da kendi kendisine atıf yapar, aradaki fark şudur: Ego kendi benliğinde atıf yaptığı eşsiz bir öze sahip olduğuna inanan bir kar tanesidir, histerik özne ise tekil kendine atıf noktasına indirgenmiş alelade bir kum tanesidir [4]. Simgesel düzen bu kendine atıf noktası ile ayakta durduğu için her egonun arkasında mutlaka bir histerik özne saklanır. Histeri aslında egonun içinde yaşadığı dünyayı teşkil eder, onun sahiliğini oluşturur [5].

İnsan ne kadar dürüst olursa egosu o kadar küçülür ve histerik öznesi o kadar ön plana çıkar, ama pratik ve pragmatik nedenlerle dürüstlük karşısında bir miktar kaçınganlık göstermek ve bir miktar ego ve kimlik taslamayı muhafaza etmek şarttır. Egolar kar tanesi kadar narin ve kırılgandır.

Dünya gibi biricik olan “dırdırcı” histerik özne, gözüne girilmek istenen Ben İdeali’ni şekillendirir. Kar tanesi gibi biricik olan ego ise insanın aynadaki görüntüsü olan İdeal Ben’i şekillendirir [6].

Dırdırcı kum taneleri ile ego taslayan kar tanelerinin fiziksel bileşimini
buzlu kum imgesinde yakalarız:

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Histeri şikayetten şikayetten şikayettir”, “Yeni fonksiyon: Elektronevrotik Dalga”, “The Desire to Know the Master Analysis”

[2] Bkz “Herşey Bayan Beyan Ortada: İkileme İmleyeni Önbastırılmıştır”

[3] Bkz “Ayna Evresinde İmgesel, Simgesel, Gerçek”, “Eril kimlik taslama (imposture) ile dişil kılık değiştirme (masquerade)” Jennifer Friedlander

[4] Bkz “Terrabayt ve Kum Tanesi Olmak”

[5] Bkz “Hakikatin Elektrolizi”, “Türkçe Konuşanların Hakikat Körlüğünün Sebebi”, Doğru (özel sayfa)

[6] Bkz “İdeal Ben, Ben İdeali, Üstben, Arzu Yasası” Slavoj Žižek