Sütur-Südur Döngüsü ve İdeoloji — Işık Barış Fidaner

(öncesi: Sütur ve Südur)

Sütur ve südur arasında dinamik ve döngüsel bir ilişki vardır, aşağıdaki dört adımdan geçip başa döner:
1) Sütur
2) Südur
3) Karşı-sütur
4) Karşı-südur

Bu diyalektik hareketi bir örnek üzerinden işleyelim: Milliyetçi ideoloji.

1) Sütur: Belli bir millet yüceltilerek dünyadaki herşeyin sebebi ve sonucu mertebesine çıkarılır. Milliyetçi ideolojik sütur o milletin dünyadaki varoluşuna dair olumsal hakikati alır ve gerekli bir doğruluğa çevirir. “Olmasaydı da olurdu” silinir, onun yerine “olmazsa olmaz” konur.

2) Südur: İlk milliyetçi süturdan yola çıkarak dünya, toplum, hayat, ilişkiler gibi daha genel konularla ilgili çok sayıda sonuç türetilir ve milliyetçi ideoloji bu sonuçları gündelik gerçekliğe uygulayarak topluma sadır olur (yayılır). İdeolojik südur, insanların hayatında sahiden imkansız olan ne varsa (başta cinsel ilişki olmak üzere) tek tek ele alır ve bu sorunları tamamen ya da kısmen çözeceği (bu işleri mümkün kılacağı) düşünülen bir gerçeklik bilgisi üretir.

3) Karşı-sütur: İdeolojik imkanları üreten gerçeklik bilgisi bir süre sonra ister istemez onunla uyumsuz kalan başka sütur girişimlerinin direnci ile burun buruna gelir. Mesela aynı ülkede yaşayan başka bir milletin karşı-süturu ile karşılaşır. Her iki taraf birden “olmazsa olmaz”ın gerekli doğruluğunu kendisi üstlenirken “olmasaydı da olurdu”nun olumsal hakikatini karşı tarafa yansıtır. Sütur ve karşı-sütur arasında düşmanlaşma keskinleşir, savaş, ateşkes, imha gibi seçenekler masaya konur. Karşı-sütur çatışma ve gerginliğe yol açar.

4) Karşı-südur: Karşı-süturdan kaynaklanan çatışmalı gerginlikler ister istemez milliyetçi ideolojik yayılmayı frenleyecek ve bozunduracaktır. İdeolojik imkanlara dayanan gündelik gerçeklik parçalanır ve toplumsal sorunları sahi kılan imkansızlıklar (en başta cinsel ilişkinin imkansızlığı) su yüzüne çıkar. Süduru bozunduran entropi karşı-süduru oluşturur. Milliyetçi ideoloji ilk başta yücelttiği nesneyi yitirip melankolik bir depresyona düşer. Bu durumdan sıyrılmak için ideolojik bir yer değiştirme yapılabilir, mesela dinci sütura yatay geçiş yapılarak milliyetçi-dinci sentez üretilebilir. İdeolojik “eşdeğerlik zinciri” (Laclau, Mouffe) kurmanın amacı budur; çok sayıda ekseni yan yana getirip zenginlik veya çeşitlilik yaratmak değil, bir eksendeki süturun düştüğü çıkmazı öbür eksendeki süturla aşabilmektir. Böylece ilk adıma geri dönülmüş olur ve başka bir eksen üzerinde aynı döngü tekrar edilir.

(sonrası: Sütur ve Südur: Basit ve Diyalektik)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Şemadaki parantezli terimler konusunda bkz “Turing Makinesi ve Lacan: Yazma ve Durma”, “Resolving the Žižekian Indecision by Settling the Location of the Fantasy”, “Lacan’da Cinsiyetlenme Formülleri”