Atropa belladonna (güzelavrat otu, ölümcül gece gölgesi)

Halüsinasyon, Hafiflik ve Uçma Hissi

Bu ot daha sonra deliliğe yol açar: Bir dirhem kökü şarapla içerseniz saçmasapan hayaller görürsünüz, gerçi bu hayaller insana çok hoş gelir: Bu miktarın iki katını içen birisi üç gün kendine gelemez, hatta bunun dört katını içerse ölür. (…) Cadıların deriye sürdükleri merhemlerin özelliği bu olsa gerek.

(Pedanius Dioscorides, 1651. A cerca de la materia medicinal, y de los venenos mortiferos; çeviri, illüstrasyon ve notlar: Dr. A. Laguna)

Adam otu (mandrake) ve bam otu (henbane) gibi güzelavrat otu da cadılar için çok önemlidir; Walpurgis gecesinde (30 Nisan: ç.n. Azize Walpurga’nın bayram günü 1 Mayıs’ın arifesi) cadılar meclisi toplanırken güzelavrat otu ruhunun belirdiği düşünülürdü. [ç.n. Bitkinin İngilizce adı deadly nightshade “ölümcül gece gölgesi” anlamına gelir.]

Güzelavrat otu, patlıcangillerden Atropa cinsine aittir, bu cins Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika kaynaklı üç tür içerir. [ç.n. Atropa cins adı, bitkilerin zehirli ve öldürücü olması nedeniyle, ölüm tanrıçası Atropos‘tan adını alır.] Bu türe ait az miktarda arkeobotanik kayıt bulunur, gerçi Avrupa’da Demir çağından ve Roma zamanından kalma yörelerde fosilleşmiş tohumlar bulunmuştur.

Diğer türler gibi güzelavrat otu da deriden emildiği takdirde halüsinasyon, hafiflik ve uçma hissine yol açan merhemler hazırlamakta kullanılırdı. Bu bitkinin etkin muhtevası hiyosiyamin, atropin, atropamin, belaplomin ve skopolamindir, bunlar bitkinin tamamında bulunur ama yapraklarda daha yoğundur. Bu zehirli maddeler coşku (euphoria) ve halüsinasyona yol açar, yüksek dozlarda ise dengesizleşmeye, hafıza kaybına, komaya hatta ölüme sebep olur.

Rönesans’ta bu bitki türü İtalya’da güzellik ürünü olarak kullanılırdı; kadınlar daha çekici görünmek için bitkiden çıkan maddeyi damlatarak gözbebeklerini büyütürlerdi. Bitkinin adı bu pratikten gelmiştir, belladonna İtalyanca “güzel kadın” demektir. Atropin damlaları bugün hala göz muayenesi ve göz ameliyatı amacıyla gözbebeklerini büyütmekte kullanılmaktadır.

Atropin birçok başka tıp uygulamasında kullanılır. Sara (epilepsi) ve bağırsak sancısı tedavisinde spazm giderici olarak kullanılır, Parkinson hastalarında katılaşma ve titremeyi azaltır, astım tedavisinde bronş genişletici olarak kullanılır, kimi kalp sorunlarında uyarıcı olarak kullanılır. Ayrıca zehirlenme hallerinde panzehir olarak bu bitkiden yararlanılmıştır ve Körfez savaşında sinir gazıyla zehirlenen hastaların tedavisinde kullanılmıştır.

ç.n. Türkiye’de ıspanağa karışarak insanları zehirlediği için gündeme gelmiştir.

Kaynak: europeana.eu

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

mücelladonna & mücellat
temel dursun lazım 👨👨‍🦰👃