Üst-belirlenim yolu — John Stewart Bell

Işık hızı aşımından ve ürkünç uzak tesirden (spooky-action-at-a-distance) kaçınmanın bir yolu var. Ama bu yol doğruysa evren mutlak belirlenimcidir ve özgür irade diye bir şey yoktur.

Dünyanın üst-belirlenimci (super-deterministic) olduğunu düşünelim, sadece cansız doğanın sahne arkasında saat gibi işlemesi anlamında değil, ayrıca davranışımızın da mutlak olarak önceden belirlenmiş olması anlamında. Buna göre bir deney yerine bir başkasını yapmayı özgürce seçtiğimize inanmamız, yani deneycinin bir ölçüm kümesi yerine bir başkasını yürütme “kararı” da üst-belirlenmiştir.

O zaman zorluk ortadan kalkar. A parçacığına B parçacığında hangi ölçümün yapıldığını söyleyen ışıktan hızlı sinyale gerek kalmaz, çünkü evren, A parçacığı da dahil olmak üzere, o ölçümü ve sonucunun ne olacağını zaten “bilmektedir.”

John Stewart Bell 1985 BBC röportajı

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

ç.n. Sabine Hossenfelder açıklıyor.

Bkz “Üst-belirlenim (super-determinism)”, “Eryazgı (predestination)” Slavoj Žižek

7 Yorum

Filed under Çeviri