Şey’in haysiyeti — Slavoj Žižek

Yüceltim bir nesneyi Şey’in haysiyetine yükseltir.
Jacques Lacan, Seminer 7

Şehir Işıkları (Charlie Chaplin, 1931) mutlak kararlaşamazlık anında biter, o anda ötekinin nesnesel yakınlığıyla yüzyüze geliriz ve “O sevgime layık mı?” sorusuna yanıt vermeye mecbur kalırız, veya Lacancı formül ile “Onda kendinden fazla bir şey (küçük a nesnesi, gizli hazine) var mı?”

“Mektubun (harfiyet, letter) istikametine vardığı” bu anda olağan ereklilik (teleoloji) mefhumundan ne kadar uzak olduğumuz bellidir: Bu an önceden yazılmış bir ereği (telos) gerçekleştirmekten uzaktır, aksine varoluşumuzun tüm ideal desteklerini askıya alan radikal bir açılışın müdahalesidir. O an ölüm ve yüceltim anıdır: Öznenin mevcudiyeti simgesel desteklerden soyulup çıplak kaldığı zaman, özne, simgesel cemaatin üyesi olarak “ölür”, onun varlığı artık simgesel ağdaki yeriyle belirlenmez, Öteki’ndeki (simgesel düzendeki) deliğin/boşluğun Hiçliğini maddeleştirir, Lacan bu boşluğa Almanca das Ding (the Thing, Şey) demişti, simgeleşmeye direnen saf keyfiyet tözüdür bu. Yüce nesnenin Lacancı tanımı tam olarak “Şey’in haysiyetine yükseltilen bir nesne”dir (Seminer 7).

Mektup (harfiyet) istikametine vardığı zaman, resmi bozan leke iptal edilmez, lekenin üzeri örtülmez: Kavramamız gereken konu aksine gerçek “mesajın”, bizi bekleyen gerçek mektubun (harfiyetin) lekenin kendisi olduğudur. Lacan’ın “Çalınmış Mektup üzerine seminer”i belki de bu bakımdan yeniden okunmalıdır: Mektubun (harfiyetin) kendisi nihayetinde böyle bir leke değil midir? O bir imleyen değildir, aksine simgeleşmeye direnen bir nesnedir, özneler arasında dolaşarak o anki taşıyıcısını lekeleyen bir fazlalıktır, maddi bir kalıntıdır.

Slavoj Žižek 1992 Semptomunun Keyfini Çıkar!

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Bkz Harfiyet/Hafriyat (Slavoj Žižek), “Şili itibarı desteklemedi haysiyeti onayladı”, “Şili’de “Haysiyeti Onaylıyorum”: Esas-İmleyen ve hegemonya” Slavoj Žižek

Not: Şili’nin yeni solcu başkanı Gabriel Boric’i iktidara taşıyan ittifakın adı “Haysiyeti Onaylıyorum” (Apruebo Dignidad, Approve Dignity) Türkçe basın organlarının çoğunda (belki de Anadolu Ajansı’ndan kopyalanarak) ne yazık ki “İtibarı Destekliyorum” şeklinde yer aldı. Haysiyet ile itibar arasındaki farkı bilenler buradaki hatanın vahametini fark edeceklerdir.