Ekonomik-medyatik dolaşımda intiharın yeri ve tebrik etmenin anlamı üzerine — Işık Barış Fidaner

İntihar olaylarının medyada dolaşıma girip taklit yoluyla çoğalmasından korkulmasının sebebi, ekonomik-medyatik dolaşımın alt akıntısı olarak intihar mefhumunun zaten sürekli mübadele ediliyor olmasıdır.

Yeni işe alınan birini veya yeni evlenen birini (veya, neden olmasın, cemaat yurduna kabul edilen birini) tebrik etmek, bu adımı atan kişinin başka gelecek ihtimallerinden oluşan görcül kompleksi (virtual complex) kurban ederek toplumun ona sunduğu gerçel kompleksin (actual complex) kısıtlamaları altına girmesini kutlamak anlamına gelir.

Yani cemaatin bireyde tebrik ettiği şey aslında onun sosyal intiharıdır. Sosyalliği terk etmeyi veya sosyallikten kovulmayı kastetmiyorum, sosyal intihar aksine asosyallikten sosyalliğe geçiştir. Psikanalizde buna iğdiş denir.

Cemaatin bireye sunduğu gerçel kompleks Yuva’dır. Cemaate sığınırken feda edilmesi gereken görcül kompleks ise semptomdur. Semptomun tezahür ettiği nokta birey olsa da semptomun bireye ait olduğu yani bireysel olduğu söylenemez çünkü semptom bireyi sarmalayan bağlamda ikamet eder. Yuva adına feda edilen semptom tamamen ortadan kalkmaz, Yuva’nın merkezine oturan ideallerin çevresini saran cep ve oyuklarda yuvalanır, bastırılır, inkar edilir, boşverilir, gözden uzaklaştırılır.

Yuva adına semptomu iptal etmek, yüceltim yolunu kapatmak ve idealleştirme yolunu açmaktır [1]. Tebrik edilen işlem bundan ibarettir.

Dolayısıyla gençlerin intihara başvurmasının umutsuzluk, çaresizlik ve imdat çığlığından öte bir anlam taşıdığı görülmeli: İntiharın asıl sebebi gencin sosyal intiharını (iğdişini) Yuva adına tebrik ve takdir eden cemaati kesinlikle reddetmesi ama onun yerine başka bir sosyallik de koyamamasıdır. Tebrik edilen tek şeyin sermayeyle suç ortaklığı olduğu bir dünyada geleceğin “doğal olarak” giderek kararmasıdır.

O halde intiharları önleyecek tavır bu gençlere “Hadi aslanım, yaparsın, edersin, başarırsın!” diye sözde “umut” (aslında gaz) vermek değil, sermayeye ortak olmayan ve “maddi kazanç” getirmeyen işlerin de tebrik etmeye değer sayıldığı (hak ettiği maddi/manevi karşılığı alabildiği) bir dünya oluşturmaktır. “Maddi kazanç” deyince akla sadece para gelmesi ve bu kavramın “kamu yararı”nın tam tersini ifade etmesi bile toplum ve dünya adına epey vahim bir göstergedir.

Marx’ın anlattığı gibi işçi sermayeye emek-gücünü satmaktadır. Ama pratikte bu olay insanın elindeki tek şey olan ömrünü dilim dilim bölüp müphem tanrılara (veya Mark Zuckerberg veya Elon Musk gibi sanal başağalara) kurban etmesi demektir. Emek-gücünü sermayeye satma işleminin yavaş çekimde girişilmiş bir intihar eylemi olduğunu kim inkar edebilir?

Bu şartlar ortadayken neyin “maddi kazanç” ve “başarı” sayılacağı ve neyin tebrik edilmeyi ve karşılık bulmayı hak ettiği konusunda biraz daha dikkatli olmak gerekmez mi?

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Yuva Adam Vakası: ‘Yuva’ Adına Semptomu İptal Etme Girişimi”