Sandee LaMotte — 11 Ocak 2022 — edition.cnn.com
Akşam yemeği masasında güçlendirilmiş tam aşılı arkadaşlarım ve ailem, kötü bir koku gibi havada asılı kalan şu soruyu suskunlukla karşıladı [ç.n. Biontech üçüncü doza “güçlendirme” deniyor]:
“Omikronu kapıp atlatsak olmaz mı? Zaten hafif değil mi? Bağışıklığımız güçlenmiş olur?”
Güçlendirilmiş tam aşılı ve iyi eğitimli bir arkadaşımız bunu içtenlikle soruyordu, sosyal platformlarda yayılan görüşleri yansıtıyordu. Kasten Omikron kapma fikrinin “çok moda” olduğunu söyleyen Dr. Paul Offit bezginlikle iç çekti.
Dr. Robert Murphy “virüs yangın gibi yayıldı,” diyerek onu onayladı.
“Hem de çok yaygın, her tip insana bulaştı, güçlendirilmiş aşılılara da, aşı karşıtlarına da bulaştı,” diye uyardı. “Bunu kapmaya çalışmak için aklını kaçırmış olmak lazım. Dinamitle oynamak gibi bir şey.”
Eğer bu düşünce aklınızdan geçtiyse, işte kasten Omikron kapmaya çalışmamanız için size beş neden:
1. “Soğuk algınlığının kötüsü” değil
Murphy’ye göre Omikron varyantının hafif vakalarında bile yüksek ateş, vücutta ağrılar, lenf bezi şişmesi, boğaz ağrısı ve yoğun burun tıkanıklığı bildirilmiş ve insanlar günlerce zayıf düşmüş.
“İnsanlar sanki Omikron soğuk algınlığının kötüsüymüş gibi konuşuyor. Öyle değil,” dedi Murphy. “İnsanın canını alabilen bir hastalık bu.”
Milyonu aşkın Amerikalıyla yapılan yeni bir çalışma Covid-19’un aşılı insanları ağır etkileme riskinin 65 yaş üstü olanlarda, bağışıklık sistemi zayıf olanlarda veya şu sorunlardan en az birini yaşayanlarda daha yüksek olduğunu tespit etti: diyabet veya kronik böbrek yetmezliği, kalp hastalığı, akciğer hastalığı, sinir hastalığı, karaciğer hastalığı.
Fakat hiç sağlık sorunu olmayan insanlar bile ağır hastalanabiliyor, Murphy’ye göre. “Ben şu anda güçlendirilmiş aşılı ve risk faktörü taşımayan 65 yaş üstü bir hastayım, hastanedeyim ve kötü durumdayım.”
Covid-19’un Delta varyantı yerine Omikron varyantını kaparsanız sahiden “hastaneye düşme riskiniz daha az, yoğun bakıma düşme riskiniz daha az, mekanik vantilatöre bağlanma riskiniz ve ölme riskiniz daha az – bütün yaş gruplarında bu böyle,” dedi Offit.
“Ama yine de ağır hastalanabilirsiniz,” diye ekledi Offit. “Olsa olsa biraz daha az ağır olur. Ama ölme ihtimaliniz %0 değil. Virüsü kapmayı hiç istememelisiniz.”
2. Uzun süren Covid semptomları yaşayabilirsiniz
Koku duyusu kaybı (ve tat duyusu kaybı) hafif Covid-19 vakalarında yaygınlaşan bir semptom. Çalışmalara göre insanların %80’i bir ay içinde bu yeteneği geri kazanıyor ama diğer insanlar en az altı ay boyunca koku veya tat alamayabiliyor. Talihsiz bir azınlık belki de bu duyularını hiç geri kazanamıyor.
Çok can sıkıcı ama bir Covid-19 vakasında sonradan devam edebilen sağlık şikayetlerinden sadece bir tanesi bu. “Uzun Covid” denen bu durumda insanı güçten düşüren şu semptomlar görülüyor: nefes darlığı, ağır halsizlik, ateş, baş dönmesi, kafa bulanıklığı, ishal, kalp çarpıntısı, kas ve karın ağrısı, duygudurum değişiklikleri ve uyuma zorlukları.
Ağır uzun Covid vakalarında akciğerler, kalp ve böbreklerin yanısıra ruh sağlığınız da zarar görebiliyor ve bu durum federal kanunlara göre sakatlık sayılabiliyor.
“Uzun Covid’i henüz anlayabilmiş değiliz,” dedi Offit. “Dolayısıyla ben olsam bu doğal virüsü kapmakta acele etmezdim.”
“Doğal bir virüse her zaman yabani tip (wild type) denir ve bu ismi koymanın iyi bir nedeni vardır: Yabani tip virüsler kontrol edilemez,” dedi Offit. “Doğal bir virüs kapma riskine hiç girmeyin.”
[ç.n. Uzun Covid konusunda bkz “Aynı insanlar değiliz: Uzun süren COVID semptomlarıyla mücadele”]
3. Hastalığı çocuklara bulaştırırsınız
Covid-19 aşısı yaptırabilen 12-17 yaşındaki çocukların yarıdan biraz fazlası (%54) tam olarak aşılandı. 5-11 yaşındaki çocukların sadece %23’ü ilk dozlarını aldı.
Omikronla savaşta kilit rol oynadığı düşünülen güçlendirici dozların 12 yaşındaki çocuklara uygulanması daha geçen hafta onaylandığı için üçüncü dozunu alabilen çocuklar az sayıda.
Dolayısıyla sizi Omikrona maruz bırakacak riskli davranışlar, maske takmamak, sosyal mesafe önerilerine uymamak, kalabalık olarak toplanmak, özellikle de iç mekanda, başkalarını virüse maruz bırakabilir, onlar da virüsü çocuklarına taşıyabilir.
Virüs kapan çocuk sayısı yükseliyor, hem de “küresel salgının önceki dalgalarında çıkılan zirvelerden” çok daha yükseğe çıkıyor.
“6 Ocak’ta biten hafta boyu 580 binden fazla çocuk Covid-19 vakası bildirildi,” AAP verilerine göre.
“30 Aralık’ta biten hafta boyu bildirilen 325 bin ek vakaya kıyasla %78 artış görüldü, iki hafta önceki vaka sayısınınsa neredeyse üç katı,” dedi AAP.
Covid-19 bulaşan çocukların sağlık sorunları küresel salgın boyunca genellikle hafif seyretti ama çok bulaşıcı Omikron varyantının yol açtığı çok yüksek vaka sayıları nedeniyle hastaneye kaldırılan 18 yaşından küçük çocuk sayısı rekor kırdı, CDC verilerine göre.
“Bence o çocukları korumanın en iyi yolu mümkünse hemen aşılamak ve aşılı kardeş ve ebeveynlerle onların etrafını sarmak,” dedi Dr. Rochelle Walensky.
4. Sağlık sistemine yük olursunuz
Herhangi bir SARS-CoV-2 (yeni koronavirüsün resmi adı) varyantını kasten kaparsanız “küresel salgını devam ettirirsiniz ve sağlık sistemine yük olursunuz,” dedi Murphy.
Haftasonu ABD’deki 5 binden fazla hastanenin yaklaşık dörtte biri “çok ciddi personel eksikliği” yaşadıklarını söyledi. Verilere göre bu durum küresel salgın boyunca hiç bu kadar ciddi olmamıştı.
Covid-19’a maruz kalan ön cephe sağlık çalışanlarına virüs bulaştıkça veya karantina uygulanması gerektikçe personel eksikliklerinin daha da derinleşmesi bekleniyor. Sağlık personeli kıtlığına düşülecek en kötü zamandayız – hastanelerde 138 bini aşkın Covid-19 hastası bulunuyor, HHS’ye göre.
Ayrıca HHS verileri ülke çapında yoğun bakım ünitelerinin %80 dolu olduğunu tespit etti, yatakların yaklaşık %30’unda Covid-19 hastaları tedavi görüyor. Mecburi olmayan ameliyatlar durduruldu ve sağlık yetkilileri ulusal sağlık sisteminin iş göremeyeceğinden endişe ediyor.
“Sağlık sisteminin tek amacı Covid’li insanlara bakım yapmak değildir. Onun amacı apandisitli çocuklara bakmaktır, kalp krizi geçirenlere bakmaktır, trafik kazası geçirenlere bakmaktır,” dedi Dr. Ashish Jha CNN’de.
“Bütün bu işler fena halde zorlaşacak çünkü nüfusun büyük bir oranı aşılanmış değil ve birçok kişi de güçlendirme (üçüncü doz) yaptırmadığı için risk altında,” diye ekledi.
5. Tabiat Ananın Şakası Olmaz
Kasten hastalık kapmanın iyi bir fikir olduğu geçmişte hiç duyulmuş mudur? Belli bir yaşın üstündekiler hatırlar: Ebeveynler kendi çocuklarına başka bir çocuktan hastalık bulaştırdıkları “su çiçeği partileri” düzenlerlerdi. Yetişkin su çiçeği vakaları daha ağır seyrettiği için bu partilerin amacı çocuğunuzun hastalığı erkenden “kapıp atlatmasını” sağlamaktı.
“O da kötü bir fikirdi,” dedi Offit. Aşılarla ilgili eski bir eğitici filmden bahsetti, kameramanın açıkladığına göre kızkardeşi çocuğunu bir su çiçeği partisine götürmüş. Bulaştırdıkları hastalık maalesef o çocuğu öldürmüş.
“Tabiat Ananın şakası olmaz,” dedi. “Okyanustan sürünerek karaya çıktığımız günden beri bizi öldürmeye çalışıyor.”
Türkçesi: Işık Barış Fidaner
ç.n.: Kurumsal bilgileri ayıkladım, o konuda İngilizce metne bakabilirsiniz.
Geri bildirim: Hemseda — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER