Abese İrca ve Abese İcra — Işık Barış Fidaner

Trajedi/komedi arasında taraf tutan iki farklı mantık vardır:

1) Eleştiri mantığı:
— Komedinin gülünç olduğunu görür ve belki ona sempati besler.
— Ama ona kıyasla trajedinin ciddi olması gerektiğini anlar.

2) Analiz mantığı ise:
— Komedideki ciddiyeti duyar ve ona parasempati besler [1].
— Ona kıyasla trajedinin gülünç kaldığını anlar.

Dikkat ederseniz iki mantıkta da kıyas ölçüsü komedi yani abesliktir ama ona alınan tavır bambaşkadır:

1) Eleştiri dayandığı abes ölçüyü inkar edip onun yerine “manzara koyar” yani trajik bir hikaye anlatarak onun üzerini perdeler. Bu perde:
— Sempatiyi antipatiden ayıran resmi hudutları çizer.
— “Cahil cesareti” ve “haddini aşma”nın resmi ölçüsü olur.
— “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” ayrımını temellendirerek “Erdemli” “Bilen Adam”lara kürsü açar [2].
— Absürt şeylerin aşırılığını dışlamak için gereken mazereti sağlar.

2) Analiz ise dayandığı abes ölçüyü ikrar eder (acknowledge eder, accept etmez) ve yorumlamak için ona kulak verir.
— Parasempatide kesin hudutlar yoktur.
— Her şakada bir ciddiyet duyulur.
— Analiz bilgi değil, bilebilgidir [3].
— Onun ölçüsü doğruluk değil, sahiliktir.
— Onun derdi haklı olmak değil, hakkını vermektir.
— Onun açığa vurduğu sorun taslama değil kendini baltalamadır.
— Analizde abeslik dışlanmaz, dışarılır [4].

O halde gelin bu iki mantığa birer isim verelim:

1) Abese irca (olmayana ergi, reductio ad absurdum): Eleştirinin amacı abes öğeyi tecrit etmek ve paketleyip çöpe atmaktır (irca = indirgeme), çünkü bu yolla kendi “Erdemli” “Bilen Adam”lık ciddiyetini güvence altına aldığını zanneder (irca = restorasyon).

2) Abese icra (olmayışa ergi, inductio ad absurdum): Analizin amacı ise abes öğeyi ruhsal olarak özümsemek (icra = cereyan) ve bir farkındalığa dönüştürerek eylemlerine vesile kılmaktır (icra = performans), çünkü ciddiyetin kürsülere çıkarılmakla sağlanmadığını, onu yaya olarak adım adım hakikatetmesi gerektiğini bilir [5]. Bilebilginin bilgiden farkı budur.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Sempati Antipatinin Yuvalandığı Yerdir, Parasempati Antipati Geçirmez: Simgesel Yakınlık Uzaklıktır, Gerçek Yakınlık Uzakınlıktır”, “Komedide Entropik Kadercilik”

[2] Kürsü deyince erkek lir kuşunun gösteri tümseği aklınıza gelsin: “Kuşu Kuşla (T)avlarlar: Lir Kuşu ve Troll Sürüsü”, “Virtue, Erdem, Görce”

[3] Bkz “Bilgi ve Bilebilgi: Bilen Bilemez Ancak Bilmeyen Bilebilir”, “Doğruyu Bilme İsteği ve Sahiyi Bilebilme Arzusu”, “Doğru Haklı Olandır, Sahi Hakkını Verendir”, “Sahici Analiz Eleştirinin Ötesindedir: Eleştiri Taslamayı Açığa Vurur, Analiz Kendini Baltalamayı Açığa Vurur”

[4] Bkz “İmleyişin direnişi” Bruce Fink, “Biri diğerini dışarır: Bütünlük tamamsızlığı dışarır” Paul Verhaeghe, “Dışarım alanı” Jacques-Alain Miller

[5] Bkz “Hakikatetme, Hakikatlanma, Hakikatkı”