Hiperego ve Sinema: Eski Kıstas Eski Hamam: Terleme — Işık Barış Fidaner

(öncesi: Hiperego ve Lacan’ın Üç Evresi)

Hiperego’nun ölümsüz sloganını hatırlayalım:

Yenilemeyen yineleme boştur, yinelemeyen yenileme kördür.

Bu sloganın en candan militanı kimdir? Elinde megafonla “Olmuyor daha canlı!” diye bağırarak oyuncuları terleten film yönetmeni olabilir mi?

Film setinde tek bir sahnenin çekimi neden defalarca tekrarlanır? Amaç kusursuz bir yenileme-yineleme dengesine ulaşmak ve onu kayda geçirerek ölümsüzleştirmek değil mi?

Slavoj Žižek’in Sapkın Kılavuz Sinema (2006) belgeselinin en başında dediklerini hatırlayalım [1]:

Sorun, arzuyu doyurup doyurmamak değildir. Sorun, ne arzuladığını bilebilmektir. İnsanda arzu hiç de spontan veya doğal değildir. Arzular sunidir. Arzuların öğretilmesi gerekir. Arzuları öğreten sapkın sanat sinemadır. Size arzu ettiğiniz şeyleri sunmaz, neyi nasıl arzu edeceğinizi bildirir.

Hiç didaktik olmadan yalnızca sahneleme yaparak kitlelere neyi nasıl arzulamaları gerektiği öğretilebildiğine göre arzuların mükemmellik kıstası bütün insanlık için tek ve evrensel olsa gerek. Bu kıstas sizce ne olabilir?

Diyelim ki bu kıstas terleme olsun. Atasözleriyle ifade edersek: Eski kıstas eski hamam: Hamama giren terler.

Üç ter çeşidini ayırarak Hiperego sloganı terleme kıstasına kolayca uyarlanır [2]:

Ecel teri dökmeden alın teri dökülmesi boştur, his-teri dökmeden ecel teri dökülmesi kördür.

Bu sloganın birinci kısmının eril, ikinci kısmının dişil olduğu fark edilmeli [3]:

1) Güçlü erkek güçsüz erkeğe ecel teri döktürerek kendi alın terinin üstünlüğünü ispatlar.
2) Kadının döktüğü ve döktürdüğü his-teri erkeklerin önemsediği ecel terinin aslında pek güvensiz bir rehber olduğuna delalet eder.

Bu iki kısmı ahlak ve etik kavramlarıyla da ayırt edebiliriz [4].

1) Ecel teri ahlakın boş olmadığının ispatıdır.
2) His-teri etiğin kör olmadığının delilidir.

Tabi bu ikisi birbirini baltalamaya devam eder:

1) Etiğe göre ahlak yine de boştur, ah lak laktır.
2) Ahlaka göre etik yine de kördür, içine etiktir.

(sonrası: Sermaye ve Hiperego: İnkâr Oranının Düşme Eğilimi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Slavoj Žižek: Sapkın Kılavuz Sinema”

[2] Bkz “Alın Teri, Ecel Teri, His-teri”, bu formülde terhane yankısı duyabilirsiniz (sweatshop: yoksul halkın ucuz emeği).

[3] Bkz “İspat erildir, delil dişildir”

[4] Bkz “Ahlak Bombasını Reddetmek ve Etkisiz Hale Getirmek”

Ayrıca bkz “Devrimci politik eylemin bünyevi kıstası sahnelenen ütopyadır” Slavoj Žižek

David Lynch ettirsin, Leonardo da Vinci sürsün: görsel kurguların etkisinde hep birbirimizi eziyor olsak da klasik tarihsel referanslara dayanarak birkaç kişiyi tepemize çıkarmayı ihmal etmeyelim.

menfezin (influencer) seslendiği tribün aynı anda hem ona tezahürat yapan bir kalabalıktır hem de onu kuşkuyla yargılayan bir jüri veya mahkemedir. Onu vinçle tepelere de çıkarabilir, linçle yerin dibine de batırabilir.

Bkz “Arafta Türbülans ve Nüfuzculuk Oyunu: Tribüne Seslenenler ve Türbine Ses Verenler”, “Büyük Çaylak” Leonardo da Vinci