Tözne/Cevherzat: özgür, özür, zaten, bizzat — Işık Barış Fidaner

Hegel’in temel tezini hatırlayalım:

Sahiliğin yalnızca Töz değil aynı zamanda Özne olarak kavranıp dile getirilmesi herşeyi belirler. (Hegel, Ruhun Fenomenolojisi, §17)

Bu sahiliğe Tözne adını verelim. Töz-özne’nin cevher-zat’a tekabül ettiğini hatırlarsak Hegel’e mutad dışı bir yoldaş buluruz:

Biz cevherle bir şeyin zâtını ve kendisini kastediyoruz. (Farabi, Harfler Kitabı)

O halde Tözne aynı zamanda Cevherzattır. Hegel’in temel tezi ilahiyat diline şöyle uyarlanır:

Hakkın yalnızca Cevher değil aynı zamanda Zat olarak kavranıp dile getirilmesi herşeyi belirler. (Hegel, Ruhun Fenomenolojisi, §17)

Bunlardan biri diğerini takip eder:
1) Tözne yürür ve yere düşer [1].
2) Cevherzat gelir ve onu kaldırır [2].

Tözne eylem yapar ve düşer:
1) Önce özgür olma iddiasıyla yola çıkar (modernite).
2) Sonra ayağı takılır, yere düşer ve özür ister (postmodernite).
3) Sondaki özür baştaki özgür‘ün yalnızca akıbeti değil aynı zamanda ereğidir:

Yasa, dolaysızca özbilince ait yasa, yahut kendi yasasını içinde taşıyan kalp, öz-bilincin gidip gerçekleştirdiği Akıbet/Erektir (Zweck, End). (Hegel, Ruhun Fenomenolojisi, §368)

Cevherzat ise kuvveden fiile çıkar:
1) Önce hep-zaten parantezinde saklı durur (görcül, görce).
2) Sonra bizzat devreye girer ve etkili olur (gerçelleşme).
3) En sondaki bizzat en başta zaten yalnızca (benim) imamda değil aynı zamanda (senin) imanda da bulunur (bizzaten) [3].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Slavoj Žižek: “Hegel’in ünlü kelime oyunlarından bir tanesi: Almanca zugrundegehen ifadesi parçalanma, dağılma demektir ama zu Grunde gehen harfiyen kendi zeminine ulaşma anlamına da gelir.” (Hiçten Az) Bir şeyin asıl zeminine ulaşmak için onu yerle bir etmek gerekir çünkü “Üst-dil yoktur.”

[2] Kaldırmak hem ortadan kaldırmak hem rafa kaldırmak hem de yükseğe kaldırmak anlamında Aufhebung’dur (sublation). Bu kullanımı bana aktaran Engin Kurtay’a ve ona aktaran hocası Önay Sözer’e teşekkürler.

[3] Bkz “İman ve İmam: İma edilen şey-tanrıdır”

Sureti haktan beklemeyelim.