Erkeksi ve Kadınsı Karizma: Sanal Ağa ve Sanrıça: Jonathan ve Jasmine — Işık Barış Fidaner

Karizmanın kendisi sanal olmakla birlikte erkeksi ve kadınsı karizma arasındaki cinsel fark gerçektir. Sanal Ağa ve Sanrıça (sanrısal tanrıça) figürleriyle bu iki etkiyi ayırt edelim. Eleştiri Sanal Ağalar arasında cereyan eden Ödipal/eril kapışmaların sanatıdır, şiddet içeren bu boyutu hepten “zehirli” sayıp iptal eden Ödip-karşıtı üst-eleştiri konumu ise Fallik Kadın yani Sanrıça’ya aittir. Analiz bu iki figürün de ötesine geçer, insanların Sanal Ağalar ve Sanrıçaları tepelerine çıkararak kendi kendilerini baltaladığının açığa vurulmasından oluşur [1].

Jonathan

Jasmine

Bu karizmatik figürleri Joss Whedon’ın iki dizisinde buluruz:
1) Kadın kahramanlı Vampir Avcısı Buffy‘nin (1997-2003) S04E17 bölümündeki Jonathan tam bir Sanal Ağa’dır.
2) Erkek kahramanlı Angel‘ın (1999-2004) S04E18 bölümündeki Jasmine tam bir Sanrıça’dır.
Sıra numaraları benzeyen bu iki bölümün yayınlanması arasında tam üç yıl geçmiştir. Hem Jonathan hem Jasmine karizmalarıyla kurgusal dünyadaki herkesi büyülerler ama birçok fark onları birbirinden ayırmaktadır.

Jonathan sıradan (kısa boylu) bir adamken bir büyü yaparak tarihi baştan yazar ve dünyayı alternatif bir versiyona dönüştürür: Kendisini herkesin gözünde bütün başarılara sahip her işin ustası kusursuz bir beyefendi kılığına sokarak Sunnydale kasabasının Sanal Ağası olur.

Fakat büyü semptomatik yan etki olarak güçlü bir iblis dünyaya getirmiş ve Jonathan’ın bedenini özel bir işaretle damgalamıştır: Jonathan tasladığı Ego inşasına yaslanmaktadır; büyülü karizmasını dağıtmak için onun semptom-iblisini bulup alt etmek yeterlidir. Erkeksi Sanal Ağa (baba) bütün dünyevi değerlerin pozitif kaynağı (ata) kılığına girse de asıl negatif kaynak onun semptom-iblisidir; iblis güçten düştükçe karizma bozulacak ve Sanal Ağa yeniden alelade bir adam haline gelecektir. Lacan’ın Televizyon’daki deyişiyle: “Baba ata değildir.”

Sanal Ağalaşma ideolojisinin “kırılgan” erkeklerin “toksikleşmesi” olduğunu düşünmeye başladıysanız şimdi gelin bir de kadınsı karizma etrafında gelişen Ağlaşma’ya bakalım.

Jasmine sıradan bir kadının büründüğü olağanüstü bir kılık değildir; bir kadından doğmuş bir Sanrıça’dır (Charisma’nın canlandırdığı Cordelia onu dünyaya getiren kordon olur). Sanrıça’nın karizması Sanal Ağa’dan daha derindir: Sanal Ağa medyada boy gösterip imza isteyen hayranları peşine takıyordu ama Sanrıça’nın bedeni büyülediği insanların mutlak tapınma nesnesi olmaktadır.

Sanrıça’nın karşısına çıkan kişinin sağkalma içgüdüsü arıza yapar:
1) Nefretten nefret etme aşkına aşık olur (loving-loving-to-hate-hate).
2) Bilmeyi bildiğini ve erdem içinde yüzdüğünü zanneder (knowing-to-know).
Ve bu arıza onun arzu sebebi olur. Bir kült kolonisi gibi insanlar Sanrıça etrafında telepatik bir Ağlaşma (networking/wetworking) içine girerler. Sanrıça’nın (fallik annenin) onları yutmasını isterler [2].

Jasmine’in semptomu Jonathan’daki gibi uzaklarda saklanan bir iblis değildir, bizzat Sanrıça semptom-iblisin kendisidir, onun sanallığını görebilmek için “yan bakmak” (Žižek) yeterlidir: Jasmine’in kan lekesini silmek için bluzu parmakları kanayana kadar ovan Winifred, leke kendi kanına bulaşınca Jasmine’in gerçek yüzünü görmeye başlar ve bizzat Sanrıça’nın semptom-iblis olduğunu anlar. Lacan’ın Televizyon’daki deyişiyle: “Anne kadınlığı bulaştırır.”

Erillik kadınlığı bir leke gibi silerek Yuva kurmaya çalışır [3]. Bu anlamda Sanrıça ne kadar kadınsı da olsa erilliği muhafaza eder çünkü Erbaba’yı cisimleştirmektedir (Urvater: İlksel Baba). Lekenin bulaştığı kişi ise semptomlaşır ve dişileşir. Sanrıça etrafında dönen telepatik Ağlaşma’nın kabuğunu soyarsanız altından semptomatik Bağlaşma çıkacaktır [4]. Lacan alıntısı ile bitirelim:

Aile düzeni şu olgunun tercümesinden başka bir şey değildir: Baba ata değildir, Anne de adamın çocuklarına kadınlığı bulaştırmakla kalır; gerisi bundan türer. (Televizyon)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Sahici Analiz Eleştirinin Ötesindedir: Eleştiri Taslamayı Açığa Vurur, Analiz Kendini Baltalamayı Açığa Vurur”, “Fallik Kadın Dini: Penis Olmazsa Çocuk Olmazsa Başarı Olmazsa Kimlik Verelim”, Sanal Ağa (özel sayı)

[2] Bkz “Arzu ile Arıza”, “Yetki, Beden, İrade, Sistem, Arzu, Arıza ve Koronavirüs”, “Networking and Wetworking”, “The Matrixial Capture: What is the Matrix? It is My-tricks!”, “Virtue, Erdem, Görce”

[3] Bkz “Psikobaşkaldırı Özgümleşme Manifestosu: İnsan Yüzlü Žižek veya Kesişim Politikasını Psikanaliz Deterjanıyla Ovmak”, Yuva vs. Semptom (özel sayı)

[4] Bkz “Sevgilinti: Leyla ile Mecnun”, “İçerikleri İçeren Bilirbilmezlik Balonu: Yazılama ve Yazıklanma”, “Ağlaşma ve Ağalaşma”, “Ağlaşma (Networking) ile Bağlaşma (Linking)”