Esas-İmleyen ve Mastar-İmleyen — Işık Barış Fidaner

Simgesel düzeni bir arada tutan çıpalama/dikişleme/sütur noktasına Esas-İmleyen (Master-Signifier) denir. Fakat bir merkez tek başına ayakta duramaz ve onu çevresine bağlayan ara-birimlerin kavramsal dolayımına gerek duyar, bunlara Mastar-İmleyen diyelim.

Mastar-İmleyenin son anlamını Esas-İmleyen belirlese de onu mevcut Esas-İmleyenden koparıp bir başkasına bağlamak da mümkündür. Politik alandan iki örnek verince ne kastettiğimiz hemen anlaşılacaktır:

Örnek 1
Esas-İmleyenler: Marx, Lenin
Mastar-İmleyenler: Dayanışma, Sınıf Mücadelesi, Sosyalizm, Komünizm

Örnek 2
Esas-İmleyen: Atatürk
Mastar-İmleyenler: Cumhuriyetçilik, Halkçılık, Laiklik, Milliyetçilik, Devletçilik, İnkılapçılık

Bir Mastar-İmleyen telaffuz edildiği zaman nasıl ve neye göre yorumlanacağı sorusu gündeme gelir:

— Dayanışma diyorsun ama hangi dayanışma bu? Kimin için ve ne amaçla dayanışma?

Mastar-İmleyenin ait olduğu Esas-İmleyenin net olduğu durumlarda bu soru kendiliğinden yanıtlanır: Birisi sınıf mücadelesinden bahsediyorsa otomatikman Marksist olduğu varsayılır. Ama bu varsayıma itiraz etmesi de olasıdır:

— Hayır ben Marksist değilim (veya eleştirel Marksistim), daha farklı bir sınıf mücadelesinden söz ediyorum.

Bunu diyen kişi Mastar-İmleyeni ait sayıldığı Esas-İmleyenden koparmayı deniyordur. Böyle bir girişim eğer yeterli politik destek bulursa Mastar-İmleyeni özerkleştirebilir, hatta bir başka Esas-İmleyene bile bağlayabilir. Bir politik yaklaşımın ortodoks mu yoksa revizyonist mi olduğu meselesi, başvurduğu Mastar-İmleyenlerin hangi Esas-İmleyene ait/bağlı sayıldığı konusu üzerinden kararlaştırılır.

Din bağlamında Esas-İmleyeni tek tanrı, Mastar-İmleyenleri çok tanrı gibi düşünebiliriz. Bütün dinlerin asıl derdi bu iki işlev arasındaki ilişkiyi şekillendirmektir:
1) Çok tanrılı dinlerde yalnızca Mastar-İmleyenler vardır, Esas-İmleyen işlevi ayırt edilmemiştir.
2) Yahudilikte “Ben benim” diyen Esas-İmleyen gelip bütün Mastar-İmleyenleri iptal eder veya ikinci plana atar.
3) Hıristiyanlıkta “Baba, Oğul, Kutsal Ruh” üçlemesi iki işlevi dolayımlar ve barıştırır.
4) İslamda ise Esas-İmleyen Allah olarak geri gelir ve bütün Mastar-İmleyenleri kuşatır.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner