Ay yarıktır: Kapsam, Saklam, Bağlam — Işık Barış Fidaner

Kuran’da anlatılan çarpıcı bir mucize Ay’ın yarılmasıdır:

Vakit yaklaştı ve Ay yarıldı. Onlar bir alamet görseler hemen yüz çevirip, “Klişe bir efsun!” derler. Hep inkâr ettiler ve keyfî davrandılar. Herşey kararlaşır. (Kamer 1-3)

Bir NASA görevlisi bu mucizenin hayalî olduğunu şöyle izah etmiştir:

Ay’ın geçmiş herhangi bir tarihte iki (veya daha fazla) parçaya ayrılıp yeniden monte edildiğini düşündüren hiçbir bilimsel delil bulunmamaktadır. (Brad Bailey, NASA Ay Bilimi Enstitüsü, 2010)

Oysa Ay’daki yarığın ifşası Lacan’ın insanın çıplaklığını açığa vurmasına benzer:

Eğer “Kral çıplak” diyorsam, masaldaki çocuğun evrensel yanılsamayı ifşa etmesine benzemez bu, daha ziyade Alphonse Allais’nin çevresine toplanan kalabalığa şöyle seslenmesine benzer: “Bu ne rezalet! Şu kadına bakın! Elbisesinin içinde çırılçıplak!” (Seminer 7)

Yani Ay’ın bölünmesi aynı Ego’nun bölünmesi gibidir (Spaltung); tamlık görüntüsünün ardına saklansa da biz insanlar bildik bileli (fi/φ tarihinden beri) Ay yarıktır, yaralıdır. Dünya’dan bakan NASA görevlisi Ay’ın dikiş izlerini göremez, çünkü Ay’ın ön ve arka yüzlerini ayıran kıvrım, Dolunay’ı çevreleyip ona tamlık sureti veren kıvrımın ta kendisidir, zira Ay’ın kendi etrafında dönüşü ile Dünya etrafında dönüşü senkronludur (Ay bu nedenle adına en layık “uydu”dur).

Elbiseli kadının çıplaklığı ile Ay’ın senkronlu yörüngesi arasındaki bağlantıyı Buffy‘nin “Evreler” (S02E15) bölümünde buluruz. Willow yeni sevgilisi Oz’un tatlı bir adam olmasına rağmen Dolunaylı gecelerde kurtadama dönüşen bir canavar olduğunu öğrenmiştir. Nazik kurtadam bu komplikasyon üzerine “En iyisi ben senden uzak durayım, yolundan çekileyim” der. Willow onu şöyle yanıtlar:

Willow: Doğrusu seni seviyorum. Hoşsun ve komiksin. Sigara içmiyorsun. Evet belki kurtadamsın ama o her zaman değil ki. Sonuçta her ayın üç günü ben de pek iyi huylu olmuyorum.

Yıllar sonra kurtadam denetimden çıkınca “Ben ve O” (Ego ve İd) ayrımı gündeme gelir (S04E06, “Kalbi Yabani”):

Oz: Kurt hep içimde… Beni ondan ayıran çizginin nereden geçtiğini artık bilmiyorum. Bunun ne demek olduğunu anlayana kadar senin yanında duramam… kimsenin yanında duramam.

Bu senaryoda üç tane yarılma üst üste binerek senkronlu bir yörünge oluşturur:
1) İyi ve kötü huylu Willow
2) İnsan ve kurtadam Oz
3) Kadın ve erkek

Ay’daki yarık hem Ay ve Dünya arasındaki senkrondur, hem denizlerin doğal gelgitleri ile insanların arzu gelgitleri arasındaki senkrondur, hem de bu iki (“veya daha fazla”) senkronun senkronudur. Ay’daki yarığa bakarak üç kavramı ayırt edebiliriz:
1) Ay’ın ön yüzü: Kapsam
2) Ay’ın arka yüzü: Saklam
3) Ay’daki yarık/yara: Bağlam

Bu üç kavram Hegelci Aufhebung‘un (kapsayarak aşma) üç anlamını ayırt eder:
1) Kapsam muhafaza ediştir (kap-sar = kapar + sarar).
2) Saklam iptal ediştir (inkâr veya bastırma).
3) Bağlam güncelleyiştir (yüceltim).

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

Bkz “Kut, Aykut, Aykent: Bengi Dönüş Bengi Düşüş’tür”, “Koronavirüsü Kapsayarak Aşı”, “Küçük Yıldıztaşı Dünya’nın Sürekli Yoldaşı” NASA, “Dünya Gezegen Olmayadabilir” Michael Tanne