Tanrılar Kurban İstiyor: İmkansız, Yetersiz, Fazla — Işık Barış Fidaner

Tanrıya kurban vermenin işlevi imkansızlığı yetersizliğe çevirerek fazlalaşmanın yolunu açmaktır [1]:

imkansız → yetersiz → fazla
(geçmiş)          (şimdi)      (gelecek)

— İmkansızlık geçmişe itelenir ve nostaljik hayallerle örtülenir.
— Onun yerine geçen yetersizlik şimdiki zamanı kapsar (kapar ve sarar) [2].
— Şimdiki zamanın ideolojisi gelecekte varılacağı umulan fazlalığa yöneliktir.

Toplum adına kurban edilen imkansızlık histeridir, onu kurban ederek kendini kuran yetersizlik ise obsesyondur. İlksel günah budur.

Obsesyonele sorarsanız şimdiki yetersizliği ileride fazlalaşarak aşacağını söyler size, nostaljiyle “eski günlerdeki gibi olacağım” da diyebilir; oysa onun asıl yetersizliği imkansızlığı geçirememektir, dolayısıyla geçmişi bitirememektir (dikişleyememektir), yani histeriyi kurban etmekle eline bulaşan lekeyi silememektir. Histeriğin obsesyonele bulaştırdığı bu leke, feda edilmesinin intikamını almasını (fedasını feda etmesini) sağlayacak Truva atı olur [3].

Şimdi yukarıdaki şemayı iki bölüme ayırıp genişletelim:
1) Şimdiki yetersizliğin imkansızlığı geçmişe iterek dışarması.
2) Geleceğe yansıtılan fazlalığın şimdiki yetersizliği içermesi.

1) Dışarım obsesyonun histeriyi sürekli olarak kurban etmesidir; toplumun tarihdışı/belirgen boyutudur, kararlaştığı anda içeriği derhal ya toplumsal geçmişe ya da dışlanan yabancılara yansıtılmalıdır; Erbaba’nın kurban edilmesi budur (Freud; Urvater: İlksel Baba). Dışarımda üç evre birbirini izler:

eşit imkansızlık → imkansız eşitlik → eşit yetersizlik
(simetrik kırma)                                                 (simetriyi kırma)

— Başta yaygın ve simetrik bir gerilim vardır (eşit imkansızlık).
— Gerilim bir noktada patlar ve parçalarını sıçratır (imkansız eşitlik).
— Tekinsiz ve asimetrik bir boşluk hissi ile sonuçlanır (eşit yetersizlik).

2) İçerim ilksel günahı işleyen obsesyonun temize çıkmak için (süperego) sürekli yeni fazlalıklar üretmesidir (hiperego) [4]; sınıflı toplum tarihi budur. Obsesyonel temize çıkabildiği yerlerde yasaları uygulatarak kısmi bir refah sağlayabilir (modern durum), aksi halde yasalar geçersiz kalır, toplum dağılır ve güvencesizleşir (postmodern durum). İçerimde üç evre art arda ve yanyana sahnelenir:

yetersiz eşitlik → daha eşitlik → eşit fazlalık
(asimetrinin yoksunları)                          (asimetrinin hakimleri)

— Asimetriden dolayı yoksunluk çekenler ucuz işgücü olarak yedekte tutulur (yetersiz eşitlik).
— “Bazıları daha eşit” (Orwell) olanlar orta sınıfı (profesyonel yöneticileri) oluşturur (daha eşitlik) [5].
— Asimetrik fazlalığa hakim olan zümre toplumu yönlendiren politik bayrağı veya üst kimliği taşır (eşit fazlalık).

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “René Girard: Simetrik Kırma ve Simetriyi Kırma”

[2] Bkz “Ay yarıktır: Kapsam, Saklam, Bağlam”

[3] Bkz “Ben De: Kadınlar Erkekler İçin Feda Olmayı Reddediyor”

[4] Bkz “Hiperego: Yenilemeyen Yineleme Boştur, Yinelemeyen Yenileme Kördür”

[5] Bkz “Eşitlik Talebi Eşitlikten Kaçıştır”

kıymetli: kıyım etli
ötekiler, etiketleme
öte kiler, etik etleme, eti ketleme