Taş Düşebülü Ayı Çıkabülü Kıyamet Kopabülü — Işık Barış Fidaner

Alain Badiou’nun İslamın put kırıcılığından şikayet etmesi dikkat çeker:

Kuşku yok ki müphem özne zaman-dışı bir fetişe çağrı yapar: Bu çürümez ve bölünmez üst-beden, Şehir, Tanrı veya Irk olabilir. Benzer şekilde aşkta Kader, sanatta imgelenmesi reddedilen Sahilik, bilimde Açığa Vurma, üç tip müphem özneye tekabül eder: sahiplenici kaynaşım, put kırıcılık, müphemcilik.

Müphem öznenin gayesi, bu fetişi, gizlenmesi istenen şimdinin çağdaşı kılmaktır. Örneğin tezgahçı İslamcılıkta Tanrı’nın tek işlevi halkın akılcı özgürleşme politikasının şimdisini gizlemek için militanların beyan-beden birliğini bozmaktır. “Batılı” güçlere karşı verdiği bu yerel üstünlük savaşında [tezgahçı İslamcılık] politik icat olarak hiçbir katkı sunmaz…

Müphem özne esas olarak put kırıcıdır. (Dünyaların Mantıkları)

Badiou burada ne diyor? İşte size birkaç yorum denemesi:
1) İnsaniyet eğer önünü görmek istiyorsa zaman-içi (şimdiye ait) putlarını zaman-dışı (şimdiyi işgal eden) fetişlerden korumalıdır.
2) Medeniyet eğer müphemleşme bataklığına sürüklenmek istemiyorsa özgürleşme adına tarihte yer edip hürmet kazanmış politik icatlarını Allah’tan korumalıdır.
3) Felsefede Badiou’nun vekalet ettiği Çağdaş Batılı Aydınlanma Geleneğinin olmazsa olmazlarından birisi putperestliktir.

Yorumu netleştirmek için şimdi gelin Freud’un İrma rüyasını hatırlayalım:

… İltihabın nereden geldiğini de doğrudan biliyoruz. Yakınlarda dostum Otto, İrma fenalaştığında ona bir preparat enjekte etmişti, içinde propil vardı, propilen … propriyonik asit … trimetilamin (ve formülünü karşımda kalın harflerle görüyorum) … böyle enjeksiyonlar hafife alınmaz … Muhtemelen şırınga da temiz değildi. (Rüyaların Yorumu)

Lacan rüyada beliren kimyasal formülün şeffaf olmayan (mat, müphem) rolünü Allah’a benzetmişti:

Benim kehanetim gibi [Freud’un rüyasında gördüğü trimetilamin formülü] de hiçbir şeye yanıt vermez. Ama tam da bu hecelenme tarzı, muammalı, hermetik doğası aslında rüyanın anlamı sorusunu cevaplar. İslamdaki formüle benzeterek modellenebilir bu – Tanrıdan başka hiçbir Tanrı yoktur (la ilahe illallah). Sözden başka hiçbir söz yoktur, derdinize sözden başka hiçbir deva yoktur. Bu sözün yapısına dayanabiliriz, yapının simgesel biçimi burada aşikar olur, zira kutsal işaretlerle verilmiştir. (Lacan, Seminer 2)

Aynı Allah gibi kimyasal formül de zaman-dışıdır, ikisini de “icat” olarak tarihinize katamazsınız, şimdiye ait kılamazsınız, evcilleştiremezsiniz. Fakat Badiou Allah’a fetiş derken yanılmaktadır. Şayet “şırınga temiz” olsaydı bunlar fetiş olabilirdi ama şırınga “muhtemelen kirli” olduğundan ikisi de semptomdur; Lacan Freud’un ağzından bu konuyu yorumluyor:

Kuşku yok ki şırınga kirliydi. Ve [ben, Freud,] tam olarak bunu fazla arzuladığım ölçüde, bu eyleme katıldığım ölçüde, kendim olmak, yaratıcı olmak istediğim ölçüde, yaratan ben olmadım. Yaratan benden daha büyük birisi oldu. O benim bilinçdışım oldu, benim içimde, benim ötemde konuşan bu ses oldu. (Lacan, Seminer 2)

Yani şırınganın “muhtemelen kirli” olması şudur:
1) Ego’dan büyük bilinçdışı var.
2) Senden büyük Allah var.
Hem bilinçdışı hem de Allah birer semptomdur. Günümüzde devlet eliyle yapılan COVID-19 aşıları konusunda sağlık güvencesi verilememesini ve vatandaşların onam belgesi imzalaması gerekmesini de benzer bir formülle açıklayabiliriz:
3) Aşıdan büyük Covid var.
O halde Badiou müphemleşmeden endişe etmekte çok da haksız değildir: “Allah’a emanet!” veya “Allah kerim!” sözleri insana hiç güven vermez, aksine bu sözler evrende süregiden entropik bozunumu hatırlatır. Badiou’nun yanıldığı konu “halkı özgürleştiren akılcı politik icatlarla” entropik bozunumu alt edebileceğini hayal etmesidir. Oysa halkımızın tarihe kattığı akılcı ve yaratıcı icatlar da pek farklı bir şey söylemez: taş düşebülü, ayı çıkabülü, kıyamet kopabülü…

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner