Oz Büyücüsü ve Komünizm — Işık Barış Fidaner

Oz Büyücüsü‘de (1939) Dorothy’ye eşlik eden üç karakteri hatırlayalım:

1) Korkuluk: akılsız
2) Aslan: cesaretsiz
3) Teneke Adam: kalpsiz

Korkuluk ve Aslanla başlayalım (Teneke Adam sonra ele alınacak):

1) Korkuluğun akılsızlığı kendi zihin gücüne yabancılaşmasıdır.
2) Aslanın cesaretsizliği kendi fiziki gücüne yabancılaşmasıdır.

Öte yandan ikisi arasında diyalektik bağlar vardır:

1) Korkuluğu yabancılaştıran Aslandır: Yabani içgüdülerimiz düzeyinde insani bilgilerimiz geçersiz kalır.
2) Aslanı yabancılaştıran Korkuluktur: İnsanlığın araçsalcı aklı karşısında hayvanlar alemi çaresiz kalır.

İlginçtir, emek tipleri cinsinden komünist bir jargonla aynı diyalektiği ifade edebiliriz:

1) Korkuluğun akılsızlığı kol emeğinden kopan kafa emeğinin yabancılaşmasıdır: Pratikten kopan bilgilerin fol/sahte/geçersiz/boş (false) kalmasıdır.
2) Aslanın cesaretsizliği kafa emeğinden kopan kol emeğinin yabancılaşmasıdır: Teoriden kopan eylemin yanlış/hedefsiz/şaşkın/sapkın (wrong) kalmasıdır.

Korkuluk akılsız olduğundan Aslansa cesaretsiz olduğundan sevgiye ulaşamaz. İnsanlık sevgisini oluşturmak için cesaret ve aklı birleştirdiğiniz zaman Teneke Adamı elde edersiniz: Kol emeği ile kafa emeğini birleştirerek icat edilen Komünizm bir mühendislik harikasıdır. Fakat sonuçta doğan Teneke Adam (veya Komünizm) kalpsiz kalır, o da sevgiye ulaşamaz.

Bu noktada elbette bu üç karakterin hepsinin erkek olduğuna dikkat çekilmelidir. Korkuluk ve Aslanı eşleştirip Teneke Adama ulaştığınızda dahi ister istemez kalpsiz kalacaktır çünkü “erkeğin semptomu olan kadın” hâlâ Dorothy’dir. O yüzden Oz büyücüsü Teneke Adama kalbini verince şöyle der:

Ve duygulu dostum unutma ki bir kalbin değer ölçüsü senin ne kadar sevdiğin değil, başkalarının seni ne kadar sevdiğidir.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner