Kutsal Süpürge: Fazla meta vazı olmayın gerçek sanırlar — Işık Barış Fidaner

Resimle ilgili açıklama yazının sonundadır.

Rollo May’e göre kibir insanın kendini Tanrı yerine koymasıdır:

Kibir insanın yazgısını reddetmesidir. Büyük eylemleri kendi başına yaptığına inanmasıdır. Tanrıların gücünü gaspetme eğilimidir. (Özgürlük ve Yazgı)

Tabi kibri soyut olarak tanımlamak başkadır, gidip birine somut olarak “kibirlisin!” diye had bildirmek başkadır.

Tevazu kibrin ne olduğunu bilip ondan imtina etmektir. İki yolla olabilir:
1) İnsan kendi duygusu, düşüncesi ve kararıyla mütevazı olabilir.
2) Bir başkası onun kibirli halini açığa vurarak onu tevazuya sevk edebilir.
Amiyane tabirle: Fazla şişenler ya kendileri sönerler ya da onları indirirler.

Eğer kibir kendini Tanrı yerine koymaksa bu ayrımda “inanca saygı” konusu gündeme gelir:
1) Kendi kendine mütevazı olan kişi, kendi Tanrısına yer açılsın diye geri çekilmektedir.
2) Başkasının tevazuya sevk ettiği kişiyse başkasının Tanrısına yer açsın diye öteye itilmektedir.

O halde sizin Tanrınızı benimsememiş birini tevazuya sevk ederseniz, yani kibrini (veya kibir izlenimi uyandıran bir halini) açığa vurup ona had bildirirseniz, kendi Tanrınızı ona dayatmış olursunuz, böylece Tanrı adına hareket etmiş olursunuz, bu da kibrin en başta yaptığımız tanımıdır.

Kutsallık nüfuz ettiği zaman insan bir toz zerresine indirgendiğine göre, kendi kutsalını dayatarak insanları tevazuya sevk edenlere kutsal süpürge diyebiliriz. Kutsal süpürge, tevazu kılığına girebilse de, fazla şişip böbürlenmek anlamındaki sıradan kibirden daha şiddetli bir kibirdir [1].

En tehlikelileri de Para Tanrısı adına hareket eden kutsal süpürgelerdir, yani para verip başkasının zamanını satın alabileceğine inanan müşteri ve patrondur:

Sen kendini ne sanıyorsun? Parasıyla değil mi kardeşim! Kendi zamanında ne yaparsan yap ama “benim zamanımda” ben ne diyorsam hepsini dinleyeceksin ve ben ne dersem onu yapacaksın!

Başka bir deyişle: Boş yapmak hoş değil! Mayış varsa mayışmak olmaz! [2]

Marx’a göre kapitalist piyasa dolaşımı meta vazına dayanır:

Dolaşım, esasta, mübadele değerini bir an meta, bir an para biçiminde vazeden biçimsel süreçten ibarettir. (Marx, Grundrisse, s. 322)

Nasıl ki kutsal süpürge insanları mütevazı olmaya sevk ediyorsa, kapitalist kutsal süpürge de insanları meta vazı olmaya sevk eder, yani işe alınabilen ve ilişki kurulabilen “iyi” bireyler olmaya sevk eder, uyumsuz kalanlarda da “kişilik bozukluğu” olduğunu bildirir. Ünlü atasözünü uyarlayarak yazıyı noktalayalım:

Fazla meta vazı olmayın gerçek sanırlar!

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Birinci tip kibir (fazla şişip böbürlenen) boş olduğu halde “doluyum!” der. İkinci tip kibir (kutsal süpürge) hiçbir fani dolu olamayacağı halde “neden dolu değilsin?” diyerek birinci tip kibiri tevazuya sevk eder. Bkz “İspat erildir, delil dişildir”.

[2] Bkz “Bir Mayış: Hoş ve Boş Göstereni Boşuna Gösterenle Barıştırmak”

Üstteki resim 1879 tarihinde yayınlanmış, İncil’deki kaybolan bozuk para kıssasını betimliyor:

Ya da on gümüş parası olan bir kadın bunlardan bir tanesini kaybetse, kandil yakıp evi süpürerek parayı bulana dek her tarafı dikkatle aramaz mı? Parayı bulunca da arkadaşlarını, komşularını çağırıp, “Benimle birlikte sevinin, kaybettiğim parayı buldum!” der. Size şunu söyleyeyim, aynı şekilde Tanrının melekleri de tövbe eden bir tek günahkâr için sevinç duyacaklar. (Luke 15:8-10)

Kayan yıldıza (kuyruklu yıldız) süpürge yıldız (gökleri süpüren yıldız) da deniyor: 彗星.

Bkz “Küçük Eyfel” Pixies, Sakareller

kibir kibir…
kibir kiüçdört…

süpürego