Eşik Başı: Geçemezsin! Nayır, nolamaz! — Michael F. Haspil

— Ölüm Köprüsü’nden kim geçecekse ilkin benim üç soruma yanıt vermeli. Bilahare öte yanı görmeli.
(Köprü bekçisi, Monty Python ve Kutsal Kase)

— Geçenden otuz akçe, geçmeyenden döverek kırk akçe!
(Deli Dumrul)

— Biz burda eşek başı mıyız?
— Yok ağbi hiç olur mu estağfurullah, Eşik Başısınız, saygılar.

Kahraman maceranın eşiğine geldiğinde öyle elini kolunu sallaya sallaya geçemez. İzin almalıdır, geçiş hakkı kazanmalıdır. O bunu yapabilsin diye (ve layık olmayan kişiler yoldan geri çevrilsin diye) Eşik Başı diye biri vardır (threshold guardian / gatekeeper). Stiks nehrinin kayıkçısı Kharon ve Hades’in muhafızı Kerberos klasik Eşik Başı örnekleridir. Kahraman macerada ilerleyecekse bunları bir şekilde aşmalıdır. Eşik Başı kimi zaman barizdir, bir eşiğin başında duran birisidir (kulağa basit gelse de). Bunun iyi bir örneği Monty Python ve Kutsal Kase‘deki köprü bekçisidir, kahramanlar köprüden geçiş izni (cevaz) almak için üç soruya yanıt vermelidir. Bir diğer Eşik Başı örneği Prenses Gelin filminde (ve kitabında) Prenses Düğünçiçeği’ne ulaşabilmek için Wesley’nin (Siyahlı Adam olarak) aşması gereken üç rakiptir.

Peki Eşik Başı illa kötü biri midir? Yoo, kötü olmayadabilir. Ama Eşik Başı’nın her zaman kahramana karşı hasmane bir rol oynadığı söylenebilir. Eşik Başı’nın işi kahramanın maceraya devam etmek isteyip istemediğini düşünüp tartmasını sağlamaktır. Mesela Kutsal Hazine Avcıları filminde hem Marcus Brody hem de Sallah (film boyunca farklı rollere bürünseler de) Ahit Sandığı’nın peşine düşen Indy’yi ikaz etmeye çalışırken Eşik Başı olurlar [her iyi-kaza’da bir ikaz duyulabilir, iyi-zafiyet]. Marcus Indy’ye Ahit Sandığı’nın “öyle senin bildiğin hazinelere benzemediğini” hatırlatır, Sallah ise bu sandığı bulmasının insanlık için pek hayırlı olmayabileceğini Indy’ye telkin eder. Romantik komedilerde Eşik Başı sıklıkla kahramana sevdiği kıza/oğlana ulaşamayacağını telkin eden arkadaşıdır.

Eşik Başları yalnızca kahraman maceraya atılırken ortaya çıkmaz, kahraman güvenle geri dönmeye çalışırken de karşısına çıkarlar. Kahraman iksiri aşırdıktan sonra kaçmaya çalışırken sıklıkla dönüş yolunu tıkamış bir (veya birçok) Eşik Başıyla karşılaşacaktır. Bu tip Eşik Başının iyi bir örneği Sith Lordları Darth Vader ve Darth Maul’dür. Yıldız Savaşları: Yeni Bir Umut filminde Eşik Başı Vader’dır, Luke ve müttefikleri prensesi kurtarmışlardır (kutsal evlilik) ve tam ellerinde Ölüm Yıldızı’nın proje belgeleriyle oradan sıvışacakken… Nayır, nolamaz! Darth Vader yolu tıkamıştır ve Luke tüyebilsin diye doğaüstü yardım müdahale etmelidir. Yıldız Savaşları: Gizli Tehlike‘deki son kavga sahnesinde buna benzer ama tersine bir hadise yaşanır. Gungan ordusu Federasyon kuvvetlerini geriletmiştir ve Kraliçe Amidala saraya bir komando timi sokup Federasyon Valisine meydan okumayı becerir. Herşey plana uygundur ama derken… Nayır, nolamaz! Karşıda beliren Darth Maul bedeniyle sarayın ötesine geçiş yolunu tıkamıştır. Özel dünyadan dönüş yolunda kahramanı durduran Eşik Başının bir diğer örneği de Moria madenlerinden tam kaçacakken Yüzük Kardeşliği’ne meydan okuyan Morgoth Balrogu’dur. Sözü Gandalf sarf etse de “Geçemezsin!” diye bağıran Balrog’un eylemidir. Bu örnekte yine kahramanın devam etmesi için doğaüstü yardımın müdahalesi gerekir. Eşik Başlarını bertaraf eden doğaüstü yardımcı veya rehber karakterlerin sıklıkla yok oluvermeleri ilginçtir. Önceki örnekleri gözden geçirirseniz rehberin veya doğaüstü yardımın her seferinde yok olduğunu (veya gözden kaybolduğunu) fark edeceksiniz. Titanların Savaşı örneğine geri dönersek, Perseus Tanrıların ona verdiği hediyeleri kullanarak harcamalıdır ki önüne serilen zorlukları katedebilsin ve yolunu tıkayan Eşik Başlarını aşabilsin.

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

(kaynak)

Bkz “Deli Dumrul, Kuzgun Tanrı ve Aylanu: Ayık ve Bayık”, “Mecaz Hakikatin Köprüsüdür, Mecaz-ı Mürsel Sahiliğin Elçisidir”, “Tarihçiler ışığa duyarlı bir zara eşilmiş negatif filmin müstakbel banyocularıdır” Walter Benjamin, “Sanata devam” Slavoj Žižek, Sanal Ağa (özel sayı)