Saklı Yüksük Dünya: Hakikat sonrası yolcusu kalmasın! — Işık Barış Fidaner

“Tek tek” ifadesi iki şekilde yorumlanabilir:
A) Yegane olan yegane şey
B) Birer birer ele almak
Şimdi bunları tek tek ele alalım.

A) Yegane olan yegane şey:

Bu formülde biricik olmanın karesi alınmıştır: Her yüzük eşsizdir ama “Tüm yüzüklere hükmedecek yegane yüzük” biricik olan şeyler arasında biricik olan şeydir. Bu niteleme kelime-i şehadeti anımsatır: “Tanrıdan başka Tanrı yoktur” (tek-bir).

Her şahsın kendini eşsiz bir kar tanesi saydığı Hiperego çağında şu sorunsal gündeme gelir [1]:
— Tüm egolara hükmedecek yegane ego kim olabilir?
— Tüm ideal egolara hükmedecek yegane ego ideali nerede olabilir?
— Aynadaki tüm yansılara kendi liyakatını verecek yegane nazar nerede belirebilir?

Yüksük Saklama oyununda seçilen ebe yüksüğün saklandığı yere yaklaştıkça çevredeki insanlar el çırparlar. Sosyal medyadaki “beğen” sinyalini böyle düşünelim.

Anonim kalabalıkların el çırptığı bir menfez (influencer) saklanan yüksüğe yaklaştığını hayal edebilir. Oysa o ancak sanal bir yüksüğü kovalayabilir çünkü insanlar ona el çırptıkça kendi egosunun “alkışlandığını” varsayarak kamusallığı aşındırıyordur [2].

Bu sorunu aşmak için Lacan’ın süperego formülünü anımsayalım:

Kanun şayet “zevk al!” (Jouis!) diye buyurursa özne onu ancak “duydum” (J’ouïs) diyerek karşılayabilir ve keyfiyet o andan itibaren olsa olsa ima edilmiştir. (Lacan, Écrits)

Süperegonun güncel vekili olan “beğen” sinyalinde barınan iki boyut keskince ayırt edilmelidir:
1) Alkış (Jouis!): Siz de bundan zevk alın!
2) El çırpma (J’ouïs): Evet dediğinizi duydum!

Yüksük Saklama oyununda bu boyutlar şöyledir:
1) Sanal bir yüksük etrafında oyalanarak birbirimizi eğlendirelim!
2) Birbirimizi duyarak ve duyurarak gerçek yüksüğe yaklaşalım!

Birinci mantık postmodern hakikat sonrası yaklaşımdır [3]:

Bence sanal da olsa o yüksük sana göre gerçektir, o senin kendi dünyandır, ayrı bir dünyadasın, valla çok alemsin!

Eğer hakikat zeminine ayak basmak istiyorsak ikinci mantığa geçmeliyiz ve “ayrı dünya” diye bir şeyin asla olamayacağına hem kendimizi hem birbirimizi ikna etmeliyiz:

1) O gerçekten sizden yalıtık ise dünya sayılmayı hak etmez:
Size “kendi dünyasını” anlatan biri olsa olsa “kendi dün’ünün yasını” anlatıyordur. Ona şöyle deyin: “Dünyandı, dün yandı.”

2) O gerçekten dünya ise kendinizi ondan yalıtamazsınız:
Hepimiz tek bir dünyada yaşarız. Tek olan tek şey, tüm yüksüklere hükmedecek yegane yüksük, dünyadır, dünyamızdır.

B) Birer birer ele almak:

İşte bu da size dünyayı gezdiren yoldur. Tek tek tekilleri (tekirleri) dolaşarak tek tek tümel dünyaya varılır: Attığınız her adımda hep-zaten aynı dünyada olduğunuzu bir kez daha idrak edersiniz [4]:

İsa ona şöyle dedi: “Bırak ölüler kendi ölülerini gömsünler. Sen git Tanrı’nın hükmünü duyur.” (Luka 9:60)

Sizi tümdengetirdik, yine tümevardıracağız ve bir kez daha sizi oradan çıkarsayacağız. (Taha 55)

Bir anonsla yazıyı noktalayalım: Hakikat sonrası yolcusu kalmasın!

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “İdeal Ben, Ben İdeali, Üstben, Arzu Yasası” Slavoj Žižek, “Dine Geçiş Formülleri: Sütur ve Südur”, “İman ve İmam: İma edilen şey-tanrıdır”

[2] Bkz “Arafta Türbülans ve Nüfuzculuk Oyunu: Tribüne Seslenenler ve Türbine Ses Verenler”, “Dürtüsel Ettirgenlik (se faire)”

[3] Bkz “Alemsin ve Ömürsün”

[4] Bkz “Tikelsiz Tekil: Tekir”

İmgelerin kaynağı konusunda: “Yıldızlararası Babanın-Adı” ve [*]

Ayrıca bkz “Susma Haykır Periler Vardır!” Peter Pan