Boşbeleş işler dil gibi yapılanmıştır — Işık Barış Fidaner

David Graeber yakınlarda vefat etmeden önce yazabildiği son makalede boşbeleş işlerin “rüya işi” olduğunu söyledi [1]. Kitaplarında zaman zaman Freud ve Lacan’a değinmiş olsa da özünde Freudcu “rüya işi” terimine bugüne dek hiç başvurmamıştı. Bu terime niye başvurduğunu ona şahsen sorma şansımız artık olmasa da, Freudcuların boşbeleş işleri toplumsal bir semptom olarak yorumlaması dileğini ifade ettiğini tahmin edebiliriz. Öyleyse onu karşılıksız bırakmayalım.

“Boşbeleş” anlamına gelen “bullshit” kavramı bütün simgesel düzenlerin kaynaklandığı kıç dürtüsüne (anal drive) atıf yapmaktadır. Boşbeleş işler imleyenler aracılığıyla simgesel düzenin payandası işlevi görür. Boşbeleş İşler (Bullshit Jobs, 2018) kitabında Graeber boşbeleş işleri beş gruba ayırır: Ayılar, işgüzarlar, dalkavuklar, gereğini yapıcılar ve selobantçılar.

Ayılar ve işgüzarlar Esas-İmleyenleri bilfiil öne sürerler.

1) Ayı (goon) onun için ayın sonunu getiren özel Esas-İmleyen S₁‘in hakimiyetini saldırganca savunmaktadır. Örnekler: Mahkemede bir markanın “haklarını” savunan avukat; bir ürünün “erdemli” olduğuna tüketicileri ikna eden uzaktan pazarlamacı. Tırnak işaretleri kavramların suistimalinden yayılan boşbeleşlik (bullshit) etkisini vurgulamakta.

2) İşgüzar (taskmaster) Esas-İmleyen S₁ konumundan istifade ederek boşbeleştiri yapar (bullshitization): Ekstra boşbeleş görevlere insanlar tayin edip yöneterek boşbeleşliği çoğaltıp yayar (sıvar). Örnek: İdare edecek hiçbir şeyi olmayan bir idareci sırf “maddi” bir şeyleri idare edebilmek için anlamsız görevler icat edip insanları işe almaya karar verir.

Dalkavuklar ve gereğini yapıcılar Esas-İmleyen S₁‘leri bilgi S₂ üreterek edilgence desteklerler.

3) Dalkavuk (flunkey) onun için ayın sonunu getiren özel Esas-İmleyen S₁‘e payanda olmak için bağlı ve edilgen bir konumda durur. Dalkavuk sadece “doğru” zamanda “doğru” yerde kendini gösterip baş sallayıp onay vererek S₁‘i “maddileştiren” “bilgi” olan S₂‘yi (imleyenler zincirini) destekleyebilir. Tırnak işaretleri kavramlarda konu edilen “madde”nin kıçvari tabiatını vurgulamakta.

4) Gereğini yapıcı (box-ticker) onun için ayın sonunu getiren özel Esas-İmleyen S₁‘i sağlamlaştırmak için ona bağlı “bilgi” S₂‘nin üretimine katkı yapar. Gereğini yapma ritüelleri ilelebet yeni imleyenler ekleyerek “bilgi” S₂‘yi enginlere doğru genişletmeye hizmet eder.

Ayılar ve işgüzarlardan daha dolaylı yöntemlere başvursalar da, dalkavuk ve gereğini yapıcıların da nihai amacı “S₁‘i Yeniden Şahane Kılmak”tır.

5) Son olarak, selobantçı (duct-taper) simgesel düzendeki gedikleri tıpalamaktadır. Selobantçı münhasıran özel bir Esas-İmleyene hizmet etmek yerine çok sayıda Esas-İmleyen arasında beliren anlamsızı uçurumlarında gezinen istisnai-semptomatik bir konumdadır. Selobantçı adeta Ötekinin eksikliğinin imleyeni S(Ⱥ)’dır.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] “Küresel Salgından Sonra Uykuya Geri Dönmemeliyiz” David Graeber