Tezahürriayet: İhtizaz ve İhtisar — Işık Barış Fidaner

Geçeceğiniz köprüde sizi bekleyen Eşik Başı, Erişimiznu Tanrısı’ndan duyduğu bir bilmeceyi size soracaktır.

İfade tarzı ne olursa olsun, doğru bir cevabı olsa da olmasa da, her bilmece bir matlık-müphemlik yani gizleme-gizemleme bileşimidir.

Sizi durdurduğu anda duru olmasa da kafanızı çalıştırarak durulaşmanıza yol açabilir. Bilmece hem dur ikazı hem de durulaş ikazıdır (dur-ulaş: dur ki ulaşasın, ikaz: iyi-kaza: iyi-zafiyet: eucatastrophe) [1].

Durulaş ikazı bir ihtardır. İkaz yenilendikçe ihtar yinelenir: iht- iht- iht- … Tek cümleyle:

İhtirasın ve ihtisasın ihtivasının yanında ihtişamlı ihtilal ihtimaline de ihtimam göster!

Bu cümlenin tekerlemesiz alelade dile tercümesi şöyledir:

Duygu ve eğitim içerikleri yanında süper yenilik umudu da besle!

Duygu ve eğitim, keyfekeder ve lüzumlu şeyleri ayırt eder. İçerik sayılan herşey bu ikiliğe sokulmuştur. İçerilemeyen istisna olan “süper yenilik umudu” ise bunalmamak için açılan çıkış kapısı görünümlü bir penceredir (menfez’in soyunduğu rol: anonim kalabalık fetişi). Alain Badiou aynı formülü şöyle kurmuştu [2]:

Sadece bedenler ve diller [yetkiler] vardır, ayrıca hakikatler de vardır.

Bu formüldeki problem, duygu/beden ve eğitim/dil/yetki terimlerinin fiil yerine isim (oluş yerine varlık, akış yerine durum, süreç yerine paket, vb.) halinde olmasıdır, yani dipfrizde dondurulmuş gibi olmasıdır.

Donakalma ile kesintiye uğrayan cereyan üçüncü terim halinde beliren iht- iht- iht- … zorlantısını ortaya çıkarır: hakikat veya süper yenilik umudu beslemek veya ihtişamlı ihtilal ihtimaline ihtimam!

Oysa ilk iki terim isim yerine fiil halinde yazılsaydı zorlantı ortaya çıkmazdı (cisimleşme yerine sicimleşme olurdu: tezahürriayet) [3]:

Sadece bedenlenmeler ve yetkilenmeler vardır.

Bu versiyonda “süper yenilik umudu beslemek” aşkın değil içkindir, yani coşku yerine heves şeklindedir: Donakalmanın acısını çıkaran bir ısınma zorlantısı (ısınav: ısın av!) değil de, sıcaktan soğuğa ve tekrar sıcağa çatlamadan patlamadan geçebilen bir dirayettir. Sükut değil sükundur. Dışlama içerilip dışarım olmuştur [4]. Bunun için yapılacak işlem şöyledir:

1) ihtisas → ihtizaz
2) ihtiras → ihtisar

Bu işlemin tercümesi şöyledir:

1) öğretim/iğretim → titreşim/yankılaşım
2) yoğunluk tutkusu → sadeleşme tutkusu

Son olarak aradaki ses/harf farklarını yorumlayalım:

1) sas → zaz
2) ras → sar

Birinci işlemde baştaki-sondaki s‘ler yontulup z olur, yani sesler yumuşarken harf köşeleri keskinleşir: Yankılaşım alanında cümlelerin noktalanışı ses birimlerine dayanmaz, harfiyetle iletilen hemseslenişe dayanır (equivocation) [5].

İkinci işlemde ise sıralama ters döner, baş-son son-baş olur: Bir başlangıçtan yola çıkıp çok manidar rastlantıların sizi varsaydığınız sona (istikamete) vardırmasını beklemezsiniz; onun yerine, en sondan başlarsınız (eldeki malzemeden yola çıkarsınız) ve hep bir kez daha en başa sararak sadeleşirsiniz.

(sonrası: İhtizazın İhtisarı: İhtişaman Tırtılı ve Kelebeği: İhtiyaratılış ve İhtiyaçılış)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Eşik Başı: Geçemezsin! Nayır, nolamaz!” Michael F. Haspil, “Damdan Düş, Er Gibi: Erişimiznu’nun Laneti, Ekhosensiz Olmaz”, “Gizleme ve Gizemleme”, “Masallarda iyi-zafiyetle beliren sevinç (eucatastrophe)” J. R. R. Tolkien, “Dolu konuşma” Jacques Lacan

[2] Bkz “Sadece bedenlenmeler ve yetkilenmeler vardır”, “Turbacracy/Turbo-crazy/Dur-bak-rasi: Güncel İğdiş İlkesi Anonim Kalabalık Fetişidir”

[3] Bkz “Inception ve Ontoanaliz: Başlandırı’daki topaç Ötekinin eksikliğidir”, “Azar Azar Arzula(la)tan İdealizme Karşı Fırıl Fırıl Dön-Dür(tüley)en Maddecilik” Slavoj Žižek

[4] Bkz “Ruhsal Dirayet ve Kabullenmenin Seviyeleri: Accept, Admit, Acknowledge, Take for Granted”, “Ritüel, Kural, Plan”, “Yuva-havuç peşinde koşan tavşan ile ev-semptomu dinleyen kaplumbağa”, “Arzuyu yönelten nesne-sebep (objet a) ve arzuyu bulandıran iğret-illet (abject)” Slavoj Žižek

[5] Bkz “Hemseslenme (equivocation)” Jacques Lacan, “Yorumlama ancak hemseslenme ile işleyebilir” Jacques Lacan

ısı: namı yorum