Žižek cehennem bölgelerini nasıl oynattı — Işık Barış Fidaner

Žižek-Olayının entelektüel işlemi şu üç mecazda özetlenir:

M1, M2 ve M3 öncelik sırasına göre Žižek’in angajmanlarını belirtir: O öncelikle Hegelci bir filozoftur, ayrıca Lacancı psikanalize ve komünist politikaya da angajedir. Sonuçta edindiği entelektüel konumun tikelliği tespit edilemez. O daha ziyade kendi ismiyle bu üç dünyayı birbirine bağlarken konumundaki tikelliği iptal ederek tekil bir olaylı halin evrensel önemini toparlamış olur.

Her mecazda iki terim vardır. İlk terimlerde Žižek “kart taşıyan” (Žižek! belgeselini izleyin) Hegelci, Lacancı ve Komünist olarak üç davasını destekler. Bunlar onun mantıksal savlamayla desteklenen “simgesel angajman”larıdır, her biri tikel bir Babanın-Adı ile kamuoyu nezdinde savunulur [1].

Ama ikinci terimler daha enteresandır: Simgesel angajmanlarını tözlendirmek ve onlara zemin kazandırmak için Žižek felsefede, psikanalizde ve politikada yeni bileşenler icat ederek tamamen Žižekçi mecaz-ı mürsel malzemeleri toparlamayı sürdürür. Bu “gerçek angajmanlar” yerle bir ederek (zugrundegehen) “tözün özne olduğunu” onaylarlar. Bu yüzden ikinci terimlerin her biri bağımsız birer Žižekçi önem ve değer taşır.

Žižek kendi entelektüel harekatını olağan mecaz düzeyinin altında kalan mecaz-ı mürsel düzeyinde yerine getirerek “cehennem bölgelerini oynattığı” [2] için bu harekat kendini-iptal-eden [3] acayip bir niteliğe bürünür ve geleneksel yetkilenme kurallarını bozduğu algılanır. İşte bu nedenle şunlar gözlenir:

1) Ekoloji-dostu geri-dönüşümlü öz-intihalci “reiterasyonlara” duyulan enteresan lüzum (Laclau Žižek’in eserini bu terimle adlandırmıştı).

2) Žižek’in felsefi önemine dair Badiou’nun kafa karışıklığı.

3) Žižek’in psikanalitik önemine dair Lacancıların kafa karışıklığı.

4) Žižek’in politik önemine dair solcuların kafa karışıklığı.

5) Žižek’in entelektüel önemine dair akademisyenlerin kafa karışıklığı [4].

“Cehennem bölgelerini oynatan” Žižek’in enteresan stratejisine isabet eden bir terimim var: “Gerçek yetkilenme” veya öz-yetkilenme dediğim bu stratejiyi geleneksel “simgesel yetkilenme”nin karşısına koyuyorum [5].

Žižek entelektüel dünyanın melankoliden muzdarip olduğunu söylemekte haklıydı:

Yas ve melankoli konusunda hakim öğreti şöyledir:

Freud ‘normal’ yası (kaybı başarıyla kabullenmeyi) ‘patolojik’ melankolinin (öznenin kayıp nesneyle narsisistik özdeşimde direşmesi) karşısına koymuştu. Freud’a karşı melankolinin kavramsal ve etik önceliği savunulmalıdır: kayıp sürecinde her zaman yas işiyle entegre edilemeyen bir şeyler geride kalır ve nihai sadakat bu kalıntıya gösterilen sadakattir. Yas bir tür ihanettir, (kayıp) nesneyi ‘ikinci kez öldürmek’tir, melankolik özne ise kayıp nesneye sadık kalır, ona duyduğu bağlılıktan feragat etmeyi reddeder.

(Biri Totalitarizm Mi Dedi?)

Bu nostaljik “simgesel yas” olağan “simgesel yetkilenme”nin desteğidir. “Gerçek yetkilenme”nin desteği “gerçek yas” dediğim bir başka yas türüdür [6]. Ünlü “fallik jouissance’tan başka bir jouissance” ne vardır ne de geçinir [7], oysa “nostaljik yastan başka bir yas” sahiden vardır ve işlev gösterir, bu da şaşırtıcıdır! Bence Žižek bu gerçek yası harekete geçirerek “cehennem bölgelerini oynatmayı” becerdi çünkü “Yüksek Güçler bükülmemişti”.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Simgesel Angajman ile Gerçek Angajman”

[2] “Flectere si nequeo superos, Acheronta movebo” : “Yüksek Güçleri bükemezsem, Cehennem Bölgelerini oynatacağım.” (Vergil’in Aeneid’inde tanrıça Juno, Kitap VII;312)

[3] Bkz “Lacan’s chain rule of metaphor”

[4] Örneğin Eliran Bar-El ilk başta Žižek düşmanlarına karşı Žižek’in sözde “fedai entelektüel”liğini savunurmuş gibi göründüyse de sonradan bizzat kendisinin bir Žižek düşmanı olduğunu açığa vurarak yayınladığı “akademik” makalede Žižek’in ancak yetkisiz anti-entelektüel bir aptal olabileceğini resmen ilan etmiştir. Sonra da yazdığı kitap iptal olmuştur haha! “Some books deserve to be judged by their covers”

[5] Bkz “Fetişlerin Simgesel Yetkilenmesi ile Semptomların Gerçek Yetkilenmesi”

[6] Bkz “Lacancı yapıçarpım ve geri çekilme arzusu”

[7] Bkz “‘Fallik keyfiyetten başka bir keyfiyet’in meleklenen tuhaf yatağı”