İçme İlkesi — Raymond Smullyan | 🦋🤖 YERSİZ ŞEYLER

Modern mantıkta mühim rol oynayan bir ilkeye bazı yükseklisans öğrencilerim ironik bir ad taktı: İçme İlkesi. Bu ismi almasının nedeni muhtemelen onu hep şu fıkrayla anlatmamdır:

Bir adam bara girmiş ve masaya yumruğunu vurup demiş ki:
— Bana biiçki ver ve herkese biiçki ver çünkü beniçersem herkesiçer!
İçkiler memnuniyetle müşterilere dağıtılmış.

Bir süre sonra adam demiş ki:
— Bana biiçkidaa ver ve herkese biiçkidaa ver çünkü ben biiçkidaa içersem herkes biiçkidaa içer!
İkinci içkiler de memnuniyetle müşterilere dağıtılmış.

Sonunda adam barmene para fırlatıp şöyle demiş:
— Benödersem herkesöder!

Fıkra bu kadar. Şimdi mesele şu: “O içerse herkes içer” diyebileceğimiz birisi var mıdır sahiden? Cevap çoğunuzu şaşırtacak…

Çözüm: Evet sahiden öyle birisi vardır ki o içerse herkes içer. Fol bir önermenin bütün önermeleri gerektirmesi ilkesinin acayipliği bizi bu sonuca vardırır.

Şöyle düşünelim: Herkesin içtiği ya sahidir ya da değildir. Diyelim ki herkesin içtiği sahi olsun. O halde herhangi birini seçelim, ona Cem diyelim. Herkes içtiğine ve Cem de içtiğine göre, Cem içtiğinde herkesin içtiği de sahidir. Yani en az bir kişi –Cem– vardır ki o içerse herkes içer.

Bir de herkesin içtiğinin sahi olmadığını düşünelim; o zaman ne olacak peki? O zaman da içmeyen en az bir kişi vardır, ona Cem diyelim. Cem’in içtiği fol olduğuna göre, “Cem içerse herkes içer” yine sahidir. Sonuçta yine öyle birisi –Cem– vardır ki o içerse herkes içer.

Özetle, kendi içmesiyle herkesin içmesini gerektirme özelliğini taşıyan acayip kişiye “gizemli” diyelim. Eğer herkes içiyorsa o halde herhangi birisi gizemli kişi rolünü oynayabilir, herkes içmiyorsa da içmeyen herhangi birisi gizemli kişi rolünü oynayabilir…

Bu Kitabın Adı Ne? Drakula ve Diğer Mantıksal Bulmacalar’dan (1978)

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Bkz “Kurbağan olurum!” Slavoj Žižek, “Vamplık ve Zomluk” Slavoj Žižek, “Erkek adam zom erillikten nefret eder” Luke Burns, “Düğünde zom kavgası” Radiohead, “Zombi” The Cranberries

Fallik keyfiyetten başka bir keyfiyet olsaydı, o olmaması gerekirdi / olmaktan asla kaçamazdı. (…) Bir başkasının varolduğu foldur, ama bu takip eden önermenin sahi olmasına engel değildir, yani olmaması gerekmesine / olmaktan asla kaçamamasına engel değildir. (Lacan, Encore)

Bkz “Simgesel İstisna ile Gerçek İstisna”