Saçyaprak (trichome) — Alexander Beadle

Kendir çiçeğine yakından baktıysanız bitkinin yaprak ve tomurcuklarını kaplayan ince kristal katmanı fark etmişsinizdir. Bu kristaller genelde çok parlaktır, yapışkandır ve kendire özgü keskin kokular salarlar.

Ama mikroskopla daha yakından bakarsanız onların kristal olmadığını anlarsınız – onlar bitkinin bedenini saran çıkıntılardır, reçine kaplı küçük iğne veya tüylerdir. Bunlar bitkinin “trichome”ları yani saçyapraklarıdır. Trichome Yunanca “saç uzaması” demektir.

Saçyapraklar nedir?

Doğada saçyaprak çıkaran tek bitki kendir değildir. Otoburları otlanmaktan caydırmak için çitlembik gibi başka bitkiler de saçyaprak çıkarırlar. Doğada yetişen kendir bitkilerinde de saçyapraklar aynı işlevi görür: Reçineli saçyaprakların keskin kokusu ve yakıcı tadı bu bitkiyi çoğu hayvan nezdinde nahoş kılar. Ayrıca saçyapraklar bu bitkileri morötesi huzmelerden, şiddetli rüzgarlardan ve mantar sporlarından da korur.

Şimdi gelelim reçine salgılayan ve kendire özgü yüzlerce madde üreten saçyaprakların tiplerine.

Başlı saplı saçyaprak (solda), Toplu saçyaprak (ortada),
Başlı sapsız saçyaprak (sağda)

Kendir bitkisinde salgı yapan üç tip saçyaprak vardır:

1) Toplu saçyaprak (bulbous trichome) üç tipin en ufağıdır (10-15 mikron kadar) ve sadece mikroskopla gözlenebilir. Kıyaslamak isterseniz insan saçı yaklaşık 70 mikron çapındadır.

2) Başlı sapsız saçyaprak (capitate sessile trichome) biraz daha büyüktür (yaklaşık 20-30 mikron kadar). Top şeklindeki saçyaprağın aksine başlı sapsız saçyaprak mantar şeklindedir, saçyaprağın “başı” kısacık bir gövdeyle bitkiye tutunur.

3) Başlı saplı saçyaprak (capitate stalked trichome) çıplak gözle görülecek kadar büyüktür. Bu saçyaprağı bitkiye tutturan sapın boyu daha uzundur (200-300 mikron civarında), deri üstü ve deri altı hücrelerden oluşur, ucunda da reçine salgılayan “baş” vardır.

(kaynak)

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Temel Reis’in ıspanağı: