Buyrun bayan! : Eleştirel Beyefendinin Şampiyonluk Kulpası — Işık Barış Fidaner

Truffaut filmindeki şu repliğe atıfla Mladen Dolar (ve ona atıfla Slavoj Žižek) usturupu nezaketten ayırt eder [1]:

Yanlışlıkla banyoya girdin diyelim, duşta çıplak bir kadın varmış. Eğer naziksen çabucak kapıyı kapatıp “Pardon hanımefendi!” demelisin. Oysa usturuplu olsaydın kapıyı çabucak kapatıp “Pardon beyefendi!” derdin.

Bu yaklaşıma göre:
— Nezaket doğru davranışların neyi kapsadığını bildiğini yaparak göstermektir.
— Usturup doğru davranışların neyi kapsadığını bildiğini göstermeden yerine getirmektir.

Bu tip usturup aynı nezaket gibi “doğru davranış bilgisi”ne dayanır ama bu bilgiyle gösteriş yapmaz. Oysa doğru davranışın ne olduğunu (hangi davranışın haklı kıldığını) bilmesek dahi içinde bulunduğumuz bağlamın sahiliğine dayanan (onun hakkını veren) bir usturupla hareket edebiliriz [2]. Bu ikinci usturupu öncekinden ayırt edelim:
— Simgesel usturup doğru davranışların neyi kapsadığını bildiğini göstermeden yerine getirmektir.
— Gerçek usturup ise bağlamda barınan sahiliği ikrar ederek ve ettirerek hareket etmektir.

Simgesel usturup tavrı tek sözle özetlenir:
— Buyrun bayan!

Bu söz şunları içerir:
1) “Bir kadına yol veriyorum” mazeretiyle bir kenara çekilmek.
2) “Emret paşam!” der gibi kadına yetki ve sorumluluk bindirmek [3].
3) Kadını Fallik Kadın idealiyle kıyaslamak, anne yerine koymak [4].
4) Annenin penissiz olduğunun inkarı, yani Freudcu sapkınlık [5].

Simgesel usturupun postmodern ileri evresi Eleştirel Beyefendi‘dir.

Eleştirel Beyefendi, örneğin:
1) Hanımefendi zahmet etmesin diye arabanın kapısını açar.
2) Sonra da onu kapıyı açmaya iten ataerkisinden dolayı özür diler.

Aslında böylece Eleştirel Beyefendi kadına:
1) Yetki verme bahanesiyle “kadın olma sorumluluğu = bayanlık” yüklemiştir.
2) Ataerkisinin özeleştirisini verme bahanesiyle kendini mazur göstermiştir.

Bu sayede Eleştirel Beyefendi bir ödüle mazhar olur: Şampiyonluk Kulpası.

Şampiyonluk Kulpası şunlardır:
1) 3D printer mamülü cilalı jenerik kupadır.
2) “Bayanlar Önden!” logolu eşantiyon kupadır.
3) “Mea culpa!” yani “Pardon ama ettik bir hata kusura bakma!”dır.
4) Kulp takmadır. Kulp: “Takma!”dır. Kulp tak… Mother!
5) Kul pasıyla cool pasıdır, kul taklidiyle cool’laşma taktiğini kullanıp paslanmadır.
6) Şampiyonlara yaraşır kulak pası ve sağırbaşlılıktır.
7) Şampiyonluk kolpasıdır.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Nezaket ve usturup” Mladen Dolar

[2] Bkz “Doğru Haklı Olandır, Sahi Hakkını Verendir”

[3] Bkz “Hakim ve Hekim”

[4] Bkz “Fallik Kadın Dini: Penis Olmazsa Çocuk Olmazsa Başarı Olmazsa Kimlik Verelim”

[5] Bkz “Lacancı Özne: Kök Salma ve Uzanım: Sütur ve Südur”

Ne Şam’ın piyonu ne Araf’ın süsü.