Doğruları söylemek, Hakikati açığa vurmak, Sahiden söz etmek — Işık Barış Fidaner

Cana Bostan’ın Punctum’da yaptığı söyleşide Nurdan Gürbilek şu sözü anar [1]:

Kendiniz hakkında doğruları söylemezseniz, başkaları hakkında da doğruyu söyleyemezsiniz. (Virginia Woolf)

Bu sözde “kendiniz hakkında doğruları söylemek” ne anlama gelebilir? Sayalım:

1) Doğru (yanlış olmayan) yanlarınızı söylemek.
2) Söylemenin doğru olacağı (yanlış olmayacağı) yanlarınızı söylemek.
3) Doğrulukla söylemenin doğru olacağı yanlarınızı söylemek (yanlışlıkla söylemenin yanlış olacağı yanlarınızı söylememek).

Bu yorumları kolayca apayrı noktalara çekip hepsini aynı kapıya çıkarabiliriz:

1) Benim en doğru olan yanım (hiç yanlış olmayan yanım) çok ahlaklı bir insan olmamdır.
2) Size en münasip yanlarımı söylemem daha doğru olacaktır (pek yanlış olmayacaktır).
3) Size niyetimi doğrulukla beyan etmem çok doğru olacaktır (oysa yanlışlıkla arzumu dışavursaydım çok yanlış olurdu).

Oysa bu karışıklık sözün İngilizcesinde yoktur, Türkçeye çevirmenin yan etkisidir:

If you do not tell the truth about yourself you cannot tell it about other people. (Virginia Woolf)

İngilizce “to tell the truth about yourself” Türkçe “kendiniz hakkında doğruları söylemek” gibi apayrı noktalara çekilip aynı kapıya çıkarılamaz. Ayrıca cümlenin devamında gelen “tell it”teki zamir şunları vurgular:

1) Kendinizdeki hakikat her neyse başkalarında da aynen onu bulursunuz.
2) Kendinizdeki hakikati her nasıl inkar ettiyseniz başkalarında da onu aynen öyle inkar edersiniz.

Cümlenin muğlaklaşmasını önlemek için şu iki alternatiften biriyle Türkçeye çevrilmesi daha isabetli olacaktır:

Hakikati kendinizde açığa vurmazsanız, başkalarında da açığa vuramazsınız.

Kendinizden sahiden söz etmezseniz, başkalarından da sahiden söz edemezsiniz.

Buradaki temel sorun Türkiyeli çevirmenlerin hem True hem Right‘ı Doğru diye çevirmeleri ve hem False hem Wrong‘u Yanlış diye çevirmeleridir.

Bu konuda derlediğimiz yazıları okuyabilirsiniz: Doğru (özel sayfa)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Nurdan Gürbilek ile Söyleşi: Denemenin Etikleri” Cana Bostan