Erdem ve Gündem — Işık Barış Fidaner

Adem Yılmaz Punctum’daki yazısında şöyle der [1]:

Erdemi, etkin bir şekilde hareket etme kudretini yok sayarsanız, şansı ehlileştirme kudretini yitirirsiniz. Şans tanrıçası, erdemin hükmüne göre karar vermeyi bırakır, böylelikle; kör bir güce dönüşür, “iyi”yi, “kötü”yü yok eder.

Kör güce dönüşen Şans tanrıçasının Erdem’i hangi sözlerle reddettiğini tahmin edersiniz:

Gündemimde yoksun! Benim gündemim başka!

O zaman bu ikisine Erdem ve Gündem demek uygun düşer, ikisi Dem‘de buluşur.

Dem‘de birçok anlam barınır:
1) An, zaman
2) Soluk, ruh
3) Kan, can
4) Çakırkeyiflik
5) Çayda koyuluk
6) Çağ, devir
7) DM? [2]

İkisini ayırt eden Er ve Gün‘de barınan anlamlar da şöyledir:

Er: adam, erken, öncül, yetkili, sorumlu, erbap, militan…
Gün: Güneş, gündüz, günışığı, güncellik, gündoğumu, günbatımı…

Er‘in ilk anlamına özellikle ‘erkek’ yerine ‘adam’ dedim çünkü buradaki erillik ‘insanoğlu = mankind = man’ anlamındaki en genel erilliktir, en az erkekler kadar kadınları da kapsar. ‘Adam olmak, adam gibi yapmak’ benzeri deyimler bu anlama aittir ve cinsiyetçi bir rol oynamayabilir.

Gün ise Gül ve Gülmek ile yakından ilgilidir:
1) Felek yüzünüze güldüyse size gün doğmuştur, gülmediyse gününüzü göreceksiniz demektir.
2) Gül güneş gibi doğduysa dikenine katlanırsınız, battıysa da dikeni batamayacak demektir.

Fakat asıl mesele Erdem-Gündem diyalektiğidir. Yazıdaki ifade şöyle:

bir kavramın varlığından, anlam ve gerçekliğinden onun eylemlerimizi etkileyerek “maddileştiği” ölçüde, kişi tarafından âdeta dokunulabilir ve görülebilir kılındığı sürece söz edebiliriz. Salt söylemsel düzeyde konuşmalarımızı, dinleyişlerimizi işgal eden, jargona ya da slogana indirgenmiş bir kavramın varlığı olsa olsa bir “lakırdı”dan ibaret olur… eleştirdiğiniz ve erdemsizlikle itham ettiğiniz bir pratiği, kendiniz gerçekleştirme fırsatını bulduğunuzda ifa ederseniz, kendinizi potansiyel bir şanssız olarak ilan edersiniz.

Özetle: Erdeminiz Gündeminizden kopuksa geçersiz kalır. Benliğiniz ve dünyanız arasında şöyle bir üleşim yapamazsınız:

Gündem dünyaya ait ama Erdem bende kalsın.

Gündem dünyanıza ne kadar aitse size de o kadar aittir. Erdem de size ne kadar ait olacaksa dünyaya da o kadar ait olacaktır [3].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Riyakârlığın Poetikası” Adem Yılmaz

[2] Bkz “Bay ve Bayan Deli Dumrul tatlı damak/damag/dimağ verip yürüşür/yoruşur/yorumlaşırken”, “Egemen/Hegemon, Hemdem/Conspire, İkrar/İnkar”

[3] İşte ben de buna Görce diyorum. Bkz “Virtue, Erdem, Görce”