Anlama, Anlaşma, Antlaşma, Anıtlaşma — Işık Barış Fidaner

Lacan’ın sözünü anımsayalım [1]:

Hakikat yanılgıdan ortaya çıkar. (Seminer 1, 21’inci bölüm başlığı)

O halde ortaklaşa hakikat de karşılıklı yanılgıların analizinden türeyecektir:

Anlaşma anlaşmazlıktan türer.

İnsanlar aralarındaki uzlaşmaları düşe kalka veya bata çıka muhafaza ederler [2]. Ayrıca küçük bireysel uzlaşmalar sınandıkça genişleyerek büyük toplumsal uzlaşmalara yol açabilirler:

Kimi anlamalar anlaşma olur.
Kimi anlaşmalar antlaşma olur.
Kimi antlaşmalar anıtlaşma olur.

Anlaşmanın anlaşmazlıktan türemesi pozitifin negatifle şekillenmesinin seviyelerinden sadece biridir. Bu seviyeler bireyden topluma kadar aşağıdaki gibidir:

1) Anladım ← Anlamadın!
2) Anlaştık ← Anlaşamadık!
3) Antlaşma ← Savaş!
4) Anıt ← İmha!

Bu çelişkilerle baş etmenin iki temel yolu vardır:

1) Yanlışların eleştirisi
2) Yanılışların analizi

Eleştiri yalnızca “Anlamadın!” seviyesine odaklandığı ölçüde kusurlu bir yaklaşımdır. Analiz ise farklı seviyeler arasındaki etkileşim ve tepkileşimleri dikkate aldığı ölçüde daha elverişli bir yoldur.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Her anlama bir anılışa yanlamadır”, “Yanlışsız hiçbir anlama yoktur”, “Her anlama bir yanılışı anlamadır, Hakikat yanılıştan doğar, Doğru yanılışın doğurusudur, Yanlış doğurunun yanılışıdır”, “Hakikat yanılgıdan ortaya çıkar”, “Yanlış Anlama ve Yanlı Şanlama”; Seminer başlığını Miller koymuş olsa da anafikir Lacan’a aittir: “The Truth Arises from Misrecognition” Slavoj Žižek (Part I, Part II); “Yanlışın yanlış olduğu doğrudur ama doğrunun doğru olduğu yanlıştır”, Doğru (özel sayfa)

[2] Bkz “Doğa ve Bata”, “İlahi e/sprit: Dönenip duran felek çarkı” Hermes Trismegistus